Halyqaralyq kelisimder ratıfıkasııalandy
Naqtylap aıtsaq, jalpy otyrysta aldymen «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» kodekske ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly másele qaraldy. Odan keıin BUU bólýdi baqylaý jónindegi kúshterine (UNDOF) resýrs usynatyn Qazaqstan Úkimeti men BUU arasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandýmdy ratıfıkasııalaý baǵytyndaǵy zań jobasy kún tártibine qoıylyp, tıisti sheshimi shyǵaryldy.
Sondaı-aq Qazaqstan men Fransııa, Qyrǵyzstan úkimetteri arasyndaǵy keıbir kelisimderdi jáne 2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy EAEO týraly shartqa ózgerister engizý jónindegi hattamany ratıfıkasııalaý týraly zań jobalary talqyǵa salyndy.
Depýtattar Qazaqstan men Qatar úkimetteri arasyndaǵy basym salalardaǵy jobalardy damytý úshin uzaqmerzimdi strategııalyq áriptestik ornatý týraly kelisim men bıologııalyq materıal almasý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobasyn talqylaýǵa kelgende baıandamashyny biraz «tergedi». Jalpy, bul kelisimniń maqsaty – Qazaqstanda telekommýnıkasııa, energetıka, munaı-hımııa jáne basqa da túrli salalarda birlesken jobalardy júzege asyrý, sondaı-aq eki el arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý.
Bul másele boıynsha Premer-mınıstriniń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Nurlan Baıbazarov baıandama jasady. Mınıstr bul kelisimde Qazaqstan aýmaǵynda iske asyrylatyn jobalarǵa qatarlyq kompanııalar ınvestısııa salatyn sharttardyń tizbesi qamtylǵanyn atap ótti.
– Kelisim ınvestorlar úshin táýekelderdi azaıtýdy, tartymdy ınvestısııalyq orta qalyptastyrýdy kózdeı otyryp, elimizge jalpy somasy 20 mlrd dollarǵa jýyq ınvestısııa tartýǵa múmkindik beredi. Jalpy, kelisimde elimizde telekommýnıkasııa, energetıka, gaz óndirý jáne tasymaldaý, qarjy salalaryn qosa alǵanda, 9 birlesken ınvestısııalyq jobany iske asyrý kózdeledi, – dedi baıandamashy.
Atalǵan toǵyz jobanyń ishindegi bireýi «Bereke bank» AQ-nyń 100% aksııasyn «Lesha bank»-tyń satyp alýyna qatysty bolyp otyr.
Ulttyq ekonomıka mınıstriniń aıtýynsha, bul joba Memleket basshysynyń byltyrǵy Joldaýynda qamtylǵan bank salasyndaǵy básekelestikti arttyrý maqsatynda elge 3 senimdi sheteldik bankti tartý tapsyrmasy aıasynda iske asyrylyp otyr. Mınıstr qaıtken kúnde de bul jobany iske asyrý qarjy júıesine jańa kapıtal tartýǵa múmkindik beretinin alǵa tartty.
Baıandamashy «Mobaıl Telekom-Servıs» kompanııasyn satý jobasyna da toqtaldy.
– «Qazaqtelekom» AQ-nyń «Mobaıl Telekom-Servıs» kompanııasyn qatarlyq «Power International holding» kompanııasyna satýy telekommýnıkasııa salasyn yryqtandyrýǵa jáne básekelestiktiń ósýine yqpal etpek. Qatarlyq «Power International holding» kompanııasynyń Tele2-ge salǵan ınvestısııalary ozyq tehnologııalardy engizýge, telekommýnıkasııalyq ınfraqurylymdy keńeıtýge, halyqaralyq standarttarǵa sáıkes bıznes-prosesterdi ońtaılandyrýǵa múmkindik beredi, – dedi N.Baıbazarov.
Sondaı-aq ol bul kelisimde gaz óńdeý zaýyttaryn salý jónindegi 3 joba bar ekenin de atap ótti. Ol jobalardy iske asyrý Qashaǵan ken ornynyń resýrstyq bazasyn utymdy paıdalanýǵa, eldiń ishki qajettilikterin jabý úshin taýarlyq gaz óndirisin ulǵaıtýǵa múmkindik bermek.
– Gaz óńdeý zaýyttarynyń iske qosylýy jylyna 6,9 mlrd tekshe metr taýarlyq gazdy, 410 myń tonna suıytylǵan kómirsýtek gazyn, 60 myń tonna gaz kondensatyn jáne 770 myń tonna kúkirt óndirýge múmkindik beredi. Gaz óndeý zaýyttarynyń árqaısysyn iske qosý qurylys kezeńinde – 2 000, paıdalaný kezeńinde 600 jańa jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi, – degen mınıstr N.Baıbazarov atalǵan jobalar elimizde taýarlyq gaz óndirisiniń kólemin 18%-ǵa ulǵaıtatynyn aıtty.
Sondaı-aq kelisim aıasynda qazaqstandyq tarap qatarlyq ınvestısııalar úshin turaqty salyq rejimin, Qazaqstan aýmaǵynda qatarlyq ınvestısııalardy qorǵaýdy qamtamasyz etpek.
Memlekettik múddeniń basymdyǵy
Baıandamadan keıingi suraq-jaýap kezeńinde depýtat Ádil Jubanov joǵaryda atalǵan 9 jobanyń ishindegi GО́Z-1 gaz óńdeý zaýytynyń qurylysy 2021 jyly bastalǵanyn, qazirgi jospar boıynsha qurylysy aıaqtalatyn ýaqyt kelgenin aıtty. Iаǵnı salynyp bitkeli turǵan zaýytty sheteldik ınvestorlarǵa berýdiń qandaı qajettilikten týǵanyn surady. Energetıka vıse-mınıstri Álibek Jamaýov bul suraqqa kóp oılanbastan «QazaqGaz» ulttyq kompanııasy men «Samuryq-Qazynanyń» sheshimi ekenin jetkizip, qysqa qaıyrdy.
Májilis depýtaty Erlan Saıyrov sheteldik ınvestısııaǵa qarsylyǵymyzdyń joqtyǵyn, biraq ınvestısııa sharttary ulttyq múddemizge sáıkes kelýi kerektigine toqtaldy.
– Máselen, kelisimniń 2-babynda «salyq rejimi Qazaqstan zańdaryna táýeldi emes» dep jazylǵan. Buǵan qosa 1-bapta «qosymsha salyq preferensııasy qarastyrylady» delingen. Kelip jatqan ınvestısııa elimizdiń zańdaryna baǵynbaıtyn bolsa, erteńgi kúni ekonomıkalyq úderisti qalaı qadaǵalaımyz? Sondaı-aq qosymshada «Mobaıl Telekom-Servıs» kompanııasyn satý týraly babynda «Memlekettik organdardyń satyp alýshynyń kommersııalyq operasııalyq isine aralasýyna tyıym salynady» dep jazylǵan. Qazir bul kompanııa memlekettiń menshiginde bola tura biz olardyń tábetine ıe bola almaı otyrmyz. Al aldaǵy ýaqytta sheteldik ınvestorǵa ketetin bolsa, oǵan memleket aralasa almaıtyn bolsa, tarıf, ınternet aqysy qymbattaǵan jaǵdaıda biz qalaı aralasamyz oǵan, – degen E.Saırov tarıf qymbattasa aýyrtpalyǵy aldymen halyqqa túsetinin jetkizdi.
О́z kezeginde Ulttyq ekonomıka mınıstri mundaı bir paketpen kelgen 20 mlrd dollarlyq ınvestısııa elimiz tarıhynda birinshi ret bolyp otyrǵanyn aıtyp ótti.
– Árıne, biz mundaı somada ınvestısııa tartýǵa múddelimiz. Jańa salyqtyq jeńildikterge, qazir kelip jatqan ózge de ınvestorlarǵa kelsek, biz arnaıy sharttar arqyly osyndaı jeńildikterdi berip otyrmyz. О́ıtkeni ınvestorlardyń álem boıynsha qoıatyn ınvestısııalyq sharttarynyń biri osy salyq máselesine kelip tireledi. Árıne, qatarlyqtar da mundaı salyqtyq jeńildikterge ıe bolýdy kózdeıdi. Sondyqtan biz bul jerde eshqandaı problema kórip turǵan joqpyz. Olardyń quıatyn ınvestısııasyna rasynda múddelimiz. Jobalar iske asyrylyp, jumys oryndary ashylyp, jalpy, ekonomıkanyń alǵa jyljýyna qolaıly jaǵdaılar týǵyzady.
«Mobaıl Telekom-Servıske» keletin bolsaq, árıne, tarıfter máselesin retteıtin elimizdiń ózge de zańdary bar. Onyń ústine olar básekelestik ortada jumys isteıtindikten, naryq ózi retteıdi. Eger kompanııa tarıfti qymbattatyp jiberetin bolsa, tutynýshysynan aıyrylady, – degen mınıstr baılanys salasyna tóngeli turǵan qaýiptiń joqtyǵyn meńzedi.
Kelisimniń ıdeologııalyq qaýpi bar ma?
Depýtat Ermurat Bápı arab elderinen keletin ınvestısııalardyń dinı ıdeologııalyq júktemesi joq pa degen suraqqa nazar aýdardy. О́ıtkeni atalǵan kelisimde ınvestısııanyń belgili bir paıyzy úkimettik emes nemese dinı uıymdarǵa jumsalady degen talap bar kórinedi.
– Osy talap bizdiń ulttyq múddemizge nuqsan keltirip, syrtqy teris dinı ıdeologııalyq qaterge soqtyrmaı ma? Osy jaǵy tekserile me? Joq álde biz ınvestısııaǵa, osyndaı áriptestikke zárý bolǵannan keıin qarjynyń bárin qabyldaı beremiz be, – dep surady Ermurat Bapı baıandamashydan.
Al N.Baıbazarov bul kelisimdi barlyq múddeli memlekettik organdar qaraıtynyn aıtyp ótti.
– Qujat quqyq qorǵaý organdarynyń saraptamasynan ótedi. Sondyqtan bul jerde ondaı táýekelder joq dep oılaımyn. Qatar eli qazir búkil álemde belsendi ınvestısııalyq saıasat júrgizip keledi. Olar Eýropanyń fýtbol klýbtaryna deıin satyp alyp jatyr. Sondyqtan olar ózderiniń baılyǵyn ınvestısııalap otyr. Bul – durys praktıka. Ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etý úshin bizge osyndaı qomaqty ınvestısııa qajet. Jaqynda biz Astanada Arab úılestirý tobymen kezdestik. Oǵan Islam damý banki Parsy shyǵanaǵynyń búkil memlekettik qorlarynyń basshylaryn bastap keldi. Olar da Qazaqstanǵa 7-10 mlrd dollar kóleminde ınvestısııa salýǵa daıyn. Sondyqtan bizge mundaı ınvestısııalar kerek. Biraq árıne, olardyń jumys qurylymyn, sapasyn, sharttaryn mindetti túrde qaraımyz, – deıdi N.Baıbazarov.
Qysqasy, Ulttyq ekonomıka mınıstri mundaı ınvestorlarǵa rahmet aıtýymyz kerektigin eskertti.
Jalpy otyrystyń kún tártibinde «Bıologııalyq materıalmen almasý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańnyń jobasy da qaraldy. Bul kelisimdi ratıfıkasııalaý TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń janýarlardyń ınfeksııalyq aýrýlarynyń taralýyn bolǵyzbaý, janýarlardyń asa qaýipti aýrýlarynyń zerthanalyq dıagnostıkasyn jetildirý, mıkroorganızmderdiń (shtamdardyń) ulttyq kolleksııalaryn tolyqtyrý jáne kelisimge qatysýshy memleketterdiń aýmaqtaryn epızootııalardan qorǵaý jónindegi kúsh-jigerin biriktirýge múmkindik bermek.
Alańdatarlyq máseleler aıtyldy
Jalpy otyrys sońynda depýtattar tıisti memlekettik organdarǵa baǵyttalǵan saýaldaryn joldady.
Depýtat Temir Qyryqbaev Ishki ister mınıstri Erjan Sádenovke jasyryn esirtki zerthanalaryndaǵy qylmysty ashý, qylmyskerlerdi ustaý baǵytyndaǵy jumystar quqyq qorǵaý organdary tarapynan júrgizilgenimen olardyń sany artyp bara jatqanyn jetkizdi. Máselen, 2021 jyly – 17, 2022 jyly – 68, 2023 jyly 81 esirtki zerthanasy, 34 halyqaralyq jáne 32 óńirlik esirtki jetkizý kanaly joıylypty. Tek resmı statıstıka boıynsha keıingi 3 jylda sıntetıkalyq esirtkini tárkileý kólemi 100 kılogramnan 1 tonnaǵa deıin ósken.
Depýtat Erbolat Satybaldın ushaqtyń baǵasy kún sanap aspandap bara jatqanyn atap ótti. Kólik mınıstri Marat Qarabaevqa baǵa saıasatyn qaıta qarap, avıatasymal servısi men qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartý úshin azamattyq avıasııa salasyndaǵy quzyrly organnyń jumysyn shıratýdy eskertti.
Al depýtat Natalıa Dementeva Premer-mınıstrdiń orynbasary Tamara Dúısenovaǵa mekteptegi ystyq tamaqtaný problemasyn júıeli sheshý baǵytyndaǵy birqatar usynysyn joldady.
