Eki elge tıimdi kelisim
Otyrys barysynda Senat depýtaty Marat Qojaev ant berip, palatanyń Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń quramyna saılandy. Aıta keteıik, Marat Qojaev Memleket basshysynyń Jarlyǵymen Senat depýtaty bolyp taǵaıyndaldy.
Kún tártibine sáıkes senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qatar Memleketiniń Úkimeti arasyndaǵy basym salalardaǵy jobalardy damytý úshin uzaqmerzimdi strategııalyq áriptestik ornatý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady.
Kelisim eki eldiń telekommýnıkasııa, energetıka, munaı-hımııa jáne basqa da salalardaǵy birlesken jobalaryn iske asyrýǵa, sondaı-aq saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa arnalǵan.
«Kelisim elimizdiń aýmaǵynda Qatar memleketimen birlesken ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý maqsatymen ázirlengen. Yntymaqtastyq aıasynda telekommýnıkasııa, energetıka, kólik, munaı-hımııa, aýyl sharýashylyǵy jáne qarjy salalaryna basymdyq beriledi. Maquldanǵan zań ekonomıkamyzdyń damýyna, eki el arasyndaǵy seriktestiktiń odan ári nyǵaıýyna oń septigin tıgizedi dep senemiz», dedi Senat tóraǵasy.
Qujat normalary strategııalyq ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýǵa Qazaqstan jabdyqtardy, shıkizattar men materıaldardy ákelý kezinde kedendik bajdardy tóleý jónindegi mindettemelerden bosatý túrindegi kedendik jeńildikter, sondaı-aq ulttyq zańnamada kózdelgen salyqtyq jeńildikter beretinin atap ótken jón.
Investısııa tartý – basty nazarda
Palata otyrysynda M.Áshimbaev memlekettik organdardy ekonomıkaǵa qatysty jańa jobalardy iske asyrýda belsendilik tanytýǵa shaqyrdy. Qazirgi tańda ekonomıkamyzdy ártaraptandyrý jáne ekonomıkalyq ósimniń joǵary deńgeıin qamtamasyz etý elimizdiń aldynda turǵan mańyzdy mindetter ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, atalǵan maqsatqa jetýdiń birden-bir joly – ınvestısııa tartý.
«Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev ekonomıkany ártaraptandyrý jáne ekonomıkalyq ósimniń joǵary deńgeıin qamtamasyz etý jóninde naqty mindetter júktedi. Qazirgi tańda osy baǵytta aýqymdy jumys atqarylyp keledi. Banktermen jumys istep jatyrmyz. Bul baǵytta ınvestısııa tartý – mańyzdy shart. Jalpy, qazir Qazaqstan ǵana emes, búkil álemde ınvestısııa úshin úlken kúres, báseke júrip jatyr. Iаǵnı qolaıly jaǵdaı jasap jatqan basqa da memleketter bar. Sol sebepti biz ózimizdegi ınvestısııalyq ahýaldyń ózge memleketterge qaraǵanda tartymdy bolýyn nemese odan kem bolmaýyn qamtamasyz etýimiz kerek», dedi M.Áshimbaev.
Palata spıkeri Qatar memleketinen ınvestısııa tartý máselesine nazar aýdaryp, jaqyn arada ulttyq ekonomıkaǵa aıtarlyqtaı qarajat quıylatynyn, bul elimizdiń damýyna tyń serpin beretinin tilge tıek etti.
«Búgin qaralǵan kelisim aıasynda osy baǵyttar boıynsha ınvestorǵa múmkindikter beriledi. Osy rette atalǵan jumystyń bári ulttyq zańnama aıasynda júrgiziletinin aıryqsha atap ótýimiz kerek. Úkimet bárin baqylap otyrady. Aldaǵy ýaqytta kelisim jáne keletin ınvestısııalar elimizdiń damýyna, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa, ekonomıkamyzdy jańa beleske shyǵarýǵa qyzmet etedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.
Jasóspirimder arasynda qylmys nege kóp?
Palata otyrysynda senatorlar Darhan Qydyráli men Evgenıı Bolgert depýtattyq saýaldaryn joldady. D.Qydyráli jastar arasyndaǵy qylmys deńgeıiniń artýyna alańdaýshylyq bildirdi. Senator qylmystyq jazany qatańdatýmen qatar, Úkimetti barlyq óńirdegi jastar saıasaty basqarmalaryn qalpyna keltirýge, jastar resýrstyq ortalyqtarynyń jumysyn jandandyrýǵa jáne otbasy men jastar máselelerimen aınalysatyn ortalyq jáne óńirlik atqarýshy organdardyń jumysyn úılestirý úshin Arnaıy memlekettik agenttik qurýǵa shaqyrdy.
Depýtattyń aıtýynsha, bıylǵy toǵyz aıdyń kórsetkishi boıynsha kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy qylmys Soltústik Qazaqstan, Pavlodar, Ulytaý, Aqtóbe, Atyraý, Mańǵystaý oblystary men Astana, Almaty, Shymkent qalalarynda arta túsken. Senator elimizde oryn alǵan zorlyq-zombylyqty, Aqtaýdaǵy jastar tóbelesi men Aqtóbedegi jasóspirimdi aıaýsyz óltirgenin jáne qoǵamdyq alańdaýshylyq týǵyzatyn basqa da oqıǵalardy mysalǵa keltirdi. Jastar arasyndaǵy problemalar bizde ǵana emes, jalpy álem jurtshylyǵynyń alańdaýshylyǵyn týǵyzyp otyr. Sondyqtan damyǵan elderde jastar, jańa urpaq týraly aýqymdy zertteýler júrgiziledi. Elimizde bul taqyryp ǵalymdar nazarynan tys qalyp tur.
«Mass-medıadaǵy basym kúsh kýlti, tanymal serıaldar men basqa da formalar arqyly agressııanyń nasıhattalýy qatygezdikti órshite túsetini aıan. Áleýmettik jeliler arqyly keń taralǵan oıyndar jastardyń tanymy men talǵamyn qalyptastyrady. Sonymen qatar ata-ananyń meıirimin sezinbeý, otbasyndaǵy túrli kıkiljiń men zaqym, bilim oshaqtary men tárbıe oryndarynda jastarǵa sosıalızasııa modelin usyna almaý sııaqty sebepterdi de joqqa shyǵara almaımyz. Tálimgerdiń aılyǵy tómen, synyp jetekshiligine tólenetin aqy az. Ortasha 10 mektepke bir ınspektordan ǵana keledi», dedi senator.
Sondaı-aq depýtat jastardyń problemasy ártúrli mınıstrlikter quzyretine bólinip ketkenin, biraq salaǵa jaýapty Jastar komıtetiniń óńirlerde tikeleı qurylymy joq ekenin atap ótti. Keıbir salalarda birneshe adam ǵana jastar saıasatymen aınalysady, bul týyndaǵan máseleni oń sheshýge múmkindik bermeıdi. Jalaqy tómen bolǵandyqtan, Jastar resýrstyq ortalyqtarynda bilikti kadrlar turaqtamaıdy.
«Jastar saıasaty boıynsha basqarmalardy barlyq óńirde qaıta qurý kerek. Jastardyń resýrstyq ortalyqtaryn jaqsartý qajet jáne aımaqtarda komıýnıtı ortalyqtaryn ashý kerek. Ortalyq jáne aımaqtyq atqarýshy organdardyń jumysyn júıeleý úshin otbasy jáne jastar isi jónindegi komıtettiń quzyretin kúsheıtken jón», dedi D.Qydyráli.
Bıznesti qoldaý salasyndaǵy túıtkilder
Evgenıı Bolgert shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa qatysty problemalarǵa nazar aýdaryp, ulttyq ekonomıkanyń damýyna qaýip tóndiretin túıtkilderdi atap ótti. Senatordyń aıtýynsha, О́nerkásipti damytý qory arqyly qoljetimdi nesıeleý máselesin sheshý qajet.
Ol damyǵan elderde shaǵyn jáne orta bıznes jumyspen qamtýdyń 60%-y men qosylǵan qunnyń 50%-dan astamyn qamtamasyz etetinin aıtty. Al bizdiń elde shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi nebári – 35%, al nesıe alýda 19%-dy quraıdy. Bul damyǵan ekonomıkanyń osy mańyzdy quramdas bóligin qoldaý deńgeıiniń azdyǵyn kórsetedi. Depýtat bir jyl buryn Úkimet Mashına jasaý salasyn damytýdyń 2024-2028 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyn bekitkenin, onyń aıasynda ónerkásipti damytý qory arqyly 600 mlrd teńge bólý kózdelgenin atap ótti. Buǵan qosa josparda «Damý» qorynan ShOB nesıesine 50 mlrd teńge sýbsıdııa bólý qamtylǵan. Alaıda 2024 jáne 2025 jyldarǵa bul maqsattarǵa respýblıkalyq bıýdjetten qarjy kózdelmegen.
«О́nerkásipti damytý qorynyń mólsheri 7-den 9%-ǵa deıin ósti. ShOB osy qarjylandyrýdan zor úmit kútse de, bıznestiń úmiti aqtalmady jáne salanyń bolashaǵy dabyl qaǵýdy talap etedi. Bul rette Keshendi josparda 2029 jylǵa qaraı óndiristi 4,5 esege – 3-ten 11 trln-ǵa deıin ulǵaıtý, naqty kólem ındeksi jyl saıyn keminde 10% ósimmen 2,2 esege ulǵaıtý týraly mindet qoıyldy. Eger oǵan jaǵdaı bolmasa, osy maqsatqa qalaı jetýge bolady? Keshendi josparǵa sáıkes jáne bıylǵy qaryzdy eskere otyryp, mashına jasaý salasynyń nesıesin qarjylandyrýdy jáne sýbsıdııalaýdy qamtamasyz etýdi usynamyz. Serpindi óńdeýshi kásiporyndardyń ónerkásipti damytý qoryna 3%-dan aspaıtyn mólsherleme boıynsha qoljetimdi nesıe berý máselesin sheshý kerek», dedi E.Bolgert.
