Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Kez kelgen memleket óziniń keleshegin óskeleń urpaǵymen baılanystyrady. Ár býynnyń peshenesine jazylǵan zaman aǵymy, kezeń tynysy, kózqarasy bolady. «Qazaqstan jastary» áleýmettik zertteýiniń aldyn ala boljamyna nazar salsaq, búginde el jastarynyń qundylyqtary qataryna áýeli «Otbasy» uǵymy aıshyqty oryn alady. Alaıda azamattardyń 58,1%-y ǵana 22-29 jas aralyǵynda shańyraq qurýdy qoldaıdy. Al 35,3%-y úılengen soń ata-anamen birge turýdy mindetti dep sanamaıdy. Iаǵnı bólek turýdy jón kóredi. «Jastar» ǵylymı zertteý ortalyǵy áleýmettik zertteýler jáne boljaý basqarmasynyń basshysy Sabına Shaımerdenovanyń sózinshe, zertteýge 14 pen 34 jas aralyǵyndaǵy 2 myń respondent qatysqan.
– Saýalnamaǵa qatysqandardyń 51,3%-y – erler jáne 48,7%-y – áıelder. Áleýmettik zertteýge sáıkes tórt jyl ishinde respondentterge birdeı suraqtar qoıyldy: «Siz úshin ómirde basty qundylyqtar qandaı?». Jyl saıyn «Otbasy» jaýaby birinshi orynǵa shyǵatyn. Bıyl da 80,1%-y osylaı jaýap qatty. Ekinshi «Densaýlyq» tetigi 63%-dy qurady. «Materıaldyq qamtamasyz etilgen ómir» nusqaýyn 42,4%-y tańdady. Respondentterdiń 43,6%-y dinge senedi. Biraq bul salada belsendilik tanytpaıdy. Zertteý sonymen qatar avtorlyq quqyqty saqtaýǵa baılanysty birneshe qaýipti anyqtady, respondentterdiń 58,8%-y vıdeomaterıaldardy kórý úshin zańsyz saıttardy qoldanady. Kontent tutynýda 51,6%-y orys tilindegi kitaptardy oqysa, al 73,1%-y oryssha beınekontentti qup kóredi. Degenmen kúndelikti turmysta jastardyń 72,9%-y qazaq tilinde sóıleıdi, – deıdi sarapshy.
Zertteý jappaı respýblıkalyq jáne sarapshylyq saýal ádisimen júrgizilgen. Bilim, densaýlyq, jastardyń ekonomıkalyq minez-qulqy máselelerine basa nazar aýdarǵan.
– Búginde jastarǵa qatysty túrli máseleni ortaq alańdarda birlese talqylap júrmiz. Tipti Ortalyq Azııa elderimen problemalardy tarqatýda dıalog aıasynda pikir almasa áreket etýdemiz. Shekaralas memleketter bizdiń ortalyqtyń zertteýlerine, tájirıbege qyzyǵýshylyqpen qaraıdy. О́ıtkeni ózge elde ortalyqtyń balamasy joq. Biz 2013 jyldan beri ulttyq baıandama jasaqtaý barysynda jastar ortasyndaǵy áleýmettik jaǵdaıǵa zertteýler men monıtorıng júrgizip kelemiz, – deıdi «Jastar» ǵylymı zertteý ortalyǵynyń dırektory Aısulý Ernııazova.
Taıaýda ortalyq zertteýdiń nátıjelerin Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Jastar jáne otbasy isteri komıtetiniń qoldaýymen «Amanat» partııasynyń Esil fılıalymen jáne Esil aýdany ákimi apparatymen birlese tanystyrdy.
– Keıingi jyldary memlekettik jastar saıasaty salasynda birqatar júıeli jáne kúrdeli ózgeris boldy. Onyń ishinde qoldanystaǵy zańnamaǵa engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlar bar. Jańa túsinikter engizilip jatyr. Jastar saıasattyń obektisi emes, sýbektisi retinde qarastyrylady. Memlekettik basqarý salasyndaǵy ǵylymı negizdelgen sheshimder basymdyqqa ıe ári uzaqmerzimdi. Ásirese demografııalyq ahýaldy esepke alyp, áleýmettik baǵyt-baǵdardy júıelegende mańyzdy. Qazirgi ýaqytta elimizde bilim ordalary áli de jetkiliksiz, odan qaldy stýdentterge jataqhana tapshy, keıingilerinde baspana máselesi bas aýrýyna aınaldy. Bul – búgingi kórinis qana. Túıtkilder túıini tarqatylmasa, bolashaqtaǵy memlekettiń kún tártibine qoıatyn ózekti saýaldary kóbeıe beretini anyq. Sondyqtan qurǵaq sózden góri, áreket qajet, – deıdi mınıstrliktiń Jastar jáne otbasy isteri komıteti tóraǵasynyń orynbasary Birjan Álimjanov.
«Amanat» partııasynyń atqarýshy hatshysy Sanıra Júsipova jastardyń bastamalaryn, sonyń ishinde bilim berý jáne áleýmettik jobalardy qoldaýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalar belsendi júzege asyrylyp jatqanyn atap ótti.
Jıynda qazirgi jastar arasynda beleń alǵan keselder – nashaqorlyq pen lýdomanııa máseleleri týraly sóz qozǵaldy. «Esbol qory» tóraǵasy Jandos Aqtaev mýltıplıkatıvti áser beretin ǵylymı negizdelgen tájirıbelerdi júzege asyrýǵa baǵyttalǵan qordyń qyzmeti týraly aıtty.
– Osydan 1,5 jyl buryn júrgizilgen zertteý elimizdegi ár besinshi jas esirtki zattaryn paıdalanyp kórgenin kórsetti. Eger máselege mán berip qarasaq, bul – ulttyń qaýipsizdigine nuqsan keltiretin dúnıe. Tipti shekaralas memlekettermen salystyrǵanda, statıstıka kóńil kónshitpeıdi. «Astana Hub»-tyń uıytqy bolýymen jáne Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen esirtki qylmysynyń alǵashqy digital-kartasy usynyldy. Ony iske qosý azamattyq belsendilikti arttyrýǵa jáne esirtki qylmysynyń taralýyna qarsy kúreske baǵyttalǵan. «Esbol.kz» saıtynda karta naqty ýaqyt rejiminde jańartylady. Kez kelgen belsendi azamat esirtki qylmysynyń belgilerin júkteı alady. Biz Memleket basshysynyń «Nashaqorlyq pen esirtki qylmysymen kúres jalpyulttyq sıpat alý kerek» degen qaǵıdatyna saı jumys istep jatyrmyz. Negizi túrli máselege arnalǵan zertteýler profılaktıkanyń tıimdi nátıjelerine qol jetkizý úshin memlekettik organdar, bilim uıymdary, qaýymdastyqtar, qorlar, ata-analar jáne taǵy basqalarǵa qandaı saıasatty qabyldaý kerektigin kórýge múmkindik beredi, – deıdi ol.
Saraptamalyq kezdesý barysynda jastar ómiriniń túrli aspektileri boıynsha keń pikir almasý ótti. Jalpy, ǵylymı zertteýlerdiń nátıjeleri boıynsha, ásirese jastar salasynda ashyq pikirtalastardyń qajettigi aıtyldy. Mundaı talqylaýlar tek akademııalyq dıalogke emes, jastardy qoldaý men damytýdyń tıimdi strategııalaryn qalyptastyrýǵa yqpal etedi. Qatysýshylar sondaı-aq jas urpaqtyń ómir súrý sapasy men bolashaǵyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan tájirıbelerimen, ázirlemelerimen bólisti.
Aıta keteıik, bıyl elimizde Halyqaralyq jastar kúnine oraı 3 tamyz ben 12 tamyz aralyǵynda «Jastarmen birge!» ulttyq dekadasy ótti. Oǵan el boıynsha 1 mıllıonnan astam jas qatysyp, 5 myńnan asa is-shara uıymdastyryldy. Dekadanyń negizgi baǵyttary jumyspen qamtý, nashaqorlyq pen lýdomanııanyń aldyn alýǵa, ekologııalyq mádenıet pen azamattyq jaýapkershilikti damytýǵa, sondaı-aq ulttyq sanany nyǵaıtýǵa baǵyttaldy.
