Úsh jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet bekitildi

Otyrysqa qatysýshylar aldymen Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Nurlan Baıbazarovtyń «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qorynan 2025-2027 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert týraly» zań jobasy jóninde baıandamasyn tyńdady. Onyń aıtýynsha, qujat bıýdjet kodeksiniń ere­je­leri negizinde ázirlengen.

– Zań jobasynda munaı­dyń kesimdi baǵasy 2025 jyly bar­reline 42,3 AQSh dollary, 2026-2027 jyldary bar­reline 41-39,4 AQSh dollary deńgeıinde belgilengen. Osyny eskere otyryp, Ult­tyq qordan kepildendirilgen transferttiń mólsheri 2025-2027 jyldarǵa jyl saıyn 2 trln teńge kóleminde aı­­qyn­daldy. Josparly kezeńde Ult­tyq qordyń taza valıý­ta­lyq akt­ıvteri boljam boıynsha 2025 jyly 62,2 mlrd AQSh dollaryn, 2026-2027 jyl­dary 69,9-78,7 mlrd AQSh dollaryn quraıdy, – deı kele N.Baı­bazarov zań jobasyn qabyl­daý respýblıkalyq bıýdjet­tiń teń­­gerimdiligin qamtama­syz etýge múmkindik beretinin jetkizdi.

Keıin depýtattar talqy­laýyna «2025-2027 jyl­dar­ǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zań jobasy usynyldy. Qujatqa sáıkes, N.Baıbazarov elimizdiń al­da­ǵy úsh jylǵa arnalǵan áleý­­mettik-ekonomıkalyq da­­mý bol­jamyn tanystyrdy. Baıan­damashy boljamdy qa­lyptastyrýda munaı baǵasy barreline 75 dollar jáne dollar baǵamy 470 teńge bolatyn bazalyq ssenarıı alynǵanyn atap ótti.

– Boljam boıynsha 2025 jyly ishki jalpy ónimniń naqty ósýi 5,6 paıyzdy, 5 jyl ishinde jalpy ishki ónimniń ortasha jyldyq ósýi 5,4 pa­ıyzdy quraıdy. Nomınaldy ishki jalpy ónim 2025 jylǵy 150,8 trln teńgeden 2029 jyly 234,2 trln teńgege deıin ósedi. Ekonomıkanyń barlyq salasynda ósim bolady dep kútiledi. Máselen, óner­kásip­tegi ortasha jyl­dyq ósý qar­qyny – 4,1 paıyz­dy, onyń ishinde óńdeý óner­kási­bin­de – 5,8 paıyzdy, taý-ken óndirý ónerkásibinde 2,9 paıyz­dy quraıdy. Aýyl sharýa­shylyǵyndaǵy ortasha jyldyq ósim – 5,3 paıyz, qurylysta – 9,3 paıyz, kólik qyzmetterinde – 8,2 paıyz jáne saýdada 7,1 paıyz bolady. Al munaı óndirý kólemi 2025 jyly 97,2 mln tonnadan 2029 jyly 104,8 mln tonnaǵa deıin ulǵaıady, – dedi mınıstr.

Zań jobasyn buǵan deıingi talqylaý barysynda 250-den asa túzetý engizilgen. De­pýtattar turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýashylyq, kólik jáne kommýnıkasııalar, bilim berý, densaýlyq saqtaý, áleýmettik qamsyzdandyrý, mádenıet jáne sport, taǵy da basqa negizgi baǵyttar boıyn­sha shyǵystardy arttyrýdy usynǵan. Qarjy mınıstri Mádı Tákıevtiń sózine qaraǵanda, talqylaý nátıjesinde halyqtyń ómir súrý sapasyn arttyrý­ǵa, óńirlerdi damytýǵa baǵyt­talǵan birqatar usynys en­gizilgen. Onyń ishinde halyqty taza sýmen qam­tamasyz etýge, jylý ári elektr energetı­kasyn, kólik, ın­jener­lik-kom­­mýnıka­sııa­lyq ınf­raqu­rylymyna, sondaı-aq «Aýyl – el besigi» jobasyn iske asyrýǵa qosymsha shyǵystar kózdelgen. Sonymen qatar tegin medısınalyq kómektiń kepil­dik berilgen kólemi aıa­syn­da medısınalyq qyz­met­ter kórsetýge, sybaılas jem­qorlyqqa qarsy sarapta­ma júrgizýge arnalǵan shyǵystar qarastyrylǵan.

– 2025 jyly týrızm men sportty damytýǵa respýb­lıkalyq bıýdjet shyǵystary 141 mlrd teńge, mádenıet jáne aqparat salasyna 165 mlrd teńge kóleminde jos­par­lanǵan. О́ńirlerdi damy­týǵa 7,5 trln teńge bólinedi. Ekonomıkanyń naqty sektoryn damytýdy qoldaýǵa 2,1 trln teńge qarastyrylǵan. Sonymen qatar quqyq qor­ǵaý organdarynyń 2025 jylǵa arnalǵan shyǵystary 2,7 trln teńge kóleminde jos­parlanǵan. Jalpy 2025 jyly respýblıkalyq bıýdjet kiristeri 15,6 trln teńgeni nemese IJО́-niń 10,4% deńgeıinde boljanyp otyr, – dedi ol.

Qosymsha baıandamashy Ulttyq bank tóraǵasy Tımýr Súleı­menovtiń aıtýynsha, qyr­kúıektiń qorytyndysy bo­ıynsha eldegi ınflıasııa deń­geıi 8,3% boldy. Bul 2023 jyl­ǵy eń joǵary kórset­kishpen salystyrǵanda 2,5 ese tómen.

– Ulttyq bank osy jyldyń basynan beri bazalyq mól­sherlemeni tórt ret tómen­detti. Iаǵnı bazalyq mólsher­leme 15,75%-dan 150 bazıstik tarmaqqa – 14,25%-ǵa deıin tómendedi. Bizdiń boljamymyz boıynsha, 2025 jyly ınflıasııa 5,5-7,5% dálizinde, 2026 jyly targetke jaqyndap, 5%-dan 7%-ǵa deıingi ara­lyq­ta qalyptasady, – degen T.Súleı­menov Ulttyq qordan qara­jatty alý onyń túsimi­nen asyp otyrǵanyn málim­dedi. Mundaı jaǵdaıda Ulttyq qor qarajatyn kóbeıtetin jalǵyz faktor ınvestısııalyq kiris ekeni ataldy.

Izinshe otyrysta Zań jobasyna qatysty saýaldar jol­dandy. Depýtat Ashat Rahym­janov Premer-mınıstr­den Prezıdenttiń 2029 jylǵa qaraı Qazaqstan eko­nomıkasynyń ósimin 450 mlrd dollarǵa deıin jet­kizý jónindegi tapsyrmasyn Úki­mettiń qalaı oryndap jat­­qany týraly surady. О́z keze­ginde O.Bektenov áleý­mettik-ekonomıkalyq da­mý boljamyna sáıkes, Mem­leket basshysynyń tapsyrmasy qalaı oryndalatynyn ashyp túsindirdi.

– Eldiń 2025-2029 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekono­mı­kalyq damý boljamyna sáı­kes, IJО́-niń jyl saıynǵy ósimi orta eseppen 5,4% deńgeıin­de josparlanǵan. Mundaı kórsetkishke qol jetkizgen kezde eldiń ishki jalpy ónimi 2025 jyly 321 mlrd dollardan 2019 jyly 498 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıa­dy. Osylaısha, 2029 jylǵa qaraı IJО́ kóle­min 450 mlrd dollarǵa deıin jetkizý jónindegi tapsyrmasy oryn­dalady. Bıylǵy 9 aıdyń qory­tyndysy boıynsha IJО́ ósi­mi 4%-dy qurady. Bul ósim­ge munaı óndirý kólemi­niń tómendeýi aıasynda qol jetkizildi. Iаǵnı ósim basqa da munaıdan tys salalar esebi­nen ósip jatyr. Ekonomıka aýyl sharýashy­lyǵy esebinen da­­­myp keledi, ol 11,4%-ǵa ósti. Kó­lik, saýda esebinen ósim 6%-dan joǵary kórsetkish kórsetti. Qurylys 10%-dan asa ósti. Osylaısha, bul salalardaǵy ósim jalpy ekonomıkanyń, IJО́-niń ósimin qoldaýǵa múmkindik beredi. Árıne, bul jetkiliksiz, biz muny túsinemiz, sondyqtan da túıindi másele boıynsha qazirdiń ózinde jumys istep jatyrmyz. Bul – elimizdegi iri ındýstrııalyq jáne ınfraqurylymdyq jobalardy iske asyrý úshin ekonomıkaǵa eleýli ınvestısııa kólemin tartý. О́sý múmkindikteriniń biri ınfra­qurylymǵa óte mańyzdy ınvestısııalardy kózdeıtin Ulttyq ınfra­qury­lymdy damytý josparyn iske asyrý bolmaq. Sondaı-aq Prezıdent Joldaýynda bergen tapsyrmasyna sáıkes, TKSh júıesin jańǵyrtýdyń jańa ulttyq jobasyn ázirleý sońǵy satyda tur, – dedi Premer-mınıstr.

Májilistegi saıası partııa­lardyń fraksııa jetekshi­leri de zań jobalaryna óz baǵa­syn berdi. «Amanat», «Aýyl», «Respublica» jáne Qazaqstan Halyq partııasy fraksııalary qoldap, «Aq jol» fraksııasy qarsylyq bildirdi, al Jalpyulttyq sosıal-demo­­kratııalyq partııasy frak­sııa­sy qalys qaldy.

Talqylaý qorytyndysy boıynsha eki zań da qabylda­nyp, Senatqa joldandy. Qory­­tyn­dylaı kele palata spı­keri Erlan Qoshanov respýb­l­ıka­lyq bıýdjet jobasy kúr­deli eko­nomıka­lyq jaǵdaı­ǵa qa­­ra­mastan, memleket­tiń bar­­lyq áleýmettik min­det­temesin oryndaýǵa múm­kindik beretinin basa aıtty.

– Biz úsh jyldyq kezeńge arnal­ǵan el bıýdjetin talqy­laý­dy aıaqtap, qabyldadyq. Bıýd­jette Memleket basshy­synyń saılaýaldy baǵdar-lamasy men jyl saıynǵy Joldaýlarynda belgilengen bastamalaryn iske asyrýǵa basa zer salyndy. Bıýdjettiń jalpy shyǵystarynyń shamamen 40 paıyzy áleý­met­­­­tik salaǵa baǵyttalǵan. Máse­len, kele­si jyly áleýmet­tik tólem­­der ósip, tólem alýshy­lar sany artady, – dedi Májilis tóraǵasy.

Depýtattar «Qazaqstan Res­­­pýblıkasynyń aýmaqtyq qor­ǵanysy týraly» zań jobasy men oǵan ilespe túzetýlerdi birinshi oqylymda maquldady. Olardy depýtattarǵa Qorǵa­nys mınıstriniń birinshi oryn­basary – Qarýly Kúshter Bas shtabynyń bastyǵy Sul­tan Qamaletdınov tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, zań joba­sy aýmaqtyq qorǵanys salasyn­daǵy memlekettik saıasattyń quqyqtyq negizderin belgileıdi.

– Ázirlengen normalar tıis­ti qarjy bólingen aýmaq­tyq qorǵanys júıesine sala­lyq sıpat berýge, ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organ­nyń uıymdaǵy fýnksııasy men ókilettigin aıqyn­daýǵa, jeke jáne zańdy tulǵa­nyń osy saladaǵy quqyǵy men mindetin bekitýge múmkindik beredi. Sonymen qatar Qorǵa­nys mınıstrligine ortalyq, jergilikti atqarýshy organ, menshik nysanyna qaramas­tan, uıym qyzmetin memle­ket­­tik ba­qy­­laý fýnksııasyn júk­teý­ge yqpal etedi, – dedi S.Qamaletdınov.

Jumys tobynyń jetek­shisi Maksım Rojın óziniń qo­­sym­sha baıandamasynda Qazaq­stan­­nyń qorǵanys júıesine «erik­­ti adam» jáne «ózin-ózi qor­­ǵaý quralymdary» degen jańa uǵymdar engiziletinin atap ótti. Azamattardyń so­ǵys jaǵdaıy kezinde ózin-ózi qorǵaý quramalarynda erikti qyzmet atqarý múmkindigi qarastyrylǵan.

Buǵan qosa depýtattar «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktileri­ne bırja saýdasy máseleleri boıyn­sha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zań joba­syn ekinshi oqylymda qabyl­dap, Senatqa joldady. Túzetý­lerdi ázirleýshi Ekaterı­na Smyshlıaeva ekinshi oqy­lymǵa daıyndyq barysyn­da depýtattardan taýar bır­jalarynyń lısenzııalary­nyń qoldanylýyn toqtata turý jáne odan aıyrý tár­tibin aıqyndaý, klırıng orta­lyq­tarynyń baǵdar­lama­lyq qamtamasyz etilýi­ne talap­tardy engizý, áleýmet­tik ma­ńyzy bar bırja­lyq taýar­lardyń saýdasyn uıym­das­tyrý tártibin naqtylaý, son­daı-aq taýar bırjalary jar­ǵylyq kapıtalynyń turaqty mánderin aıqyndaý jóninde usynystar túskenin aıtty.

Buǵan qosa Májilis Senat­tyń «Qazaqstan Respýb­lıkasy­nyń keıbir zańnamalyq akti­lerine turǵyn úı saıasatyn refo­rmalaý máseleleri bo­ıyn­­­sha ózgerister men tolyq­ty­rýlar engizý týraly» zańyna engizgen túzetýlerimen kelisti.