Genderlik teńdik – mańyzdy másele

Bul baǵytta áıelderdiń ekono­mıkalyq jáne saıası belsendiligin arttyrý, genderlik teńgerimsizdik máseleleri, eńbekaqy alshaqtyǵy sııaqty birqatar mańyzdy másele qamtylǵan.

Palata tóraǵasy atap ótken­deı, Qazaqstan úshin genderlik teńdik máselesiniń mańyzy zor. О́ıtkeni el halqynyń 50 paıyzdan astamyn áıelder qaýymy quraıdy. Al bul – azamattardyń 10 mıllıonnan astamy degen sóz. Áıelderdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý jáne olardyń áleýetin iske asyrýǵa jaǵdaı jasaý – memleket pen qoǵamnyń aldynda turǵan basty mindetter. Sondyqtan atalǵan baǵytqa Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaev basa mán berip otyr.

«Memleket basshysynyń Jarlyǵymen 2022 jyly 2030 jylǵa deıingi otbasylyq jáne genderlik saıasat tujyrym­damasy ózektendirildi. Byl­tyr Prezıdentimizdiń tapsyr­masymen turmystyq zorlyq-zombylyqqa qatysty jaýap­kershilik kúsheıtildi. Bul – Par­lament depýtattary, Úkimet pen azamattyq sektordyń aýqym­dy ári úılesimdi jumysynyń nátıjesi. Qazaqstan genderlik teńdikti qamtamasyz etý jónin­degi mindettemelerdi qosa alǵan­da, adam quqyqtary sala­syndaǵy halyqaralyq sharttar men kelisimderdi belsendi qoldaıdy jáne oryndaıdy. Búginde Dúnıejúzilik eko­nomıkalyq forýmnyń Jahan­dyq genderlik alshaqtyq ın­deksine sáıkes Qazaqstan 146 el­diń ishinde 76-orynda turǵanyn atap ótken jón», dep Senat tóraǵasy ekonomıkalyq damýdy aıtarlyqtaı yntalandyrýǵa jáne eldegi ósýdi arttyrýǵa qabiletti áıelderdi iskerlik belsendilikke keńinen tartýdyń mańyzdy ekenine nazar aýdardy.

M.Áshimbaevtyń aıtýynsha, eńbek naryǵynyń 48 pa­ıyz­ǵa jýyǵyn áıelder qurasa da, olardyń arasyndaǵy jumys­syz­dyq úlesi joǵary, al jalaqy kólemi erlerge qaraǵanda orta eseppen 26 paıyzǵa az bolyp qalyp otyr. Aýyldaǵy áıel­derdiń ekonomıkalyq belsendiligi de áli tómen deńgeıde. Sondaı-aq jynysyna qaraı kásibı bóliný derekteri de joq emes. Áıelder negizinen az tólenetin jáne ınnovasııalyq sektorlarda kóp shoǵyrlanǵan.

«Áıelderdiń eldiń qoǵamdyq jáne saıası ómirine qatysý máselesine erekshe nazar aýdarý kerek. Jahandyq genderlik alshaqtyq ındeksi boıynsha Qazaqstannyń bul baǵyttaǵy kórsetkishi kóńil kónshitpeıdi. Qazirgi tańda elimizde atalǵan kórsetkishti jaqsartatyn aıtar­lyqtaı áleýet bar. Degen­men joǵaryda atalǵan teńgerim­sizdik áıelderdiń áleýetin iske asyrýdy jáne genderlik salada teńgerimdi saıasat júrgizýdi shekteıdi. Osyǵan baılanys­ty búginde bul baǵyttar depýtat­tardyń, memlekettik organdar men azamattyq qoǵam ókilderiniń erekshe nazaryn jáne olardyń úılesimdi jumysyn talap etedi», dedi palata spıkeri.

Sondaı-aq Parlamenttik komıssııa tóraǵasy múddeli tarap­tardyń atalǵan saladaǵy qazirgi jaǵdaıdy jaqsartýǵa qatysty birlesken jumysyna arnalǵan negizgi mindetterge toqtaldy.

«Áıelderdiń ekonomıkalyq jáne saıası ómirge belsendi qatysýyna kedergi keltiretin negizgi faktorlardyń biri olar­dyń qoǵamdaǵy róli týraly dástúrli túsinikter men qasań qaǵıdalar ekeni belgili. Biz bul máseleni baıypty túrde taldap, osyndaı uǵymdy ózger­tý úshin barlyq deńgeıde tıisti jumys júrgizgen jón. Áıel­derdiń qoǵamdyq jáne saıası ıns­tı­týttardyń jumysyna bel­sen­di aralasýyn qamtamasyz etý de mańyzdy. Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev 2029 jylǵa qaraı IJО́-ni eki esege ulǵaıtý jóninde naqty mindet júktedi. Bul turǵyda áıelderdiń ekonomıkalyq jáne kásipkerlik qyzmettegi belsendiligin arttyrý ımperatıvke aınalaty­ny sózsiz. Osy maqsatqa qol jet­kizý úshin jumyspen qam­tý­dy yntalandyrýǵa jáne kásipkerlikti damytýǵa arnalǵan qoldanystaǵy baǵdarlamalar­dyń tıimdiligine jan-jaqty taldaý júrgizýdiń, qajet bolǵan jaǵdaıda olardy iske asyrý tásilderin qaıta qaraýdyń mańyzy zor. Senimdi jáne ózek­ti statıstıkalyq derekterge súıenbeı tıimdi sheshimder qa­byldaý múmkin emes. Búginde taldaýǵa qajetti kórsetkishterdiń aıtarlyqtaı bóligi genderlik bólimde joq. Bul jaǵdaıdy tolyq túsinýge kedergi keltiredi. Biz osy baǵytta Ulttyq statıstıka bıýrosymen belsendi jumys isteýimiz kerek», degen Senat tóraǵasy otyrys barysynda aıtylǵan problemalardy sheshý úshin Parlament zańnamalyq turǵyda qajetti qoldaý kórsetýge daıyn ekenin jetkizdi.

Komıssııa otyrysynyń ju­mysyna Senat jáne Májilis depý­tat­tarymen qatar Úkimet múshe­leri, qoǵamdyq jáne halyq­aralyq uıymdardyń ókilderi, Senat janyndaǵy sarapshylar klýbynyń músheleri qatysty. Is-shara barysynda Premer-mı­nıstrdiń orynbasary – Ult­tyq ekonomıka mınıstri Nurlan Baıbazarov, Parlament Senaty tóraǵasynyń orynbasary Olga Perepechına, Prezı­dent janyndaǵy áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıa­sat jónindegi ulttyq komıssııa tóraǵasynyń orynbasary Lázzat Ramazanova, BUU DB-nyń Qazaqstandaǵy Turaqty ókili­niń mindetin atqarýshy Sýhrob Hodjımatov, Qazaqstandaǵy «BUU-áıelder» qurylymy keńsesi basshysynyń mindetin atqarýshy Dına Ámresheva, «Felıks Astana» jıhaz kompanııasynyń bas dı­rek­tory Baıan Toıkebaeva jáne Áıel­der isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónin­degi ulttyq komıssııanyń múshesi Ázıza Shójeeva baıandama jasady.

Sonymen qatar otyrysta komıssııa músheleriniń sheshi­mimen Senattyń Agrarlyq máse­­le­ler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damy­tý komıtetiniń hatshysy Olga Bý­lavkına Parlamenttik komıssııa­nyń hatshysy bolyp saılandy.

M.Áshimbaev is-sharany qory­tyn­dylaı kele, qatysýshy­larǵa mazmundy pikirtalas úshin alǵys bildirip, aıtylǵan usynymdardy iske asyrý barysy Senattyń tıisti komıtetteriniń baqylaýynda bolatynyn jáne onyń bári komıssııanyń aldaǵy otyrystarynda taldanatynyn atap ótti.