Ortalyq Azııa – Germanııa: Turaqty ustanym, senimdi seriktestik

Baılanysty nyǵaıtatyn basymdyq

Sammıtti ashqan Qasym-Jomart Toqaev jıynǵa qatysqany jáne óńirlik kooperasııaǵa qoldaý kórsetkeni úshin Federaldyq kansler Olaf Shols pen Ortalyq Azııa memleketteriniń basshylaryna rızashylyǵyn bildirdi. Prezıdent byltyr qyrkúıekte Berlınde bastalǵan joǵary deńgeıdegi dıalog turaqty jáne senimdi sıpatqa ıe bolǵanyn atap ótti.

– Bul Ortalyq Azııa memleketteri men Germanııanyń óńirlik strategııa­lyq seriktestikti jan-jaqty damytý­ǵa múddeliligi men umtylysyn aıǵaqtaı­dy dep sanaımyn. Bizdiń kezdesýimiz birlesken jumysty qorytyndylap qana qoımaı, kooperasııany odan ári tereńdetýdiń jańa baǵyttaryn aıqyndaýdy maqsat etedi. Búgin sa­ý­da, ınvestısııa, energetıka, ekologııa, kólik-logıstıka, bilim-ǵylym sııaqty salalarǵa qatysty mańyzdy máselelerdi talqylaımyz. Syndarly pikir almasýlar elderimizge paıda ákeletin sheshimder shyǵarýǵa yqpal etetinine senimdimin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysynyń pikirin­she, osy kúni «Ortalyq Azııa – Ger­manııa» formatyndaǵy kópjaqty ynty­maqtas­tyq tarıhynda jańa kezeń bastalady.

– Germanııanyń áleýmettik-eko­no­mı­kalyq, ǵylymı-tehnıkalyq tur­ǵy­dan damýy kóptegen memleketke jaqsy úlgi. Nemis tehnologııasy men ınves­tısııasy ekonomıkanyń túrli salasyna oń áser etip otyr. Biz Germanııa­nyń óńirimizdegi barlyq memleketpen teńquqyly seriktestikti damytýǵa nıet tanytqanyn joǵary baǵalaımyz. Oǵan Germanııanyń sosıal-demokratııa­lyq partııasy qabyldaǵan «Ortalyq Azııa: baılanys jáne múmkindik» atty baǵdarly qujaty dálel bola alady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Qasym-Jomart Toqaev elimiz «Tabysty Ortalyq Azııa – tabys­ty Qazaq­stan» formýlasyna saı «Ortalyq Azııa plıýs» formatyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa umty­latynyn jetkizdi. Sondyqtan álem­niń eń damyǵan memleketi ári Eýropa odaǵynyń iri ekonomıkasy sanalatyn Germanııamen keń aýqymdy seriktestik ornatý – Qazaqstan men Ortalyq Azııa memleketteri úshin basty basymdyq.

Prezıdent ortaq múddelerge den qoıa otyryp, birlesken jumystyń negizgi baǵyttaryna toqtaldy.

– Birinshi – taýar aınalymyn ulǵaıtý. Birlesken óńirlik jobalardy tıimdi iske asyrý esebinen saýda kórsetkishin arttyrý, taýarlar nomenklatýrasyn keńeıtý – mańyzdy mindet. Máselen, Qazaqstan Germanııaǵa somasy 850 mln dollardy quraıtyn taýardyń 100 túri boıynsha eksport kólemin ulǵaıtýǵa daıyn, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent energetıkalyq saladaǵy yntymaqtastyqty keńeıtýdi kelesi basymdyq retinde atady.

– Germanııaǵa energetıkalyq resýrs­tardyń senimdi ári iri jetkizýshileriniń biri retinde Qazaqstan nemis naryǵyna munaı eksportyn arttyrýǵa ázir. Kómirsýtegin uzaqmerzimdi jáne turaqty jetkizýdi qamtamasyz etýde germanııalyq seriktesterimizdiń qoldaýyna aldaǵy ýaqytta da súıenemiz. Elderimizdiń ornyqty damýy úshin energııanyń balamaly kózderine aýysýdaǵy birlesken qyzmetimizdi jandandyra túsý mańyzdy dep sanaımyn. Sýtekti energetıka salasynda ózara tıimdi yntymaqtastyq ornatýǵa daıynbyz. Elimiz О́zbekstanmen jáne Ázerbaıjanmen Kaspıı teńiziniń tabany arqyly Eýropa elderine qaraı «jasyl» energetıkany jetkizý jelisin salý jobasyn pysyqtap jatyr. Germanııalyq seriktesterge osy strategııalyq jobaǵa qatysý múmkindigin qarastyrýdy usynamyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev. 

Memleket basshysy ónerkásiptik kooperasııany damytýdy, onyń ishinde Germanııaǵa asa mańyzdy materıaldardy jetkizý kólemin ulǵaıtýdy basty baǵyttyń biri dep sanaıdy.

– Qazaqstan Germanııa kompanııa­laryn sırek kezdesetin metaldardy geologııalyq barlaý jáne ıgerý jumystaryn birge júrgizýge shaqyrady. О́ńirdegi kendi bastapqy jáne qaıta óńdeı otyryp, «shıkizatty tehnologııa­ǵa aıyrbastaý» qaǵıdaty boıynsha seriktestik ornatýdy usynamyz. Bul oraıda «HMS Bergbau» kompanııasynyń Shyǵys Qazaqstan oblysynda lıtıı­di ıgerý jáne óńdeý boıynsha ınves­tı­sııalyq jobany iske asyrýyn quptaımyz. Onyń quny 500 mln dollardan asady. Biz elimizdiń aýmaǵynda baǵaly jáne tústi metaldardyń ken ornyn barlap, ıgerý úshin germanııalyq ınvestorlarǵa qolaıly jaǵdaı jasaýǵa daıynbyz. Eýropalyq seriktesterimizdiń qoldaýymen Qazaqstannyń Tehnologııa­lyq boljaý ortalyǵy bazasynan Sırek kezdesetin metaldar boıynsha óńirlik zertteý ortalyǵyn qurǵan jón dep sanaımyz, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Buǵan qosa kólik-logıstıka sala­syndaǵy baılanysty nyǵaıtý máselesine de basa nazar aýdaryldy.

– «Orta dálizdi» odan ári damytýdyń ınvestısııalyq turǵydan perspektıvasy zor. Atap aıtqanda, Kaspıı teńizindegi porttardy jańǵyrtý jáne sıfrlandyrý, júk termınaldaryn salý isinde mol múmkindik bar. Ortalyq Azııa men Eýropanyń kólik-logıstıka júıesin odan ári ıntegrasııalaý mańyzdy mindet bolyp qala beredi. Qazaqstan Global Gateway baǵdarlamasy aıasynda «Orta dálizdi» damytý úshin eýropalyq seriktesterdiń 10 mlrd eýro bólý týraly sheshimin quptaıdy. Osy baǵytty Transeýropalyq kólik jelisimen jáne Global Gateway strategııasymen ushtastyrýda Germanııa tarapy qoldaý kórsetedi dep senemiz, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent «jasyl» energııaǵa kóshý jáne sý resýrstaryn saqtaý máselelerine de toqtaldy. Qasym-Jomart Toqaev klımat ózgerýiniń saldarymen kúresý, ekologııany jaqsartý, sý-energetıka salasynyń tıimdiligin arttyrý másele­sinde Germanııa uzaq jyldar boıy Ortalyq Azııa elderiniń senimdi seriktesi bolyp kele jatqanyn aıtty.

– Qazaqstan qazir Halyqaralyq Araldy qorǵaý qoryna tóraǵalyq etip otyr. Osy rette Aral teńizi basseıni elderine kómek kórsetý jónindegi is-qımyl baǵdarlamasy men Ortalyq Azııanyń ornyqty damýy úshin qorshaǵan ortany qorǵaýdyń óńirlik baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda seriktestikti jandandyrýdy usynady. Bizdiń pikirimizshe, qordyń qyzmeti óńirdegi ornyqty damý men órkendeýdi qamtamasyz etedi. Ornyqty eginshiliktiń aımaqtyq ortalyǵyn qurý jónindegi bastama óte ózekti. Bul bastamany búgingi kezdesýge qatysýshylardyń bári qoldaıdy dep oılaımyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy ǵylym-bilim salasyndaǵy baılanystyń damýyn mańyzdy mindet retinde atap ótti. Qazaqstan Prezıdenti Germanııanyń ǵylym-bilim qaýymdastyǵyn jasandy ıntellekt, sıfrlandyrý jáne «jasyl» tehnologııa sııaqty perspektıvti baǵyttarda yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa shaqyrdy.

Sonymen qatar halyqaralyq qaýip­siz­dik pen turaqtylyqty nyǵaıtýǵa basa mán berildi. Qasym-Jomart Toqaev kúrdeli geosaıası jaǵdaıda qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etý máseleleri kópjaqty yntymaqtastyqtyń bir bóligi retinde udaıy nazarda bolatynyn atap ótti.

– Elderimiz sanqyrly formatta, onyń ishinde Birikken Ulttar Uıymy aıasynda tyǵyz qarym-qatynas jasaıdy. Biz aldaǵy ýaqytta da álemde balamasy joq osynaý ámbebap uıymnyń terrorızmmen, ekstremızmmen, zańsyz kóshi-qonmen jáne klımattyń ózgerýimen kúrestegi, sondaı-aq bitimgershilik pen qarýsyzdandyrý isindegi kúsh-jigerin tolyqtaı qoldaýǵa nıettimiz. Qazaqstan Birikken Ulttar Uıymyn reformalaý úderisine de belsene atsalysýǵa daıyn. Birqatar damyǵan memleket, sonyń ishinde Germanııa BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty músheleriniń qatarynda bolýǵa ábden laıyq. Oraıly sátti paıdalana otyryp, 2027-2028 jyldary BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine kandıdatýrasyn usynǵan Qyrǵyz Respýblıkasy­na tabys tileımin. Qyrǵyzstan Orta­lyq Azııada jáne odan tysqary jerlerde turaqtylyq pen qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa aıtarlyqtaı úles qosa alatynyna senimdimin, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Sóz sońynda Memleket basshysy jıynda aıtylǵan barlyq usynys qabyldanatyn Birlesken deklarasııadan kórinis tabatynyna senim bildirdi.

Sammıtte GFR Federaldyq kansleri Olaf Shols, Qyrǵyzstan Prezıdenti Sadyr Japarov, Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon, Túrikmenstan Prezıdenti Serdar Berdimuhamedov pen О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev sóz sóıledi.

Kezdesý qorytyndysy boıynsha Ortalyq Azııa memleketteri basshylary men Germanııa Federaldyq kansleriniń birlesken málimdemesi qabyldandy.

О́ńiraralyq ekonomıkalyq kooperasııaǵa tyń serpin beredi

Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń, GFR Kansleri jáne Germanııanyń iri bıznes ókilderiniń kezdesýine qatysty.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Federaldyq kansler Olaf Sholske, Ortalyq Azııa el­deri­niń prezıdentteri men nemis kom­panııalarynyń basshylaryna iltıpat bildire otyryp, «Ortalyq Azııa – Germanııa» formatyndaǵy ekinshi kezdesý sanqyrly seriktestikti damytýdyń jańa kezeńine jol ashqanyn atap ótti. Qazaqstan Prezıdentiniń aıtýynsha, jan-jaqty pikir almasýlar memleketter basshylarynyń yntymaqtastyqty odan ári tereńdetýge nıetti ekenin rastaıdy.

– Germanııa men óńirdegi memle­ketterdiń arasyndaǵy baılanysqa udaıy dáneker bolyp kele jatqany úshin Germanııa ekonomıkasy Shyǵys komıtetine erekshe alǵys aıtamyn. Germanııa – ekonomıkalyq jáne tehnologııalyq ınnovasııa salasynda álemdik kóshbasshylardyń biri. Bul eldiń ónimderi óziniń sapasymen áıgili. Al Ortalyq Azııa – qarqyndy damyp kele jatqan, áleýeti orasan zor ári ózara tıimdi seriktestikke mol múmkindik ashatyn aımaq. Ortalyq Azııa – Shyǵys pen Batystyń, Soltústik pen Ońtústiktiń arasyn jalǵaıtyn altyn kópir. Sondyqtan tehnologııany transfertteý, óndiristi lokalızasııalaý jáne qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarý isiniń ortalyǵy bola alady. Osy turǵydan alǵanda, túrli salada yntymaqtastyq ornatýǵa daıynbyz. Asa qajetti shıkizatty ıgerý, energetıka, kólik jáne logıstıka, qarjy, aýyl sharýashylyǵy men aqparattyq tehnologııa sııaqty salalardaǵy kooperasııany odan ári nyǵaıtýdyń perspektıvasy mol, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent kezdesýge qatysýshylar dostyq jáne syndarly sıpatta ózara yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtý joldaryn talqylaýǵa múmkindik alǵanyn aıtty. Qasym-Jomart Toqaev ıdeıa men tájirıbe almasý óńirdegi memleketterdiń jan-jaqty damýyna yqpal etetinine senim bildirdi.

Sóziniń sońynda Memleket basshysy ashyq jáne mazmundy dıalog úshin kezdesý qatysýshylaryna alǵys aıtty.

– Bizdiń jan-jaqty talqylaýlary­myz Ortalyq Azııa men Germanııa arasyn­daǵy ekonomıkalyq yntymaqtas­tyq­­tyń túrli salada mol áleýetke ıe eke­nin kórsetti. О́ńiraralyq ekonomıka­lyq kooperasııaǵa tyń serpin beretin aýqymdy máselelerdi qarastyrdyq. Onyń ishinde ınfraqurylym men energetıkadan bastap tehnologııa men ınnovasııaǵa deıingi salalar qamtyldy, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Qasym-Jomart Toqaev jıynda aıtylǵan Ekonomıkalyq keńes qurý týraly usynysty qoldady. Atalǵan organ nemis ınvestısııasyn tartýda jáne Ortalyq Azııa memleketteri men Ger­manııa arasyndaǵy ózara yqpaldastyq­tyń ornyqty ınstıtýsıonaldyq bazasyn qalyptastyrýda belsendi ról atqara alady.

Jıynda GFR Federaldyq kansleri Olaf Shols, Qyrǵyzstan Prezıdenti Sadyr Japarov, Tájikstan Prezı­denti Emomalı Rahmon, Túrikmenstan Prezıdenti Serdar Berdimuhamedov, О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mır­zııoev, sondaı-aq «Siemens Energy AG» kompanııasynyń basqarma tóraǵasy, Germanııa ekonomıkasy Shyǵys ko­mıteti tóraǵasynyń orynbasary Krıstıan Brýh, «KNAUF Gruppe» kompanııasyn basqarýshy seriktesterdiń ókili Aleksandr Knaýf, «Ernst Klett AG» kompanııasynyń bas atqarýshy dırektory Fılıpp Haýsmann, «DB E.C.O. Group» kompanııasynyń atqarýshy keńesiniń tóraǵasy, Germanııa ekonomıkasy Shyǵys komıtetiniń Ortalyq Azııa jónindegi jumys tobynyń ókili Nıko Varbanoff, «Siemens Healthineers AG» kompanııasynyń basqarma tóraǵasy Berndt Montag, «CLAAS Group» tóraǵasy Iаn-Hendrık Mor sóz sóıledi.