Qomaqty júldege talasady
Týrnır 8 qarashaǵa deıin jalǵasady. Jarystyń ashylý rásimi 29 qazanda «Rixos Khadisha Shymkent» qonaqúıiniń saltanat zalynda ótti. Resmı ashylý jıynynda FIDE prezıdenti Arkadıı Dvorkovıch, qala ákiminiń birinshi orynbasary Qýanysh Asylov sóz sóılep, týrnırge qatysýshy úmitkerlerge tabys tiledi.
«Halyqaralyq shahmat federasııasy áıelder arasyndaǵy bedeldi týrnırdiń qazaq jerinde, eldiń kórikti qalasy Shymkentte ótkizýin óte qup kórdi. Qazaqstanda álemdik iri jarys uıymdastyrý jaqsy dástúrge aınalyp keledi. Biz osy elde shahmat sportyn damytýǵa Prezıdentten bastap, federasııa men bıznes ókilderine deıin múddeli ekenderin kórip, erekshe shabyt aldyq ári qazaq eliniń osylaısha qoldaý kórsetip jatqanyn óte joǵary baǵalaımyz. Jarysqa kelgen árbir qatysýshyǵa sáttilik tileımiz», dedi A.Dvorkovıch.
15 jyldyq tarıhy bar klassıkalyq shahmattan áıelder Gran-prıinde jalpy esepte eki jeńimpaz kelesi álemdik shahmat tájinen úmitkerler týrnırine (FIDE Women’s Candidates 2026) qatysýǵa múmkindik alady. 2024–2025 jylǵy týrnır serııasyna qatysyp otyrǵan álemniń eń myqty 20 shahmatshysy 6 kezeńde baq synasady. Kezeńderdiń birinshisi tamyz aıynda Tbılısıde ótse, Shymkenttegi 2- kezeń týrnırinde osy jıyrmalyqtyń on úmitkeri ózara kim myqtyny anyqtaıdy. Olar – Tan Chjýnı (Qytaı, 2551), Aleksandra Gorıachkına (FIDE, 2533), Hampı Konerý (Úndistan, 2530), Katerına Lagno (FIDE, 2527), Elızabet Pets (Germanııa, 2458), Dıvıa Deshmýh (Úndistan, 2501), Bıbisara Asaýbaeva (Qazaqstan, 2487), Stavrýla Solakıdý (Grekııa, 2439), Nýrgıýl Salımova (Bolgarııa, 2405), Bathýıagıın Móngontýýl (Mońǵolııa, 2344). Úmitkerlerdiń bári de – grossmeısterler, ıaǵnı shahmat oıynynyń asa bilikti sheberleri. Jarysty uıymdastyrýshylar úmitkerlerdiń bári de óte tájirıbeli oıynshylar, talaı shahmat dodalarynda jeńiske jetken myqtylar ekenin aıtady. Sondyqtan bul joly da Gran-prıdiń ekinshi serııasy aldyńǵysyndaı qyzyqty ári tartysqa toly bolǵaly tur.
«Shahmattyń tamasha dástúri bar Shymkent qalasy álemdik deńgeıdegi jarysty ótkizýge óte joǵary deńgeıdegi daıyndyqpen kelipti. Biz buǵan óte erekshe qýanyp otyrmyz. Shahmat – bólek bir qudiretti álem. Onyń ózindik qalyptasqan dástúri bar. Áıelder Gran-prıiniń ekinshi kezeńin elordada ótkizýge de bolatyn edi. Degenmen óńirde uıymdastyrý elimizdiń Shahmat federasııasyna úlken mártebe bop sanalady. Ári federasııaǵa zor jaýapkershilik te júkteıdi. Jalpy, mundaı aıtýly is-shara elimizdegi shahmat qozǵalysynyń damýyna tyń serpin beredi degen oıdamyz. Sonymen birge álemdik shahmat qaýymdastyǵynyń aldynda elimizdiń bedeli arta túsetinine senimdimiz», dedi jýrnalısterge bergen suhbatynda «KazChess» prezıdenti Tımýr Týrlov.
Jarystyń saltanatty ashylýynda ataqty otandyq dızaıner Aıda Qaýmenovanyń bıylǵy týrnırge arnap tikken jańa kıimder toptamasynyń kórsetilimi boldy. Qolóner sheberin mundaı iske «Aınanyń arǵy betine saıahattaǵan Alısa» fılmi shabyttandyrypty. «Shahmat degen jumbaq bir álem, oıyndaǵy júrister shynaıy ómirde jeńiske jetýińe kómektesip, qııalyńdaǵy armanyńdy oryndaýǵa, qıyndyqty jeńip, jeńiske jetýińe ıtermeleı túsedi», deıdi dızaıner. Jankúıerler aldyna ózderin tanystyrýǵa shyqqan ataqty shahmatshy qyzdardyń ústinde qazaq modeleriniń qolymen daıyndalǵan ulttyq úlgidegi ádemi qamzoldar boldy. Úmitkerler osy kıimmen erekshe sánge bólenip, ajarlana tústi.
Áıelder arasyndaǵy FIDE Gran-prıiniń taǵy bir artyqshylyǵy, aqshalaı júldesiniń qomaqty ekeninde. Ár kezeńniń júlde qory 80 000 AQSh dollaryn quraıdy, al onyń 18 000 dollary birinshi oryn alǵan shahmatshyǵa tabys etiledi. Búkil serııanyń jalpy júlde qory rekordtyq 600 000 dollarǵa teń eken. Sonyń 120 000 dollary jalpy esepte úzdik on oıynshyǵa úlestiriledi.
Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, Shymkenttegi týrnır 8 qarashaǵa deıin jalǵasady. Jankúıerler shahmat jarysynyń barysyn, barlyq jańalyqty onlaın-platformalar arqyly, sondaı-aq «KazChess» pen FIDE paraqshalarynan kóre alady.
Balalar da synǵa tústi
«Freedom Holding Corp.» kompanııasynyń qoldaýymen «KazChess»/Qazaqstan shahmat federasııasy Shymkentte qatarynan taǵy eki týrnır uıymdastyryp jatyr. Olar – 2024 jylǵy Qazaqstan Balalar kýboginiń 6-kezeńi – V.V. Pecherskıı memorıaly men Shymkenttiń I Ashyq kýbogi. Ár jarystyń 9 kezeńi de qaladaǵy «Kórme ortalyǵynda» ótedi.
Shymkenttiń I Ashyq kýbo-ginde qatysýshylar reıtıngterine baılanysty grosmeıster men halyqaralyq sheber normalaryn oryndaýǵa múmkindik alady. Bul kýbok – aınalma júıesimen ótetin 10 týrnırdiń biri. Oǵan elimizdiń eresekter men jasóspirimder quramalarynyń músheleri, sondaı-aq quramaǵa kirmeıtinder men shetelden kelgen shahmatshylardan, jalpy sany 10–12 oıynshy qatysyp jatyr. Shahmatshylar arasynda 4 sheteldik grossmeıster bar. Olar – Izraılden kelgen Evgenıı Alekseev, Grýzııa shahmatshysy Levan Pansýlaıa, О́zbekstan oıynshysy Saıdalı Iýldashev, Belarýs ókili Alekseı Fıodorov. Sondaı-aq úmitkerler ishinde óz elimizdiń 6 shahmatshysyn atap ótý kerek. Olar – Shymkentten shyqqan halyqaralyq sheber Ábilmansur Ábdilqaıyr, FIDE sheberleri Beksultan Moldaǵalı, Lııa Qumanǵalıeva, Imanǵalı Aqylbaı. Sonymen birge kórshi Qyrǵyzstannan kelgen qonaqtar – FIDE sheberi Eldııar Orozbaev pen halyqaralyq sheber Asylbek Abdyjapar da osy týrnırde baq synasady.
«KazChess» vıse-prezıdenti Marat Esenovtiń aıtýynsha, federasııa elimizdiń barlyq óńirinde zııatkerlik shahmat sporty oıynyn damytýǵa atsalysyp keledi. Sondaı-aq ol Qazaqstannyń Balalar kýbogi men Shymkenttiń I Ashyq kýbogi keleshekte elimizde zııatker ulttyń qalyptasýyna úlken úles qosatynyn atap ótti. Shymkenttiń I Ashyq kýboginiń júlde qory 3 mln teńgeni quraıdy. Birinshi oryn alǵan jeńimpazǵa – 1,2 mln, II orynǵa 800 myń, III orynǵa 500 myń, IV orynǵa 300 myń, al V orynǵa 200 myń teńge aqshalaı júlde tapsyrylady.
О́z kezeginde Qazaqstannyń Balalar kýboginiń 6-kezeńine 10 jasqa deıingiler sanatyndaǵy 163 jas oıynshy men 14 jasqa deıingiler sanatyna jatatyn 128 shahmatshy qatysyp jatyr.
Bıyl «KazChess»/Qazaqstan shahmat federasııasy eresekterge arnalǵan kópsatyly Qazaqstan kýbogimen qatar, Balalar kýbogin de uıymdastyryp otyr. Balalar kýbogi jalpy 6 kezeńnen turady. Ár kezeńniń júlde qory 3 mln teńgege teń. Týrnırdiń fınaldyq syny 19–26 jeltoqsan aralyǵynda Almatyda ótedi. Buǵan deıin kýboktiń bes kezeńi Taraz, Qyzylorda, Qostanaı, Atyraý, Pavlodar qalalarynda uıymdastyryldy.
A týrnıri 14 jasqa deıingi shahmatshylardy qamtıdy. Bul sanattaǵy qatysýshylar sany – 128. Olardyń ishinde reıtıngte favorıt, ıaǵnı júldege úmitti sanalatyndar – almatylyq Áltaıyr Qajymuratov pen astanalyq Álıhan Hajatuly. Sondaı-aq aldyńǵy kezeńde jeńimpaz atanǵan Ulytaý oblysynan Maqsat Baısalbekov pen pavlodarlyq Ámir Tólegenov te bar. Al qyzdar arasyndaǵy kýbok kezeńderinde úsh márte jeńiske jetken Malıka Japparbekova osy jarysta synǵa túsetin bolady.
B týrnırinde 10 jasqa tolmaǵan 163 ul men qyz tirkelgen. Olardyń arasynda jalǵyz Qyrǵyzstan oıynshysy bar. Bul jerde reıtıng boıynsha júldege talasa alady degen úmitker 8 jasqa deıingiler sanatyndaǵy (U8) Qazaqstan–2024 chempıony almatylyq Nurmuhamed Elemes bolyp otyr. Al onyń negizgi básekelesteri retinde Aısultan Bısalıev pen kýboktiń 2-kezeńiniń jeńimpazy Rahım Maqsatulyn atap ótýge bolady.
Bir aıta keterligi, balalar týrnıri júzdegen otandyq shahmatshyny daıarlaǵan daryndy tálimger ári pedagog Vıacheslav Vladımırovıch Pecherskııdiń qurmetine arnalǵan. Onyń shákirtteriniń ishinen 2016 jylǵy áýesqoılar arasyndaǵy álem chempıony Juban Bıǵabylov pen elimiz reıtıngisiniń kóshbasshysy, grossmeıster Rınat Jumabaevty erekshe ataı alamyz.
ShYMKENT
