Halyq emi dástúrli medısınaǵa bet burmaq

Ǵylymı basqosýda Gırý­domed medısınalyq ortalyǵy jelisiniń dı­rektory ári Qa­zaqstan boıynsha gırýdotera­pevter qaýym­dastyǵynyń tór­aıymy, súlikpen emdeýshi dáriger S.Serikbaeva kovıd pandemııasynan keıin adamdardyń kópshiliginde post­kovıdti sındrom qalyp qoıǵanyn jetkizdi. Onyń basty belgisi – qannyń qoıýlanýy, sonyń saldarynan túrli kesel paıda bolady. Al súliktiń quramyndaǵy gırýdın sol qoıýlanǵan qandy su­ıyltatyn qasıetke ıe. Son­dyq­tan emhanalardaǵy jalpy táji­rıbelik dárigerler halyqtyq em­ge de kóńil bólgeni durys degen pikir aıtty. Sonymen bir­ge aldaǵy ýaqytta OQMA men Q.A.Iаsaýı atyndaǵy HQTÝ-da súlikpen emdeıtin dáriger-ma­mandardy daıarlaý máselesin qarastyrý qajettigin málimde­di. Odan bólek, elimizde halyq emshiliginiń akademııasyn ashý oıda bar eken. Oǵan sonaý Qy­taıdan myqty mamandar sha­qyrtylmaq. Sondaı-aq S.Serik­baeva emhanalardaǵy jalpy­táji­rıbelik dárigerler bala­lar­dy dárimen emdeı bermeı, halyq emin de qoldanyp, ımmýnı­tet­terin kóterýge atsalysýlary kerek dedi. О́ıtkeni hımııalyq ádispen jasalatyn dárilik preparattardyń kishkentaı organızm úshin paıdasynan góri zııany kóp kórinedi.

Konferensııada halyq em­shiligi salasynda eńbek etip júr­gen tájirıbeli mamandar men ǵalymdar sóz sóılep, onyń artyqshylyqtary týraly aıtyp berdi. Máselen, medısına ǵylymdarynyń doktory, Reseı men búkil álemde eń birinshi gırýdoterapııa kafedrasyn ash­­qan ǵalym A.Krashenıýk súlik­tiń kómegimen postkovıdti sın­drom­nan tolyq aıyǵýǵa bolatynyn baıandady. Onyń aıtýyn­sha, kovıd aýrýy birinshi ortalyq júıke júıesin, ondaǵy tamyrlardy zaqymdaıdy. Mıdaǵy sero­tonınniń bólinýin tejeıdi. Serotonın – baqyt gormony. Sondyqtan onyń azaıýy adam­dy depressııaǵa alyp kele­di. Al ýaıymshyldyq post­ko­vıdtik sındromnyń eń bas­ty belgisi eken. Súlik mıdaǵy serotonınniń durys bólinýin qalpyna keltiredi. Ǵalymnyń málimdeýinshe, qansorǵysh qurt­pen mıdaǵy isikti de tejeýge bo­lady. Máselen, nevrınoma de­gen keseldiń jalǵyz emi – gamma pyshaqpen nemese ashyq operasııalyq ádis arqyly mı­daǵy isikti alyp tastaý. Al sú­lik nevrınomanyń úlkeıýin toq­tatyp, isikti ósirmeı ustap tu­rady. Ǵalym bul jándiktiń bir­­­neshe qasıeti baryn aıtty. Ol qan suıyltady, antıbakterıal­dy, vırýsqa, parazıtke qarsy emdik kúshi bar. Antıbıotık­ter adam aǵzasyna keri áser etse, sondaı-aq qaıta-qaıta qabyldaı berý de onyń mıkrobtarǵa qar­sy kúshin azaıtady, súlikte ke­­ri­sinshe antımıkrobtyq qýaty eshqashan tómendemeıdi ári adam aǵzasy oǵan úırenip qalmaıdy. Ǵalym qyzyqty bir oqıǵanyń bolǵanyn baıandady. Bir naýqas bala kezinde talma aýrýyna ushy­rap, 11 jyl qatarynan kúsh­ti dáriler qabyldaǵan. Oǵan súlik salǵanda, qurttar sheti­nen óle bergen. Sóıtse, uzaq jyl ish­ken dárilerden keıingi toksınder qanǵa ótip, súlikter sodan qyryla bergen. Alaıda halyq emin toqtatpaı jalǵastyryp, boıdaǵy toksınder tolyq jo­ıylǵanda súlikter de ólýin toq­­tatqan. Sondyqtan aǵzany tok­sın­derden tazartý úshin súlik saldyryp turý kerek dedi professor. Ǵalym bolashaq náreste ensefolopatııa, ıaǵnı mıynda aqaýmen týylmas úshin anasy qursaq kóterer aldyn súlikpen emdelýdiń kýrsynan ótip alǵan jón degen keńes berdi.

Jıynda baıandama oqyǵan taǵy bir maman A.Imanǵalıeva halyq eminiń kómegin aýyr naý­qasty aıaǵyna turǵyzǵanyn málim etti. Dárigerdiń aıtýynsha, onyń klınıkasyna plevrıt, ıaǵnı ókpesine sý jınalǵan naýqas aýyr halde kómek surap kelgen. Ol memlekettik aýrýha­nada birneshe ret jatyp, tıisti antıbakterıaldyq em túrlerin qabyldaǵan. Biraq esh­qandaı nátıje bermepti. Dári­ger pasıentti súlikpen, ara­men emdep, bir aı ishinde ókpe­sinde jınalǵan 150 ml sýdy to­lyq ketirgen. Qazir naýqas ju­mysqa shyǵypty, biraq klı­nı­kanyń baqylaýynda eken. Na­ýqas súlikpen qosa propolıs, gúl tozańyn, ara sútin ishken. Propolıs ol – tabıǵı antıbıotık. Gúl tozańynda V tobyndaǵy barlyq vıtamın jınalǵan. Ara sútiniń de emge paıdasy óte zor dedi dáriger.

Hırýrg, professor, gırýdoterapevt Q.Jalymbetov adam­nyń densaýlyǵynda medısı­nanyń úlesi 8-10 paıyz, qalǵa­ny onyń óz qolynda ekenin aıt­ty. Degenmen búgingi jalpy­tájirıbelik jas dárigerler naý­qasty emdeýde ortaq standartty emdeý protokolynan basqa esh­qandaı em júrgize almaı­tynyn qynjylyspen jetkizdi. Ondaı em bireýge jaǵyp, basqaǵa jaqpaýy múmkin. Biraq oǵan qazir eshkim bas aýyrtpaıdy. Búgingi jas dárigerler kel­gen naýqasty qolmen ustap perkýssııa, palpasııa sekildi tá­sildermen dıagnos­tıkalaýdy jasamaıtyn bol­ǵan dedi ol. Dárigerdiń pikirin­she, oǵan maman emes, birinshi kezekte solardy daıarlaǵan osy kún­gi medısınalyq bilim men eli­mizdegi qazirgi medısınalyq júıe kináli ekenin baıandady. Deıturǵanmen erteńgi kúni zańdyq jaýapkershilikten basyn aman alyp qalý úshin de jalpytájirıbelik jas mamandar belgili bir shablonnyń ishindegi medısınalyq protokoldan asyp qandaı da bir emdik shara júrgizýden qorqady. Soǵan qaramastan professor jas mamandarǵa halyq emin qoldanyp kórýge múmkindik berý kerek degen pikir aıtty.

ShYMKENT