Bıýrokratııadan aryltýdyń zańnamalyq negizderi pysyqtaldy

Jalpy otyrysta aldymen Zań­na­ma jáne sot-qu­qyqtyq reforma komı­te­tiniń tóraıymy Snejanna Ima­sheva «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń keı­bir zań­namalyq aktilerine nor­ma­­shy­ǵar­mashylyqty jetil­dirý má­seleleri boıyn­sha ózgerister men tolyqtyrýlar engi­zý týraly» zań jobasy jóninde baıan­dama jasap, atalǵan qujattyń negizgi maq­satyn túsindirdi.

– Zań jobasy Qazaqstan­nyń 2030 jyl­ǵa deıingi qu­qyq­tyq saıasat tu­jy­rym­dama­syn iske asyrý jónin­degi is-qımyl jos­paryn oryn­daý maqsatynda ázir­lendi. Zań jobasymen kásip­ker­lik, ekologııalyq kodekster­ge jáne keı­bir zańdarǵa ózge­rister men to­lyq­tyrýlar engizý kózdelgen. Onyń negiz­gi maqsaty – zańnamanyń turaq­ty­lyǵy men qoljetimdiligin jetil­dirý, halyq pen nysanaly top­tar­dyń norma­shyǵarmashylyq úderisine qatysý deńgeıin arttyrý, norma­shyǵarmashylyq úderisiniń jekelegen ke­zeńderin jetildirý, zańna­malyq normalardyń shamadan tys naqtylaýyn alyp tastaý, – dedi S.Imasheva.

Kún tártibindegi ekinshi másele – «Máde­nıet týraly» Qazaqstan Respýblı­kasynyń Zańyna tolyqtyrýlar engi­zý týraly» zań jobasyn Áleý­mettik-máde­nı damý komı­tetiniń tóraǵasy Ashat Aıma­ǵambetov tanystyrdy. Qujat jasandy ıntellektiniń damýy aıasynda tildiń sıfr­lyq, ulttyq, sózdik qoryn jasaýdy kózdeıdi. Iаǵnı aýqymdy tildik modeldi qalyp­tastyrýǵa baǵyttalǵan.

Keıin Parlament Má­jilisiniń qa­raýy­­na «Qa­zaqstan Respýblı­kasynyń keı­bir zańnamalyq aktile­rine densaý­lyq saq­taý sala­syndaǵy normalardyń ar­tyq (shamadan tys) zańnamalyq regla­ment­telýin bolǵyzbaý máseleleri boıynsha ózgeris­ter engizý týraly» zań jobasy usynyldy.

– Bıýrokratııadan aryltý jumy­sy­nyń sheńberinde zańdardan ýákilet­ti organ men nusqaýlyqtardy, algorıtm­der­di, nomenklatýralardy beki­tý sııaq­­ty normalardy alyp tas­taý usynylyp otyr. Sáıke­sin­she, bul fýnksııalardy memle­ket­­tik organnyń erejesine engi­­zý kózdelip otyr, – dedi A.Aı­maǵambetov.

Sondaı-aq otyrys­ta «Qa­zaq­stan Respýblıka­synyń keı­bir zańnamalyq aktilerine ın­no­­vasııalyq qyzmet salasyn mem­­lekettik qoldaý júıesin jetil­­di­rý máseleleri boıynsha ózge­ris­­ter men tolyqtyrýlar engi­zý týra­ly», «Qazaqstan Res­pýblıkasynyń keıbir zań­namalyq aktilerine qyl­­mys­tyq jolmen alyn­ǵan kiristerdi zańdas­ty­­rýǵa (jylys­tatýǵa) jáne ter­rorızm­di qarjy­landyrýǵa qarsy is-qımyl máse­leleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy qaraldy.

Buǵan qosa depýtat­tar «Qazaq­stan Respýblıka­synyń keıbir zańnamalyq aktilerine qarjy naryǵyn damytý jáne qarjylyq kórsetiletin qyzmetterdi tuty­nýshylardyń quqyq­taryn qor­ǵaý máseleleri boıyn­sha ózgeris­ter men tolyq­tyrýlar engizý týra­ly» zań jobasyn birinshi oqy­­lymda maquldady. Zań jobasyn Qarjy nary­ǵyn retteý jáne damytý agent­tiginiń tór­aǵasy Má­dına Ábilqasymova ta­nys­tyrdy. Qujatta qarjy uıy­­mynyń basshylyq laýa­zy­myna kandıdatty keli­sý kezin­de jumys ótili eske­riletin uıym­dardyń tizbe­sin keńeıtý, janama bank holdıngteriniń óz bas­­shy qyzmetkerlerin qar­jy na­ryǵy men qarjy uıym­daryn retteý, baqylaý jáne qadaǵalaý jónindegi ýákiletti organ­men kelisý mindetin alyp tas­taý usynylyp otyr. Aıta keter­ligi, zań jobasynda ýaqytsha bol­maǵan basshy qyzmetkerdiń min­detterin atqarýdyń yqtımal merzimin reglamentteý, sıfrlandyrýdy damytýǵa baılanysty ózek­­tiligin joǵaltqan talaptardy ońtaı­landyrý josparlanǵan.

Zańnamaǵa qarjy nary­ǵyn­da tuty­nýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý máse­le­leri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizýge arnalǵan zań jobasyn tanystyrǵan agenttik basshysy dál qazir elimizde úsh halyqaralyq bank óz fılıalyn ashyp jatqanyn aıtty.

– Sheteldik bankterdi Qa­zaq­­stan naryǵyna ákelý úshin elimizben tyǵyz eko­no­­mı­ka­lyq qarym-qaty­nasy bar mem­leketterdi zert­tedik. Bi­rin­shiden, bul – Azııa, Arab me­leketteri, Túr­kııa, Qy­taı, Eýro­palyq odaq elderi. Qa­zir úsh halyq­ara­lyq qarjy to­by Qazaq­stan­da bank ashý týra­ly she­shim qabyldady. Maýsym aıyn­da Ońtústik Koreıanyń «BNK Financial Grour» deıtin qarjylyq tobymen jumys istedik. Onyń aktıvteri – shamamen 135 mlrd dollar. Olar Qazaqstanda úsh jyl buryn shaǵyn nesıe or­talyǵyn ashqan. Endi sol uıymǵa lısenzııa almaq­shy. Maýsym aıynda ruq­sat berdik. Jaqynda Qatar memleketiniń banki «Báıte­rekten» «Bereke» bankti satyp aldy. «Qatar Investment Authority» degen úlken holdıng bar. Sonyń quramyndaǵy bank bizdiń bank sektoryna kirmekshi. Birikken Arab Ámirlikteriniń qarjy nary­ǵyn retteýshilerimen kez­desip, bank ókilderimen jo­lyqtyq. Ol elde «ADCB Bank» degen bar. Aktıv kólemi boıynsha Ámirlikterdegi úshinshi iri bank bolyp esepteledi. Qazir Qazaqstanda ıslamdyq qarjy operasııalaryn jasaıtyn bank bar. Osy bank ámbebap lısenzııa alady, – dedi ol.

Májilis «Qazaqstan Res­pýb­lıka­synyń keıbir zańnama­lyq aktilerine aq­paratqa qol jetkizý jáne qoǵamdyq qatysý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn ekinshi oqy­lymda qabyldap, Senat qaraýyna joldady. Bul qujat 2024 jylǵy 21 aq­panda Parlament Májilisiniń jal­py otyrysynda birinshi oqy­lymda maquldanǵan.

– Atalǵan zań – memleket­tik apparat­tyń ashyqtyǵyn qam­tamasyz etýde, azamat­tardyń aqpa­ratqa qol jetkizý dárejesin art­tyrýdaǵy júıeli qadam. Qu­jat aıasynda memlekettik organ­dardyń halyqqa qyzmet kórsetý sapasyn artty­ryp, azamattarǵa memlekettiń jumy­synyń ashyq­tyǵyn qamtamasyz ete­tin tetikter paıda bolady. Zań­da aqparatqa qol jet­kizý quqyǵyn zań­syz shek­tegeni úshin memleket­tik organdardyń jaýap­ker­shiligin kúsheıtý, aqparatqa qol jet­kizý salasynda mem­le­kettik baqy­laýdy engi­zý, aqparattyń ashyq­tyǵy pre­zýmp­sııasy men aqpa­ratty proaktıvti túr­de taratý qaǵı­dattaryn bekitý, son­daı-aq mú­gedektigi bar adamdarǵa aqpa­­rat­qa qol jetkizý úshin qa­jet jaǵdaı­lar jasaýǵa baǵyttal­ǵan normalar usy­nyl­dy. Qujat­ty talqylaý ba­rysynda «Qa­zaq­­stan Respýb­lıkasynyń mem­le­kettik nagradalary týraly» zańy­na memlekettik nagrada­lar men qurmetti ataqtar alý ke­zin­de qoıylatyn talaptardy art­­tyrýǵa baǵyttalǵan nor­­ma­­lar engizildi. Oǵan qosa Mem­lekettik tildiń rólin art­tyrýǵa baǵyttalǵan til­der­di damytý salasyndaǵy memlekettik ret­teýdiń negizgi maqsattary, mindet­teri men qaǵıdattary beki­til­di, – dedi Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń múshesi Erlan Saırov.

Kún tərtibindegi negizgi məse­leler qaralyp, zań jobalary qabyldanǵan soń, depýtattar memlekettik organdarǵa depýtat­tyq saýal joldady.

Májilis depýtaty Jar­­­qynbek Aman­taı­uly Premer-mınıstr­diń oryn­basary Tamara Dúıse­no­va­nyń atyna áleý­­mettik jeli qol­danýshy­larynyń jaýap­ker­­shi­ligin arttyrý máselesin kóterdi.

– Qoǵamdy dúrliktirgen taǵy bir mańyzdy másele – áleýmettik jelilerdegi ar­zan aqyl, sapasyz bilim sat­qysh, bilgishterdiń kóbeıýi. Baıqap qarasaq, áleýmet­tik jelilerde «baqytqa jetý jo­lyn kórsetemin, jyldam baıý­dy úıretemin, kúı­zelisten qut­qaramyn, túp­sanańdy túzetemin, bir aıda juldyzǵa aınaldyra­myn, tez aryqtatamyn, shet tilin­d­e saıratyp jiberemin» degen sekil­di san túrli kýrs, vebınar, trenıng satýshy­lar – bloger, bıznes-trener, koých, psı­holog, motıvatorlardyń jarnama­sy jeldeı esip, saýdanyń kóri­gin qyzdyryp jatyr, – de­gen Májilis depýtaty mundaı unam­syz áreketke shoý-bıznes ókil­derimen birge aıtyskerlerdiń de ba­ryp júrgenin atap ótti. Olar­dyń júzdegen myń teń­gege baǵalanǵan sabaqtaryn jurt tipti nesıe resimdep satyp alyp, keıin qaryzǵa belshesinen batyp qalǵanyn da jetkizdi.

Keı derekterde elimizdegi osyn­daı ınfobıznestiń jyldyq aınalymy 500 mln dollarǵa jetkeni aıtylǵan. Boljam bo­ıynsha aldaǵy 5 jylda 2 mlrd dol­larǵa jetýi múmkin deıdi. Osy­ny negizge alǵan depýtat Úki­met ınfobıznes platformalarynyń mazmuny men ıdeologııasyna jáne zańdylyǵyna, ony júrgizýshilerdiń derekterine monı­torıngti kúsheıtý kerek ekenin jetkizdi.

Al depýtat Elnur Beı­sen­baev aýyl­daǵy aǵaıyn­nyń jaǵdaıyn aıtyp, bir­qatar usynys jasady. Iаǵnı qymbatshylyq pen ju­mys­­syzdyqtyń saldaryn aýyl turǵyndary tartyp otyrǵanyn aıtyp, bul máseleni sheshý úshin «Aýyl amanaty» jobasy qol­ǵa alynǵanyn jetkizdi. Alaı­da joba­nyń nátıjeli atqa­rylýynda birqatar túıtkildi másele bar ekenin sóz etti.

– Joba aıasynda byltyr 100 mlrd teńge bólinip, ıgerildi. Bıyl da 100 mlrd teńge bóliný josparlanǵan edi. Alaı­da jyl sońyna taıasa da ol qara­jat bólinbeı, Úkimet óńirlerge tek 7 mlrd teńge ǵana jibergen. Birin­shiden, Úkimettiń óz vedomstvolary arasyndaǵy ózara kelisilmegen áreketter júıeli túrde kedergi bolyp otyr. О́ńir ákimderi joba aıasynda somanyń qaıtarylý kepili bolǵanyn eskerip, kóbinde táýekelge barýdan bas tartady. Aýyl halqyn kedeıshilikten qutqaratyn birden-bir jobada árbir oblys, aýdan ákimderi tartynyp qalmaýǵa tıis. Ekinshiden, jobaǵa qatysýshylardyń kóbi aýyl sharýashylyǵy óndirisine oqytylmaıdy. Úshinshiden, joba aıasynda aýyl taýar óndirýshilerin qoldaýǵa arnalǵan keshendi ekojúıeniń qurylmaýy daıyn ónimdi ótkizýde qıyndyq týdyryp otyr, – dedi Májilis depýtaty.

Sondaı-aq ol shaǵyn aýyl sharýa­shylyǵy óndirýshileri óndirgen ónim úshin sertıfıkattaýdy jeńildetý máselesin pysyqtaýdy, aýyl turǵyndaryna óz ónim­derin óńdeýge jáne satý­ǵa múmkindik beretin ınfra­qurylym qurýdy, el Prezı­denti tapsyrmasyna sáıkes joba aıasynda taǵy bir jańa tásildi, ıaǵnı «taýar nesıesin» berý máselesin qarastyrý qajet ekenin aıtty.

Buǵan qosa otyrysta astyq eksporty­nyń problemalary, múgedekter quqy­ǵyn qorǵaý, ishki jalpy ónimniń ósý qarqy­ny­nyń tómendeýi, kámelet jasyna tolmaǵandardyń áleýmettik beıimdelýi, gazben jabdyqtaý salasyndaǵy qaýipsiz­dik sııaqty ótkir máseleler kóterildi.