Foto: N.Baıbýlın
Senattyń baspasóz qyzmeti málim etkendeı, Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri Sezi sheńberinde uıymdastyrylǵan is-sharaǵa álemniń 30-dan astam elinen kelgen delegattar qatysyp, ózekti máselelerdi birlesip sheshý joldaryn talqylady. Otyrystyń nátıjesinde jas din lıderleriniń birlesken úndeýi qabyldanyp, aldaǵy ortaq jumystyń basym baǵyttary belgilendi.
Senat Tóraǵasy, Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri Sezi Hatshylyǵynyń basshysy Máýlen Áshimbaev forýmdy ashyp, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń is-sharaǵa qatysýshylarǵa joldaǵan quttyqtaýyn oqyp berdi.
«Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi órkenıetter úndestigin ornyqtyryp, beıbitshilik pen kelisimdi dáripteıtin biregeı dıalog alańy sanalady. Osy asa mańyzdy iske jas býyn ókilderin jumyldyrý – ýaqyt talaby. Sebebi, óskeleń urpaq – qashanda jasampazdyq pen jańashyldyqtyń jarshysy. Túrli elde turatyn jastardyń din salasyndaǵy yntymaqtastyǵy adamzattyń rýhanı bolashaǵyn aıqyndaýǵa tikeleı áser etedi. Qazir álemde geosaıası qaıshylyqtardyń saldarynan túrli syn-qaterler paıda boldy. Osy almaǵaıyp kezeńde halyqaralyq qaýipsizdiktiń jańa júıesin qalyptastyrý óte mańyzdy. Bul rette din kóshbasshylary aıryqsha ról atqarady. Al oǵan jastardyń belsene qatysýy jumysqa tyń serpin bereri sózsiz», delingen Memleket basshysynyń quttyqtaýynda.
Máýlen Áshimbaev atap ótkendeı, Forým jas kóshbasshylar arasyndaǵy dinaralyq dıalogtyń biregeı platformasyna aınalyp, qazirgi syn-qaterlerdi eńserý isinde jastardyń kúsh-jigerin biriktiretin jańa múmkindikterge jol ashýdy kózdeıdi.
«Jahandyq problemalar ýshyǵa túskeni belgili. Forým ótkizý ıdeıasy osy syn-qaterlerge tótep beretin tetik retinde qolǵa alyndy. Memleket basshysy atap ótkendeı, búgingideı almaǵaıyp kezeńde dıalog ornatý – jańa qaǵıdattar men normalar arqyly kelisimge qol jetkizetin qolaıly orta qurýdyń jalǵyz joly. Álemde qaqtyǵystar men qaıshylyqtar kúsheıip turǵan tusta rýhanı dıplomatııa mádenıetter men dinder arasyndaǵy altyn kópir retinde mańyzdy ról atqarady. Sondaı-aq bul qadam jahandyq syn-qaterlerdi birlesip eńserýde erekshe mánge ıe. Jas din lıderleriniń alǵashqy forýmy osy mıssııanyń mańyzdy bir bóligi. Biz jas kóshbasshylar dinaralyq dıalogqa tyń serpin berip, beıbitshilik, toleranttylyq jáne ózara túsinistik sabaqtastyǵyn saqtap, ony ári qaraı nyǵaıta túsedi dep senemiz», dedi Sezd Hatshylyǵynyń basshysy.
Sonymen qatar Máýlen Áshimbaev jastar oń ózgeristerdiń ózegi jáne ornyqty damýdyń kepili ekenin atap ótti. Sondyqtan jas urpaqtyń únine qulaq asyp, olardyń ıdeıalary men bastamalaryn jahan saıasatyna qatysty túıtkildi máselelerdi sheshý kezinde eskerý asa mańyzdy.
Osyǵan baılanysty Hatshylyq basshysy beıbitshilik pen qaýipsizdik, klımattyń ózgerýi, sıfrlyq yntymaqtastyq máselelerine nazar aýdaryp, ádilettilik, turaqtylyq jáne kelisimge taban tireıtin ortaq bolashaq qalyptastyrý jolynda jas kóshbasshylardyń áleýetin tıimdi iske asyrýǵa arnalǵan birqatar mańyzdy baǵytqa toqtalyp ótti.
«Zorlyq-zombylyq pen qatygezdiktiń kez-kelgen kórinisine tózbeýshilik ahýalyn qalyptastyrýdyń, qaqtyǵystardy beıbit jolmen sheshýge jáne qoǵamda úılesimdi qarym-qatynas ornatýǵa yqpal etýdiń mańyzy zor. Bul rette jastardyń róli strategııalyq sıpatqa ıe. Qoǵamda jalǵan aqparat pen teris nasıhatqa ımmýnıtet qalyptastyrý, balalar men jastarǵa bilimniń qoljetimdiligin qamtamasyz etý jáne onyń sapasyn arttyrý da ózekti másele. Sondaı-aq búginde ınklıýzıvti bilim berýdi damytýǵa arnalǵan bastamalardy qoldaý, ornyqty damý qaǵıdattaryn ilgeriletýge belsendi úles qosý jáne sıfrlyq tehnologııalardy adamzat ıgiligi úshin jaýapkershilikpen ári ádeppen paıdalanýdyń mańyzy da artyp otyr. Sizder osy basymdyqtardy keńinen dáripteýge úles qosasyzdar dep senemin», degen Máýlen Áshimbaev jas lıderlerdi atalǵan baǵytta belsendilik tanytýǵa shaqyrdy.
О́z kezeginde Forýmǵa qatysýshylar túrli konfessııalardyń, halyqaralyq jáne qoǵamdyq uıymdardyń jas ókilderine, ǵalymdar men saıasatkerlerge qazirgi ózekti problemalardy talqylaýǵa, olardy sheshýdiń tıimdi joldaryn birlesip tabýǵa múmkindik bergeni úshin Sezd basshylyǵy men Hatshylyǵyna rızashylyqtaryn bildirdi. Sezdiń dinaralyq jáne mádenıetaralyq dıalog pen rýhanı dıplomatııa sabaqtastyǵyn saqtaýdy qamtamasyz etýge qosqan úlesi zor ekeni de atap ótildi.
Paneldik sessııalar barysynda jas din kóshbasshylarynyń álemniń turaqty damýyndaǵy róli, jańa tehnologııalar dáýirindegi rýhanı qundylyqtar, onyń ishinde jasandy ıntellekttiń syn-qaterleri men múmkindikteri keńinen talqylandy.
Forým kezinde Qasıetti Taqtyń dinaralyq dıalogy jónindegi Dıkasterııasy Islam máseleleri bıýrosynyń basshysy monsenor Haled Akashe, Musylman aqsaqaldar keńesiniń Bas hatshysy Muhammed Ábdelsalam, BAÁ Toleranttylyq jáne beıbit qatar ómir súrý mınıstrliginiń Bas dırektory Afra Muhammed Álsabrı, Anglıkan qaýymdastyǵy Bas hatshysynyń orynbasary Djo Beılı Ýells, «Dinder beıbitshilik úshin» úkimettik emes uıymy Bas hatshysynyń orynbasary Dıpıka Sıngh, Tonaf ınstıtýtynyń prezıdenti Emmanýel Gans, «Nur-Múbárak» ýnıversıtetiniń prorektory Ershat Ońǵar jáne basqa da jas din lıderleri sóz sóıledi.
Seksııalyq otyrystar barysynda Forýmǵa qatysýshylar jas kóshbasshylardyń álemniń turaqty damýyndaǵy, mádenıetter men dinder dıalogyndaǵy rólin, sondaı-aq, sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt dáýirindegi rýhanı qundylyqtardy talqylady.
Forýmnyń nátıjesinde qorytyndy qujat – Jas din lıderleriniń birlesken úndeýi qabyldandy. Onda qatysýshylar Sezdiń jáne birinshi Forýmnyń uıystyrýshy ári jasampaz róline basa mán berdi. Qujatta jastar ózara qurmet pen kelisim, meıirimdilik pen janashyrlyq, túsinistik pen yntymaqtastyq saltanat qurǵan álem qalyptastyrýǵa ózderiniń bilimderin, kúsh-qýatyn jáne erik-jigerin jumsaýǵa daıyn ekenderin de atap ótken. Sondaı-aq kezdesýge qatysýshylar 2025 jyly Astanada ótetin Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń VIII Sezi sheńberinde Jas din lıderleriniń ekinshi Forýmyn uıymdastyrý jóninde sheshim qabyldady.
Máýlen Áshimbaev Forým aıasynda mazmundy talqylaýlar bolǵanyna jáne mańyzdy ıdeıalar aıtylǵanyna nazar aýdaryp, ózekti máselelerdi sheshýge arnalǵan usynystardy – batyl qadam, al, birlesken úndeý – ortaq kúsh-jigerdiń sımvoldyq nátıjesi ekenin atap ótti.
«Jas din lıderleriniń birinshi forýmyna qatysýshylardyń birlesken úndeýinde jahandyq syn-qaterlerdi eńserý jolynda adamzatty uıystyra túsetin konfessııaaralyq dıalogtyń mańyzdy róline basa mán berilgen. Shyn máninde, birlesken jumys arqyly ǵana kedeılik, teńsizdik, klımattyń ózgerýi, daǵdarys sııaqty problemalardy tıimdi sheshe alamyz. Osy qujatta kórsetilgen basymdyqtar jas kóshbasshylardyń odan ári birlesken is-qımyldary men ózara tıimdi yntymaqtastyǵynyń berik negizin qalaıdy. Prezıdentimiz atap ótkendeı, jastar – álemdegi oń ózgeristerdiń negizgi qozǵaýshy kúshi. Jas býynnyń kúsh-qýaty, ynta-jigeri jáne ıdeıalary dinaralyq dıalogqa tyń serpin berip, halyqaralyq qoǵamdastyqtyń búgingi syn-qaterlerdi eńserýine oń septigin tıgizedi dep senemiz», dedi Senat Tóraǵasy.
Aıta ketsek, Jas din lıderleriniń forýmyn ótkizý týraly ıdeıa – Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen qabyldanǵan Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri Sezin damytýdyń 2023-2023 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynda kórsetilgen basym baǵyttardyń biri.
