– Áýeli, shyǵarmashylyq ortalyq týraly keńinen aıtyp berseńiz. Ideıa qalaı paıda boldy, qalaı júzege asty, kimder úles qosty?
– Sát saıyn ózgergen álemde eskirmeı, kerisinshe jańashyl sıpatqa ıe bolyp, jańa múmkindikter berip otyrǵan qundylyǵymyz – mádenıet. Adamnyń shyǵarmashylyq jáne zııatkerlik áleýetine negizdelgen bul qundylyq damýdyń jańa satysyna shyqty. Búginde mádenıet ýaqytpen birge túrlenip, kreatıv jáne mádenı ındýstrııa degen atpen jańa sıpatqa ıe boldy.
Jańa ındýstrııa óz áleýetin tolyq dáleldep, álemdik ekonomıkanyń eń jyldam damyp kele jatqan sektorlarynyń birine aınaldy. Bul salanyń kapıtalızasııasy 2,3 trıllıon dollardy quraıdy. Kreatıv ındýstrııa álemdik ishki jalpy óniminiń 3 paıyzyn ıelense, bul kórsetkish 10 paıyzǵa jetetin elder de paıda boldy. Máselen, 2013 jyly «shyǵarmashylyq ekonomıka» uǵymyn aınalymǵa engizip, osy baǵytta memlekettik baǵdarlamalardy qolǵa alǵan Ońtústik Koreıa álem aldynda bul ındýstrııanyń múmkindikteri sheksiz ekenin kórsetti. Búginde tek «BTS» toby el ekonomıkasyna jylyna 4 mıllıard dollarǵa jýyq tabys ákeletin jaǵdaıǵa jetti.
Elimizdiń de bul baǵytta damýǵa zor múmkindigi bar: halqymyzdyń zııatkerlik áleýeti utymdy strategııa qura bilgen jaǵdaıda, el ekonomıkasynyń negizgi draıverine aınalady. Endigi rette dál osy zııatkerlik qundylyq – Ádiletti Qazaqstannyń basty sıpaty bolýǵa tıis.
Álemdik ındýstrııadaǵy damytýdaǵy kreatıv habtardyń rólin zerdeleı otyryp, 2019 jyly elimizde alǵashqy ret «ÓzgeEpic» keńistigi quryldy. Mádenı ındýstrııa uǵymy áli de keń taralmaǵan tusta medıa jáne art menedjer Maqpal Jumabaı ekeýmiz bastamashy bolyp ashqan «ÓzgeEpic» kreatıv haby qazirgi kúni Almaty qalasymen qatar, mádenı astanamyz – Túrkistan jáne Astana qalasynda jumysyn júrgizip jatyr. Atap ótý kerek, qazirgi tańda «ÓzgeEpic» qazaqtildi kreatorlarǵa qyzmet etetin ári tolyqtaı qazaq tilinde kontent óndiretin jalǵyz hab bolyp otyr.
Ortalyq halyqaralyq deńgeıde zamanaýı básekege qabiletti otandyq ónerdi damytý men qoǵamnyń mádenı sanasyn arttyrýdy, oǵan qosa daryndy, zııatker jastarǵa qoldaý ári tálimgerlik kórsetýdi maqsat etedi. Hab mýzyka, ádebıet, kıno, anımasııa, kreatıvti bilim, teatr, medıa, kórme, kórkemóner, foto óneri, ǵylym salasynda ónimdi qyzmet etip, kontent óndirýmen, kreator mamandar daıarlaýmen aınalysady. Sonymen qatar «ÓzgeEpic creative hub»-y osy kúnge deıin 1000-nan asa mamanǵa mentorlyq jasap, ondaǵan jobanyń aksellerasııasyn sátti júzege asyrdy.
– Elordadaǵy kreatıv hab tujyrymdamasynyń ózindik erekshelikteri bar ma?
– Iá, kreatıv keńistikterdi qurýda jergilikti turǵyndardyń mentalıtetinen bastap, áleýmettik minez-qulqyna deıin saraptaý qajet. Jergilikti halyqtyń rýhanı-mádenı qajettilikteri men kreatorlardyń kásibı áleýeti de eskerilýge tıis. Biz elordada osy talaptarǵa sáıkes ázirge ónerdiń 20 janry boıynsha qyzmet atqaramyz. Keńistigimizde osy salalar boıynsha 6 alań jumys isteıdi. Olar – mádenı is-sharalar, kezdesýler, konsertter, bı batldary ótetin transformer alań, otandyq baspalardyń ónimderin usynatyn kitap dúken-kafesi, etnomurajaı men qolóner sheberhanalary, zamanaýı óner galereıasy, teatr sahnasy jáne smart nomad games alańy.
Astana qalasynda turaqty 25 rezıdent (uıym) jumys isteıdi dep josparlanǵan. Odan bólek, jekelegen óner tulǵalarymen, mádenıet mekemelerimen, basqa da ujymdarmen baılanys ornap, sharttar jasalǵan. Qazirgi kezde osy kúnge deıin júıeli túrde uıymdastyrylǵan 50 turaqty joba jalǵasyp keledi. Máselen, bir ǵana sheberhanada 14 qolóner túrinen sheberlik synyby uıymdastyrylady. Atap aıtqanda, kilem toqý, alasha toqý tehnologııalary, júnnen baskıim, qýyrshaq, bóbekterge aıaqkıim jasaý, bylǵarydan beldik, tıyn qap jáne kilt qap jasaý tehnologııalary t.b. úıretiledi. Kreatıv keńistigimizdiń 2 teatry óz jumysyn bastady. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Aıgúl Imanbaevanyń «A.I teatry» basqarýymyzǵa ótti. Tamyzdyń 23-inen bastap, teatrda «Momyndardyń zyndany» qoıylymy sahnalana bastaıdy. Osy kezde zamanaýı galereıamyzda Sýretshiler odaǵynyń múshesi, «Tústerdiń maestrosy» dep tanylǵan Baqytnur Búrdesbekovtiń «Tynys» atty kórmesi ótip jatyr. Odan bólek, transformer zalymyzda «Bir tolqynda» halyqaralyq zamanaýı bı chempıonaty uıymdastyryldy. Kúz aılarynda keńistigimizdiń quramynda jańa murajaı boı kótermekshi. Buǵan qosa qala turǵyndary men qonaqtary, sheteldik týrısterge, ártúrli jas sanatyna arnalǵan ekskýrsııalar ótkizý josparlanyp otyr. Az ǵana merzimde turaqty jumys rejimin qalpyna keltirdik.
– Shyǵarmashyl jastardyń basym bóligi megapolısterde shoǵyrlanǵan. Osyndaı habtardy aımaqtardaǵy qalalarmen birge aýdandarda da ashý josparda bar ma?
– Bizdiń keńistikterimiz ujymnyń tabandylyǵy men kásibı áleýetiniń arqasynda óz kúshimen ashylyp, altynshy jyl naryq jaǵdaıynda jumys istep keledi. Elimizde kreatıv habtardy básekelestik ortada alǵashqy bolyp ashqanymyzdy maqtan etemiz. Memleketimizdiń kreatıv ındýstrııany damytý baǵytyndaǵy bastamalaryn qoldap, sarapshylyq tanytamyz. Bıyl memlekettik organdarmen seriktestikte jumys isteı bastadyq. Máselen, Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi jáne Batys Qazaqstan oblysy ákimdiginiń bastamasymen Oral qalasynda kreatıv hab qurýǵa usynys tústi. Bul iri mádenı is-shara Prezıdenttiń aımaqtarda kreatıv habtar qurý tapsyrmasynyń negizinde júzege asyrylyp jatqany bizge senim berdi.
Qazirgi kúni bul bastama «Samruk Kazyna Trust» qory men «Qarashyǵanaq Petroleým Opereıtıng» kompanııalarynyń demeýshiligimen júzege asa bastady. Oral qalasyndaǵy Jastar mádenıet saraıynda ornalasatyn habymyzǵa kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. Bul sala mamandary men tıisti mekemeler birlestikte júzege asyryp jatqan erekshe joba bolady.
– Ulttyq bolmysty saqtaýdaǵy kreatıvti ındýstrııa jobalarynyń mańyzyna toqtalsańyz.
– Álemdik, halyqaralyq tájirıbe kórsetkendeı, kreatıv ındýstrııa tutas memleketterdiń bolmysyn aıqyndaıtyn, ushtaıtyn biregeı salaǵa aınalyp keledi. Búginde barlyq el kreatıv salalardy damý strategııasynyń mańyzdy bóligi retinde bekitip, ekonomıkalyq tabys kózi retinde damytyp jatyr. Sondyqtan da ulttyq bolmysty saqtaýdaǵy bul ındýstrııanyń orny aıqyn. Memleketter kreatıv ındýstrııanyń basym baǵyttaryn túzý arqyly óz bolmystaryn aıqyndaýda. Menińshe, kreatıv ındýstrııanyń ulttyq bolmysqa degen yqpaly osy.
«ÓzgeEpic» habynyń maqsaty – básekege qabiletti zamanaýı qazaq ónerin damytý jáne qoǵamnyń mádenı sanasyn arttyrý, sonymen qatar daryndy, zııatker jastarǵa qoldaý ári tálimgerlik kórsetý. Kreatıv hab osyǵan deıin 15 myńnan asa jastyń qatysýymen 1500-den astam mádenı is-shara júzege asyrdy. О́nerdiń túrli salasy boıynsha júzdegen mamannyń kreatıv naryqqa qosylýyna yqpal etti. Atap aıtsaq, kreatıv hab 30-dan astam zamanaýı oryndaýshynyń shyǵarmashylyǵyn kópshilikke usyndy, rezıdent retinde keńistikke ár kezde shoǵyrlanǵan teatrlar sany 10-nan asyp, habtyń óz 2 teatry quryldy. «ÓzgeEpic» búginde 50-den asa turaqty jobany júzege asyryp jatyr.
– Shyǵarmashylyq arqyly memlekettik til mártebesin kóterýde «ÓzgeEpic» óner keńistiginiń úlesi qandaı?
– Jalpy, art keńistigimiz qazaq tilindegi zamanaýı ónerdi damytý alańy retinde qurylyp, óz maqsatyn barynsha oryndap keledi. Barlyq jobamyz qazaq tilinde jasalady jáne qazaq tiliniń áleýetin arttyrýdy kózdeıdi.
Osy kúnge deıingi ár jobamyz qazaq tilin júıeli túrde damytýǵa qyzmet etti. Kreatıv hab komandasy balalar men jastarǵa otandyq jáne sheteldik beıne kontentti qazaq tilinde qoljetimdi etý maqsatynda alǵashqy otandyq stırımıng servısi «Özinşe» platformasyn jasap shyǵardy. Qazirgi ýaqytta platforma «Android» jáne «IOS» júıelerinde qoljetimdi. Onlaın kınoteatr búginde koreıalyq anıme kompanııalarymen, TIJI, Nickeledeon telearnalarymen seriktestik ornatyp keledi. Sonymen qatar platforma jasóspirimderge arnalǵan óz sıtkomdaryn túsirýdi qolǵa aldy. Bul baǵyttaǵy bastama da qoǵam tarapynan oń baǵasyn alady dep senemiz.
Sonymen qatar «ÓzgeEpic» ujymy 2019 jyldan bastap «Jangyryq» jobasyn iske asyra otyryp, elimizde alǵashqy bolyp zamanaýı qazaq mýzykasynyń jańa tolqynyn qalyptastyrýǵa yqpal etti. Mýzykalyq joba aıasynda 50-den astam jańashyl mýzykant naryqqa qosyldy. Bul joba ınternet keńistiktegi, shyǵarmashylyq alańdardaǵy qazaq mýzykasynyń kólemin edáýir arttyrdy.
Dástúrli án ónerin nasıhattaý jáne sıfrlaý maqsatynda «Jauhar» jobasy júzege asyrylyp, Mańǵystaý jyr mektebiniń on úzdik ókili taspalandy. Qazaq jyrlaryn sapaly aýdıonusqada tyńdap, beınesin tamashalaýǵa múmkindik beretin bul joba bar aımaqty qamtıdy dep kózdep otyrmyz.
– Kreatıvti ındýstrııa – adamı kapıtaldyń sapasyn kórsetetin negizgi faktordyń biri. Qazirgi tańda osy sektordyń el ekonomıkasyndaǵy úlesin arttyrý úshin taǵy ne isteý qajet? Qazirgi deńgeıimiz qaı shamada?
– Kreatıv ındýstrııany damytýshy tetik – bilikti, halyqaralyq deńgeıde sarapshylyq áleýeti bar mamandar. Bul rette joǵary akademııalyq bilimniń, sonymen qatar arnaıy bilim baǵdarlamalarynyń ornyn atap ótýimiz kerek. Elimizde joǵary bilim júıesinen tys, qysqa merzim ishinde sala mamandaryn júıeli túrde daıarlaıtyn, sonymen qatar kreatıv sala menedjerleri men kýratorlaryn daıarlaıtyn baǵdarlamalar joq. Búginde kreatıv mamandyqtarǵa maqsatty túrde beıimdelgen keshendi oqytý jobasyn júzege asyratyn kez keldi dep sanaımyz. Osy rette «ÓzgeEpic» haby bastamashy retinde oqý platformasyn, oqý modýlin qurý, uıymdastyrý, sertıfıkattardy halyqaralyq standarttarǵa beıimdeý jumysyn óz moınyna alýǵa, jobaǵa iri halyqaralyq mamandar men kompanııalardy tartýǵa daıyn. Kreatıv sala mamandaryn daıarlaýda elimizdiń naryǵyn ǵana emes, Ortalyq Azııa, jalpy Azııa ekonomıkasyn, álemdik suranysty nysanaǵa alý kerek dep sanaımyz.
Qazirgi kezde «ÓzgeEpic Oral» kreatıv keńistiginiń bazasynda 2025 jyly 200 kreatıv maman daıarlaýdy kózdep otyrmyz. Bul kreatıv bilim berý jobasy áleýetimiz ben keshendi jumysymyzdyń nátıjesin kórseterine úmittimiz. Ulttyq qundylyqtarymyzdy óz elimizde ǵana emes, alys-jaqyn shetelderde nasıhattasaq degen júıeli josparymyz da bar. Osy kúnge deıin birneshe halyqaralyq jobany júzege asyrdyq. Biz álemdik óre saıysynda qazaq halqynyń da zııatkerlik áleýeti tanylýy úshin eńbek etemiz.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Zeıin ERǴALI,
«Egemen Qazaqstan»
