Demografııany jaqsartatyn bastamalar

Keıingi jyldary Oń­tústik Koreıada ba­la týý kórsetkishi tó­men­­dep ketken. О́ıtkeni bas­pana qymbat. Balany baǵyp-qa­ǵý shyǵyndary da az emes. Sal­darynan jastar mansap qýyp, sábıli bolýǵa asyqpaıtyn kórinedi. Osyǵan baılanysty bılik otbasyn qu­rýǵa yntalandyratyn arnaıy baǵ­darlamalardy iske qosqan. Má­selen, jalǵyz­ilikti jandar arasynda kez­desý uıym­das­tyrylady. Eger qa­rym-qaty­nasyn jalǵastyratyn bol­sa, olarǵa aqsha tóleıdi. Buǵan qo­sa baspana satyp alý, úı jaldap­ turýǵa da qarjylaı kómek bar.

Reseıde de bala týý deń­geıi tómendegendikten, demogra­fııa­lyq ahýaldy jaqsartý maqsa­tynda el úkimeti jas otbasylarǵa kóbirek kóńil bólip jatyr. Tipti keı sharýa qojalyqtary men kásipkerler jumysqa tek jas otbasylardy qabyldaıdy. Sondaı-aq Dýma depýtattary uzaqmerzimdi neke úshin arnaıy tólemder engizýdi usynypty.

Shvesııada jastardy balaly bolýǵa yntalandyrý úshin nemerelerin baǵyp otyr­ǵan ata-ájelerine memleket­ten aqshalaı járdemaqy taǵa­ıyn­dalǵan. Osylaısha, jas­tar eńbek naryǵynda qalyp, áleý­mettik qajettilikterin alańsyz óteıdi. Tıisti zań bıyl jazda kú­shine engen. Jańa erejege saı, ata-analarǵa 45 kúnge de­ıin aqyly demalysyn balanyń zańdy qamqorshysy emes adam­ǵa aýdarýǵa múmkindik beriledi. Jalǵyzilikti ata-analar bir ba­laǵa 480 kúndik aqyly dema­lys­tyń 90 kúnin aýdara alady. Búginde 2 myńǵa jýyq shved azamaty zań usynǵan múmkindikti paıdalanǵan.

Shvesııanyń áleýmettik saq­tandyrý agenttigi ókiliniń aı­týynsha, jańa zań ata-ana­lardyń jumys pen jeke ómiri arasyndaǵy tepe-teńdikti jaq­sartýǵa, genderlik teńdikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan.

«Bul búkil Eýropa úshin jaq­sy úlgi bola alady dep oılaımyz. Osylaısha, jastardy bala­ly bolýǵa, sondaı-aq eńbek nary­ǵynda qalyp, belsendi ju­mys júrgizýge yntalandy­rý­ǵa bola­dy», dedi eldiń Áleýmet­tik qamta­masyz etý mınıstri Anna Tene.

Al bizdiń elimizde keıingi 5 jylda ajyrasý kórsetkishi 48 paıyzǵa azaıǵan. Buǵan qo­sa súrboıdaqtar da kóbeıdi. Ult­­tyq statıstıka bıýrosynyń de­reginshe, byltyr respýblıkada 120 myń neke tirkelgen. Ot­basyn qurýshylar 2022 jylmen salystyrǵanda 6%-ǵa az. Úı­lený­di emes, áýeli úıli bolýdy maqsat tutqan er-azamattardyń deni – 32-35 jasta, burymdylar 30-ǵa taqap kúıeýge shyǵýǵa tyrysady. Kópshiligi jas ulǵaıǵan sa­ıyn densaýlyqtyń syr beretinine nazar salmaıdy. Saldarynan eli­mizde jastar densaýlyǵy­nyń ál­sizdiginen, ekologııanyń nashar­laýynan náreste súıe almaı júr­gen ata-analar sany kóbeıgen.

Bul máseleni sheshý maqsa­tynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen 2021 jyly «Ańsa­ǵan sábı» baǵdarlamasy iske qosyldy. Qazirgi tańda joba aıasynda 21 myń áıelge kómek kórsetilgen. Kvota alǵan 8 myń áıel ekstrakorporaldy uryqtandyrý arqy­ly bala kótergen. Nátıjesinde, 7 myń­ǵ­a jýyq sábı dúnıege kel­di. Bas­ta­ma 2030 jylǵa deıin jal­ǵa­sady. О́ıtkeni Mádenıet jáne aq­pa­rat mınıstrliginiń zert­­teýi bo­ıynsha, erli-za­ıyp­tylar­­­dyń 20%-y bala súıe almaǵandyq­tan ajyrasady eken. Sondaı-aq shańyraqtyń shaıqalýyna turmystyq zorlyq-zombylyq, opasyzdyq, lýdomanııa, ishimdik pen nashaqorlyq sebep bolyp otyr.