Qosymsha bilim: sany men sapasy qalaı?

Prezıdent tapsyrmasyna oraı bıylǵy oqý jylynda 3 mln-nan astam balany qosymsha bilimmen qamtý kózdelgen. Qazirgi tańda balalar ǵylymı-tehnıkalyq, mýzykalyq, kórkem-estetıkalyq, ekologııalyq-bıo­logııalyq, týrıstik-ólketaný, áskerı-patrıottyq, áleýmettik pedagogıkalyq jáne taǵy basqa da baǵyttardaǵy 1713 mektepten tys uıymdaǵy 380 úıirmege qatysý múmkindigine ıe.

Balalardyń shyǵarmashylyq qabiletin oıatyp, eńbek etýge, ónerge baýlıtyn ortalyq jetekshisi kásipker Janat Smanqulova búgingi jáne bola­shaq­tyń mamandaryn tulǵalyq, ıntel­l­ektýaldyq, kásibı sapa­lyq jaǵynan álemdik básekege qabiletti etip daıarlaý, bilim men tárbıe mazmunynyń sapasyna tikeleı baılanysty ekenin alǵa tartady. «Elimizde jumys istep jatqan qosymsha bilim berý ortalyqtarynyń arasynda kásibı básekelestik qalyptaspaǵan, júzden asa bala qabyldap alǵan ortalyqtarda balanyń bilim sapasyna nazar ­aýdaryp jatqan eshkim joq» degen oıyn ashyq jetkizdi. Mysaly, byltyr ózi basshylyq etken «Bilim jáne jańa ınnovasııalyq ortalyǵyna» robottehnıka bo­ıynsha 35 bala qabyldanǵan. «Biz balalardy oqytyp qana qoımaı, respýblıkalyq, halyqaralyq chempıonattarǵa alyp shyqtyq. Mamandarymyzdyń qoldaýy­men oqýshylar robottehnıkadan tyń jobalaryn usyndy» deıdi ortalyq basshysy.

Chempıonat ǵylym, tehnologııa, ınjenerııa jáne matematıka (STEM) salasyndaǵy daǵdylardy damytýdy, atalǵan salalarda shet memleketter komandalary­men tájirıbe almasý, sonymen birge halyqaralyq baılanys­tar men jastar arasyndaǵy dostyqty nyǵaıtýdy kózdeıdi. Bul chem­pıonatqa elimizdiń barlyq aımaǵy men birqatar shet memleketterden 30-40 komanda, ıaǵnı 250-den astam mektep oqýshysy qatysyp, jas sanaty boıynsha birinshilik úshin saıysqa tústi.

Ortalyq mamandary mundaı sharalardyń robottehnıka sala­syndaǵy biregeı tájirıbe almasýǵa jáne oqýshylardy shabyttandyratyn alań ekenin aıtady. Saıysqa qatysatyn jas zerdeliler óz sheberlikterin kór­setip, jańa tehnologııalardyń bolashaqtaǵy kóshbasshysy bolýy­na múmkindik alady. Jetistikke jetýde olardyń ınnovasııalyq sheshimderi men komandada tıimdi jumys isteý qabileti mańyzdy ról atqardy. Mundaı jarys­tar shyǵarmashylyq jáne ana­lı­tı­kalyq daǵdylaryn shyń­daı­dy ári oqýshylardyń robottehnıka bo­ıynsha halyq­aralyq týrnırdegi jetistigi barlyq qatysýshy úshin zor maqtanysh. Eger de elimizdegi ortalyqtar jumysy durys bas­qa­ry­latyn bolsa, olardyń nátıjesi de keremet bolatyny anyq.

– Qosymsha bilim berý orta­lyq­taryn halyqaralyq baıqaý­lar men olımpıadalarǵa shyǵarý deńgeıine qaraı baǵalaı otyryp, qarajatty bala sanyna berý kezinde osy kórsetkishke bas­ty nazar aýdarý qajet. Tap­sy­rys berýshi memleket bolsa, oryndaýshydan, ıaǵnı kásip­ker­lerden nátıje talap etilgeni jón. Mysaly, robottehnıka orta­lyqtarynda jabdyqtar da qym­batqa túsetini belgili. Balalaryn aqy tólep oqytyp jatqan ata-ana­lar da bar. Biraq qosymsha bilim berý kezinde balany ata-anasy aqsha tólegen, ne bolmasa, memleket aqshasyn tólegen dep ekige jaryp bilim bere almaımyz. Mysaly, memleket tarapynan bir balaǵa ǵylymı-tehnıkalyq baǵyt boıynsha 17 myń tólenedi. Bul árıne, óte az. Alaıda búginde aqyly qosymsha bilim berý ortalyqtaryn ashyp alyp, bıznes maqsatynda iske asyryp otyra berý, balanyń bolashaǵyna qııanat jasaýmen birdeı. Sol úshin qosymsha bilim berý ortalyqtaryna «bir jylda qandaı nátıje bere ala­syń, oqýshylardy qabiletine qaraı belgili bir sala boıynsha aýdandyq, respýblıkalyq, halyqaralyq olımpıadalarǵa shyǵarasyń» degendeı talap qoıylý kerek. Eger de jaqsy nátıje shyqpaıtyn bolsa, onda qosymsha oqý ortalyqtaryna memleketten qarjy bólýdiń qajet shamaly. Al bilim basqar­malarynda qosymsha bilim berý ortalyqtarynyń jumysyna qatys­ty statıstıka jasaý júıe­sin jolǵa qoıý arqyly sapany ba­qylaýǵa bolady. Ortalyq ashý balanyń bos ýaqytyn tıimdi paıdalanýǵa emes, qabiletin ashýmen qatar jańa zamanǵa beıim, eńbek­súıgish, bilimge qushtar azamat etip shyǵarýǵa baǵyttalýǵa tıis. Sońǵy kezde robottehnıkaǵa bala­­lardyń qyzyǵýshylyǵy ar­typ keledi. Onyń respýb­lı­ka­lyq, halyqaralyq jarys­tar­dyń nátıjesinen kórip júrmiz. Oqý­shy­lardyń bul baǵyttaǵy talaby qýantady. Mine, osy rette jara­ty­lystaný jáne de gýma­nı­tarlyq pánderin oqytatyn qo­sym­sha bilim berý ortalyqtary da osyndaı joǵary nátıjege jetý­ge talpynýǵa tıis, – deıdi J.Smanqulova.

Oqý-aǵartý mınıstrligi qo­symsha bilim berý júıesin damytýda keshendi jumystardy qol­ǵa alyp, balalardy saýyqtyrý, olar­dyń shyǵarmashylyq, zııat­ker­­lik áleýetin damytý jónindegi 2024–2026 jyldarǵa arnalǵan jol kartasy sheńbe­rinde keler jylǵa deıin aýyl­dyq mektepterde de mektepten tys qosymsha bilim berý uıym­darynyń 1 myń komıýnıtı-ortalyq­taryn ashpaqshy. Al eli­miz­de 2027 jylǵa deıin 100 qosymsha bilim berý ortalyǵyn ashý josparlanyp otyr.

Biraq osyndaı qarqyndy ju­mystarǵa qaramastan, elimiz­degi qosymsha bilim berý or­ta­lyq­tarynyń jumysy syn kótermeıdi. Maman­dar piki­rinshe, qosymsha bilim berý or­ta­lyqtarynyń birqatary óziniń kásibı deńgeıine saı emes. Al balalardyń talabyn, talantyn ashýǵa tyrysyp jatqan ortalyqtar osy qoıý shańnyń ishinde qalyp qoıyp otyr. Son­dyq­tan qosymsha bilim berý orta­­lyq­­tarynyń baǵdarlamasyn kú­sheı­tý­m­en qatar, reıtıngin anyq­taýda ashyqtyq qajet.

ALMATY