Qatarmen yntymaqtastyqty kúsheıtetin kelisim
Kún tərtibindegi alǵashqy məsele «Qazaqstan Respýblıkasy men Qatar Memleketi arasyndaǵy qylmystyq ister boıynsha ózara quqyqtyq kómek týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańynyń jobasy boıynsha Zańnama jəne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraǵasy Snejanna Imasheva qorytyndy ázirleý jóninde sóz aldy. Onyń aıtýynsha, atalǵan kelisimge bıyl 14 aqpanda Doha qalasynda qol qoıylǵan.
– Kelisim eki eldiń quzyretti organdary arasynda qylmystyq ister boıynsha quqyqtyq kómek alý jáne kórsetý boıynsha qarym-qatynasty retteýge baǵyttalǵan. Shart eki eldiń qylmysqa qarsy kúrestegi yntymaqtastyǵynyń tıimdiligin arttyrady, – dedi komıtet tóraǵasy.
Depýtattardyń daýys berýi nátıjesinde zań jobasyn Májilistiń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıteti jumysqa aldy.
Odan keıin jalpy otyrystyń qaraýyna Qorǵanys mınıstriniń orynbasary Darhan Ahmedıev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qatar Memleketiniń Úkimeti arasyndaǵy áskerı yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańynyń jobasyn usyndy.
Baıandamashynyń aıtýynsha, qujatqa 2023 jyldyń 12 jeltoqsanynda Dohada eki eldiń qorǵanys salasynyń basshylary qol qoıǵan. Kelisimdi ratıfıkasııalaý taraptarǵa áskerı bilim berý men ǵylym, áskerı medısına, beıbitshilikti qoldaý jónindegi operasııalar, jaýyngerlik daıarlyq baılanystaryn, sondaı-aq kelisilgen salalarda áskerı yntymaqtastyqty júzege asyrý múmkindigin beredi.
– Qazaqstannyń halyqaralyq sharttar týraly zańyna sáıkes atalǵan kelisim ratıfıkasııalanýǵa tıis. Zańdy qabyldaý teris áleýmettik-ekonomıkalyq jáne quqyqtyq saldarǵa ákep soqpaıdy, – dedi Qorǵanys mınıstrliginiń ókili.
Ári qaraı depýtattar saýaldaryn joldap, tıisti zań jobasynyń mán-mańyzyn aıqyndady. Osylaısha, Májilistiń jalpy otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qatar Memleketiniń Úkimeti arasyndaǵy áskerı yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańy qabyldandy.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmalaryn oryndaý maqsatymen sot júıesin reformalaý jáne prosestik zańnamany jetildirý máseleleri boıynsha zań jobasyna depýtattar bastamashy boldy. Birinshi oqylymda maquldanǵannan keıin túzetýlerge birshama ózgeris engizildi. Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraıymy Snejanna Imashevanyń aıtýynsha, kassasııalyq qadaǵalaýdy jetildirýge qatysty normalar qaıta qaralǵan.
– Bıyl 5 shildede Memleket basshysy qylmystyq, azamattyq jáne ákimshilik ister boıynsha táýelsiz kassasııalyq sottar qurýdy kózdeıtin Konstıtýsııalyq zańǵa qol qoıdy. Bul 2025 jyldyń 1 shildesinen bastap qoldanysqa enedi. Osyǵan baılanysty sot isin júrgizýdiń barlyq túri boıynsha kassasııalyq sotqa júginýdiń jáne sot aktilerin qaıta qaraýdyń biryńǵaı qaǵıdalaryn engizý usynylyp otyr. Ister kassasııalyq sottarda aldyn ala qaralmastan, úsh sýdıadan turatyn alqaǵa tikeleı jiberiledi. Kassasııalyq sottyń isterdi qaraý merzimi alty aıdan aspaıdy. Sot prosesi taraptar shaqyryla otyryp, aýyzsha júrgiziledi, – dedi S.Imasheva.
Sonymen qatar kassasııaǵa qatysty qoldanystaǵy shekteýler 2027 jyly 1 shildeden bastap alynyp tastalady. Azamattyq ister boıynsha talap qoıý somasy 200 AEK-ten tómen jeke tulǵalardyń, talap qoıý somasy 30 myń AEK-ten tómen zańdy tulǵalardyń múliktik múddesine baılanysty daýlar boıynsha shekteýler, teris qylyqtar men onsha aýyr emes qylmystar jónindegi shekteýler alynyp tastalady. Sondaı-aq Joǵarǵy sottyń róli ózgeredi. Onyń negizgi maqsaty – sot tájirıbesin naqtylaý jáne birkelkiligin qamtamasyz etý bolady.
– Sot aktileri erekshe jaǵdaılarda Joǵarǵy sot sýdıasynyń usynysy nemese Bas prokýrordyń narazylyǵy boıynsha Joǵarǵy sotta qaıta qaralýy múmkin. Mundaı jaǵdaılarǵa sot praktıkasy birkelkiliginiń buzylý jaǵdaıy, memleket nemese qoǵam múddesin qozǵaıtyn jaǵdaı, qabyldanǵan sot aktileri aıqyndalmaǵan tulǵalar tobynyń quqyǵyn buzatyn ne adamdardyń ómiri men densaýlyǵy úshin orny tolmas aýyr zardaptarǵa ákelýi múmkin jaǵdaı jáne taǵy basqalar jatady, – dedi S.Imasheva.
Daýys berý qorytyndysy boıynsha depýtattar zańdy ekinshi oqylymda qabyldap, odan ári Senattyń qaraýyna joldady.
Depýtattar qoǵamdy dúrliktirgen máselelerge den qoıdy
Kún tərtibindegi negizgi məseleler qaralyp, zań jobalary qabyldanǵan soń, depýtattar áleýmettik-ekonomıkalyq taqyryptar boıynsha memlekettik organdarǵa 18 depýtattyq saýal joldady.
Depýtat Janarbek Áshimjanov ulttyq qundylyqtardy qorlaǵandardy zańmen jazalaýǵa shaqyrdy. Májilismen keıingi kezderi qoǵamda qazaq halqynyń tarıhynda óshpes iz qaldyrǵan tulǵalarǵa tas atyp, mansuqtap, baǵytynan adasyp júrgen jastardyń qatary kóbeıip ketkenin aıtyp, alańdaýshylyq bildirdi.
– Uly Abaıdy – krıshnaıt, Sákendi – satqyn, Mustafany – qashqyn, Álıhandy – jóıit, Jyr alyby Jambyldy – «týflı jalaǵysh», Shámshini – «araqkesh», batyrlarymyzdy – baıǵus, tulǵalarymyzdy týlaq etip jatqan mysaldar az emes. Kúni keshe nadandyq pen topastyqtyń qıylysqan núktesinen búr jarǵan jas bala qazaq poezııasynyń taý tulǵasy Muqaǵalı Maqataevtyń arýaǵyna til tıgizip, eldiń esin ekeý, túsin tórteý qyldy. Tıisti quzyrly oryndar men jaýapty memlekettik organdar tarapynan mundaı qadamdarǵa tıisti quqyqtyq baǵasy ýaqtyly berilmegen jerde túrli áleýmettik toptar óz betinshe jazalaý sharasyna kóshedi. Sondyqtan qoǵamda birinshi kezekte zań sóıleýi kerek. Sonda ǵana biz tártipke baǵynatyn qoǵam quratynymyz anyq, – deı kele Úkimet basshysy Oljas Bektenovke ulttyq qundylyq týraly baǵdarlama ázirleýin, Úkimet ultymyzdyń uly tulǵalaryna til tıgizýge, qorlaýǵa jol bermeıtin sharalardy zańdyq turǵydan qolǵa alýdy usyndy.
Al «Amanat» fraksııasynyń múshesi Rınat Zaıtov Premer-mınıstr Oljas Bektenovtiń atyna depýtattyq saýal joldaı otyryp, Qazaqstanda femınata qaýymdastyǵyna tyıym salyńyz degen ótinishin jetkizdi. Ol kúni keshe Almatyda Quryltaı ótkizetinin ashyq habarlaǵanyn, bul máselede quqyq qorǵaý organdary qol qýsyryp otyrǵanyn kúıine aıtty. Izinshe 2005 jylǵy 18 aqpandaǵy «Ekstremızmge qarsy is-qımyl týraly» zańnyń 1-babyna sáıkes femınıta qaýymdastyǵyna Qazaqstan aýmaǵynda shekteý qoıýdy jáne LGBT-ny nasıhattaýǵa tolyqtaı tyıym salýdy talap etti.
Buǵan qosa jalpy otyrysta qoǵamda rezonans týdyrǵan Talǵardaǵy 16 jastaǵy Sherzat Bolattyń ólimine qatysty Májilis depýtaty Nartaı Sársenǵalıev Úkimet basshysyna depýtattyq saýal joldady.
– Talǵardaǵy teksizderdiń tentektiginen 16 jastaǵy bala, bir áýlettiń aımańdaı azamaty Sherzat kóz jumdy. Ákesi men baýyry soqqyǵa jyǵyldy. Balanyń ajalyna ne sebep degen suraq týady. Sondaǵysy – bir bótelke alkogol. Osyndaıda bizdiń qoǵam qaýipsiz be, zań kimniń jaǵynda degen suraq týady. Sebebi Sherzattyń ákesi tergeýdiń turalap turǵanyn, aýdandaǵy quzyrly oryn ókilderiniń isti sozbaqqa salyp jatqanyn, qylmyskerdi qoıyp balasynan aırylǵan otbasyn túnde tergeýge shaqyryp alyp, óktem sóılegenin aıtyp beıneúndeý jasady. El óre túregeldi, artynsha «isti IIM óz baqylaýyna aldy» degen aqparat tarady. Qoǵamdy qorqytatyny osy, qylmyskerdi jazalaý úshin, ádildikke jetý úshin beıneúndeý jasap, ár isti bir mınıstrdiń baqylaýǵa alǵanyn kútip otyrý kerek pe? Nege jergilikti jerdegi quqyq qorǵaý oryndary dereý istiń aq-qarasyn anyqtap, ádil tergeý ótkizbeıdi? – dedi Májilis depýtaty.
Keıingi ýaqytta jasóspirimder arasynda mundaı jaǵdaılar jıilep ketkenin tilge tıek etip, Bas prokýror Berik Asylovqa, Ishki ister mınıstri Erjan Sadenovke, Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaevqa birqatar usynysyn atap ótti.
