Japonııanyń bilim júıesi ózge elderdiń oqytý ádisinen múlde bólek. Olar oqýshylardy ómirlik daǵdylar men tártipke úıretedi. Etıka men moralǵa basa nazar aýdarýy da elden erekshe. Sonyń nátıjesinde, japon balalary 6 jyl bastaýysh mektepte, 3 jyl orta mektepte, sodan keıin bilim alýshynyń tańdaýy boıynsha ártúrli ýnıversıtetterde 4 jyl bilim alady. 2019 jylǵy dúnıejúzilik bilim salasynyń saýaldamasy boıynsha 99,9% saýattylyq deńgeıimen Japonııanyń bilim sapasy aldyńǵy oryndy ıelendi. Bul keremet kórsetkish olardyń bilim salasyna degen kózqarasy men qulshynysynyń nátıjesi dep baǵalaǵan jón. Olarda matematıka, til, kodtaý jáne robottehnıka pánderinen bilim 6 jastan bastalyp, 16 jasqa deıin jalǵasady, bul Japonııada mindetti bilim alýdyń jas shegi bolyp esepteledi.
Bilim salasyn jiti qadaǵalap otyratyn ǵalymdar men ádiskerler «Japondyq oqytý júıesi tym birtekti bolyp barady, bul balalarǵa óz betinshe oılaýǵa kóp múmkindik bere almaıdy» , dep syn aıtqany da ras. Biraq japondyq erekshelikke ıe bilim ádistemesi jalpy saýattylyq deńgeıinde jáne halyqaralyq standarttalǵan testiler men saýalnamalardaǵy joǵary reıtıngte top jaryp keledi. Sonymen qatar Japonııadaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 2019 jylǵy sanaq boıynsha tek 2,29% ǵana. Al bul kórsetkish Amerıkada 3,79%, Reseıde 4,43% nátıjeni kórsetti. Saıyp kelgende, munyń bári Japonııanyń jan-jaqty bilim júıesiniń oqýshylarǵa paıdasyn tıgizgenin bildiredi.
Al Fınlıandııa bilim salasynda álemdik deńgeıge kóterilgen memlekettiń biri de biregeıi. Bul jetistikke jetýlerine olardyń bilim salasyndaǵy reformalary kóp kómegin tıgizgeni anyq. Sońǵy onjyldyqta atalǵan el matematıka jáne jaratylystaný salasyndaǵy saýattylyǵyn aıtarlyqtaı jaqsartty. Fınderdiń bilim júıesin ózgertý el ekonomıkasyn qalpyna keltirý josparynyń negizgi qozǵaýshy kúshi retinde shamamen 40 jyl buryn bastalǵan edi.
Fınlıandııada stýdentter, mektepter nemese óńirler arasynda eshqandaı reıtıng, bir-birimen salystyrý nemese básekelestik atymen joq. Fınlıandııa mektepteri tolyqtaı memleket tarapynan qarjylandyrylady. Al olardy bilim salasyn jetik biletin mamandar basqarady. Árbir mekteptiń ulttyq bilim berý maqsattary birdeı. Sonyń nátıjesinde fın balalary aýylda nemese damyǵan qalalarda oqysa da, jalpyǵa birdeı sapaly bilim alýǵa múmkindigi bar.
Bylaısha aıtqanda, bilim salasynda tep-teńdik pen ádildik bar. Bul týraly Fınlıandııa muǵalimder odaǵynyń prezıdenti Ollı Lýýkkaınen: «Teńdik – fın eliniń bilim salasyndaǵy eń mańyzdy kúsh. Buǵan barlyq saıası partııa kelisedi» degen málimdeme de jasaǵan.
Fransýz bilim júıesiniń de óz ereksheligi bar ekeni anyq. Bul elde bastaýysh jáne orta deńgeıde jalpy bilim alý tegin, 3 jastan 16 jasqa deıin mektepke barý ár azamattyń mindeti sanalady. Mekteptegi sabaq sany 26 saǵatpen shekteledi. Memlekettik mektepter tegin bilim beredi, al jekemenshik mektepter kóp emes. Memlekettik mektepterdegi synyptarda bala sany kóbirek. Al jeke mektepterde bul jaǵdaı kerisinshe. Sanaqqa negizdelgende, oqýshylardyń az bóligi ǵana(shamamen 20%) jekemenshik mektepterge barady.
Norvegııada bastaýysh jáne jalpy orta bilim tegin ári mindetti. Bul eldiń bilim salasyndaǵy negizgi maqsaty – barlyq bala men jas ómirge qajetti daǵdylardy meńgerýi, jalpy bilim, mádenıet jáne qundylyqtar týraly saýatty bolýǵa tıis. Bir qyzyǵy, bastaýysh mektep deńgeıinde eshqandaı pánniń nátıjesi retinde baǵa qoıylmaıdy.
Orta mektepte oqýshylarǵa mindetti pánder boıynsha baǵalar Rojdestvolyq merekeler aldynda jáne oqý jylynyń sońynda qoıylady. Orta mektepti bitirgennen keıin oqýshylar pándik baǵalary jazylǵan sertıfıkat alady. Norvegııada bilim joǵary kórsetkishke ıe. Sebebi bul jaǵdaı qoǵamdaǵy áleýmettik utqyrlyq pen ekonomıkalyq tabystyń negizgi faktory retinde qarastyrylady. Norvegııanyń bilim júıesinde teńdik, qoljetimdilik jáne sapa qaǵıdatyna basa nazar aýdarady.
