Foto: senate.parlam.kz
- Alısher Ǵapırjanuly, Konstıtýsııamyzdyń qabyldanǵanyna 29 jyl tolýy qarsańynda áńgimeleskeli otyrmyz. Úsh onjyldyqqa jýyq ýaqyt aralyǵynda eldigimizdi aıqyndaǵan Ata Zańymyzǵa ýaqyt talabyna saı ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi. Sonyń ishinde 2022 jyly ótken respýblıkalyq referendým da bar. Atalǵan reforma bergen múmkindikter men qazirgi kúni jetken jetistikter retinde neni atar edińiz?
- Iá, Qazaqstan Konstıtýsııasyna reforma jasalǵaly 2 jyldan asty. Osy ýaqyt aralyǵynda biz reformanyń jetistikterin kórip otyrmyz. Konstıtýsııalyq reforma 2022 jyly jasalǵanmen, ol 3 jyl burynǵy jáne odan keıingi ózgeristerge, alǵa qadam basýǵa jol ashady. Zańdardyń ózgerýi, zańdarymyzdyń dúnıejúzilik standarttarǵa sáıkes kelýi, bizdiń elimizdiń halyqaralyq deńgeıin, baǵasyn arttyrady. Sondaı-aq sheteldik iskerlerdiń bizdiń elge kelýine, ınvestısııa quıýyna bastapqy kórsetkishterdiń biri bolyp tabylady. 2022 jylǵy referendým nátıjesinde Konstıtýsııanyń 3/1-ine ózgerister endi. Sonyń ishinde eń aıryqshasy Prezıdenttiń ókilettigin azaıtý, ony Úkimetke, Parlamentke júkteý arqyly sapaly zańdardy shyǵarý, sol zańdardyń oryndalý tııanaqtylyǵyn arttyrý máseleleri qolǵa alyndy. Osy referendým aıasynda konstıtýsııalyq sottyń qurylýyn da erekshe eksheýge bolady. Birqatar azamatymyz, otandastarymyz ózderiniń quqyqtarynyń sol sot arqyly qorǵap úlgergenin bilemiz. Bul elimizdegi demokratııanyń aıqyn úlgisin kórsetedi. Sonymen bir qatarda Bas prokýratýraǵa, sot organdaryna ózgerister endi. Bılik tarmaqtarynyń arasyndaǵy baılanystyń jańa úlgisi qurylyp, kóptegen quqyqtar, jergilikti óńirlerge berilgenin atap ótýge bolady. Sonyń ishinde eń alǵashqy ózgeris, qabyldanǵan zańdar qatarynda «Saılaý týraly» zań da bar. Bul zań aıasynda jańa formattaǵy Parlament qalyptasty. Senat óńirlermen jumys isteıtin palataǵa aınaldy. Májilis majarıtarlyq jáne saıası partııalardyń róli artqan keremet qurylymǵa ıe boldy. Jergilikti Máslıhattardyń da oblastardaǵy 50-de 50 aýdandardaǵy majorıtarly saılaý úrdisimen jaqsy quramy qalyptasty. Búgingi tańdaǵy óńirler men ortalyqtyń, Parlamenttiń baılanysynan sol nárseni kórýge bolady. «Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń mártebesi týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa ózgeris engizilip, shegendelgenin de aıtý kerek. «Ulttyq qor – balalarǵa» jobasy boıynsha búgingi tańda alǵashqy qarajattar tústi. Aldaǵy ýaqytta bul qarjylar kólemdi qor bolyp, óskeleń urpaqqa qyzmet etetinine senemiz.
- О́z sózińizde referendým nátıjesinde Parlament quziretiniń artqanyn da oryndy atap óttińiz. Senat depýtaty retinde zań shyǵarýdaǵy osy palatanyń yqpalyna toqtalyp ótińizshi.
- Konstıtýsııalyq reformanyń basty mıssııasy azamattardyń memlekettik basqarý isine jol ashý kerek edi. Osy maqsatta petısııa, qoǵamdyq baqylaý týraly zańdar qabyldandy. Zańdar aıasynda qoǵamda azamattarǵa eń qatysty suraqtar boıynsha jumystar atqarylyp jatyr. Sonymen qatar turmystyq zorlyq-zombylyq, Mass-medıa týraly, vandalızmge qarsy, lýdomanııa týraly zańdar qabyldandy. Munyń bári azamattardyń ondaǵan jyldan beri surap, talqylap kele jatqan máselesi bolatyn. Osy zańdar Parlamenttiń eki palatasynyń ortaq jumysynyń nátıjesinde qabyldanyp, qoldanysqa enip otyr.
- 2 qyrkúıek kúni qos Palata qaıta iske kirisedi. Bıyl Parlament qandaı zań jobalary boıynsha jumys isteıdi?
- Kúzden bastap Senattyń ózinde kólik quraldarynyń qozǵalysyn uıymdastyrý, turǵyn úı saıasatyn reformalaý boıynsha irgeli zańdar talqylanyp, qabyldanbaq. Májiliste tabıǵat qoınaýyn paıdalaný, Salyq reformalaryn júrgizý boıynsha iri-iri zańdar tur. Osy kúzde Qazaqstan halqynyń aldyndaǵy taǵy bir mańyzdy tańdaý Ortalyq Azııa elderindegi tendensııaǵa baılanysty týyndap jatyr. AES salý boıynsha Memleket basshysynyń ózi referendým arqyly Qazaqstan halqynyń tolyq qatysýynyń arqasynda sheshim qabyldaý mindetin alǵa qoıdy. Sondyqtan kúzde otandastarymyz bes saýsaqtaı jumylyp osy boıynsha tańdaý jasaýymyz kerek. Tańdaý ózdiginen jasalmaıtyny túsinikti. Búgingi tańda el boıynsha barlyq oblys, ortalyqta talqylaýlar ótti. Úlken ınstıtýttar arasynda talqylaýlar jalǵasyp jatyr. Reforma barysynda taǵy talqylanyp, azamattar óz tańdaýyn jasaıdy. Eskeretini AES qurý týraly sheshim qabyldanǵannyń ózinde Parlamentke óte úlken syn shaq týaıyn dep otyr. Parlamentke halyqaralyq sheshimderge, AES qurý týraly sheshimderdi tolyq júzege asyrýǵa múmkindik beretindeı zańdardy qabyldaý kerek bolady. Onyń aıasynda memlekettik qaýipsizdik máselesin, ekologııalyq qaýipsizdik máselesin tııanaqty sheshý mindeti tur. Bizdiń áriptesterimiz osy kózdelgen mindetterdiń barlyǵyn abyroımen júzege asyrady dep senemin.
Barlyq otandastarymyzdy Ata Zań kúnimen shyn júrekten quttyqtaımyn!
- Áńgimeńizge raqmet!
