Rasynda da, jahan elderiniń basym bóligi aldaǵy ýaqytta jańartylǵan energııaǵa degen táýeldiliktiń ústemdik quratynyna kúmán keltirmeıdi. Sodan bolsa kerek, jańartylǵan energııa kózderin kóbeıtý maqsatynda bizdiń elde de aýqymdy jumystar atqarylyp jatyr. О́ıtkeni jasyl energııany órkendetý jumysyn Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń ózi jergilikti atqarýshy bılik ókilderine shegelep turyp tapsyrdy.
О́ńirde jańartylǵan energııa kózderi nysandaryn salýǵa qatysty qandaı is-sharalar atqarylyp jatyr? Bul baǵyttaǵy jumystar júıelengen be? 14 jyl buryn bastalǵan jobalar jemisin berdi me? Aldaǵy ýaqytta óńirde qandaı nysandar salynady? Kókeıde júrgen osyndaı kúlbilteli saýaldarǵa oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Ǵalym Isaqov jaýap berdi.
Qolda bar derekterge júginsek, jańartylǵan energııa kózderi nysandaryn salý jumysy Jambyl óńirinde 10 jyldan astam ýaqyt buryn bastalyp ketken eken. О́ńirdiń birneshe aýdanynda jasyl energııaǵa kóshý baǵytynda naqty jobalar qolǵa alynǵan. Qazirgi kezde atqarylǵan aýqymdy jumystar tıimdi nátıjesin berip otyr.
«Bizdiń óńirde jańartylǵan energııa kózderin damytý, kún, jel, sý arqyly elektr energııasyn alýǵa barlyq jaǵdaı qarastyrylǵanyn aıta ketken jón. Sońǵy ýaqytta iri ınvestorlar da osy baǵytty qoldaýǵa basa nazar aýdaryp otyr. Prezıdent tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda jergilikti atqarýshy bılik ókilderi de bilek sybanyp jumys istep jatyr. Jalpy alǵanda Jambyl oblysynda jasyl energııaǵa basymdyq berý jumysy 2010 jyly bastalǵanyn jergilikti jurt jaqsy biledi. Iаǵnı óńirde 14 jyldan beri jańartylǵan energııa kózderi arqyly elektr energııasyn alýǵa qatysty jumystar júıeli atqarylyp jatyr. Naqty derektermen sóıleıtin bolsaq, 2010 jyly jalpy qýaty 2 MVt quraıtyn 2 JEK nysany paıdalanýǵa berildi. 2015 jyly jalpy qýaty 114 MVt quraıtyn 9, 2021 jyly jalpy qýaty 387,8 MVt quraıtyn 17, 2022 jyly jalpy qýaty 451,3 MVt quraıtyn 21 nysan boldy. Bıylǵy jyly jalpy qýaty 571,3 MVt quraıtyn nysandardyń sany 22-ge jetkizildi», dedi Ǵ.Isaqov.
Jalpy, óńirde jasyl energııa úlesin arttyrý jumysy áýelden qarqyndy bastaldy. Jergilikti atqarýshy bılik ókilderi qaı kezde de ýaqyt suranysyna saı, JEK stansasyn múmkindiginshe kóbirek salýǵa erekshe den qoıdy. Biraz jyl buryn salynǵan «Burnoe Solar-1», «Burnoe Solar-2» stansalarynyń jumysy kóńil toǵaıtady. Resmı derekterge sensek, Jýaly aýdany aýmaǵynda ornalasqan, kúnnen elektr energııasyn óndiretin bul nysandar Ortalyq Azııadaǵy eń iri stansalar sanatyna engen.
Sońǵy derekterge kóz júgirtsek, elimizde 148 jańartylǵan energııa kózderin óndiretin nysan bar eken. Onyń 22-si Jambyl oblysy aýmaǵynda ornalasqan. Basqarma basshysynyń aıtýynsha, Jambyl óńiri aldyńǵy qatarda tur.
«Joǵaryda aıtqanymyzdaı, óńirde jalpy óndiris qýaty 571,3 MVt quraıtyn 22 nysan jumys istep tur. Olardyń 6-y sý elektr stansasy bolsa, 10-y jel elektr stansasy, qalǵan 6-y kún elektr stansasy. О́ńir aýmaǵynda ornalasqan jel elektr stansalarynan 275,65 MVt energııa óndirilse, kún elektr stansalarynan 271,25 MVt, sý elektr stansalarynan 24,4 MVt energııa óndirilip jatyr. Bul – uzaq jyl boıy, tabandylyqpen atqarylǵan jumystyń nátıjesi», deıdi Ǵ.Isaqov óńirde qolǵa alynǵan ilkimdi isterdiń nátıjesine súıenip.
Jasyl ekonomıkany órkendetý máselesi Memleket basshysynyń nazarynan tys qalǵan emes. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Ádiletti Qazaqstannyń ekonomıkalyq baǵdary» atty Joldaýynda jasyl ekonomıkany damytý jumysy úzdiksiz jalǵasatynyn shegelep turyp tapsyrǵany belgili.
«Jańartylǵan energetıka jobalaryn júzege asyrý jalǵasady. Sý elektr stansalaryn damytý máselesi nazardan tys qalmaıdy. Elektr qýatymen, jylýmen, sýmen qamtamasyz etý – tehnologııalyq turǵydan alǵanda tyǵyz baılanysqan birtutas júıe. Oǵan ekonomıkanyń asa mańyzdy jeke salasy retinde qaraǵan abzal. Osy salaǵa qatysty qazirgi ustanym negizinen ózektiligin joǵaltty. Endi jańa sheshimder kerek», degen Prezıdent sózi jergilikti atqarýshy bılik ókilderine úlken jaýapkershilik júktegeni daýsyz.
«Jańartylǵan energııa kózderi nysandaryn salý jumysy óńirde aldaǵy ýaqytta da úzdiksiz jalǵasady. Naqty derekke júginsek, osy jyldyń 10 aıynda oblys aýmaǵyndaǵy JEK nysandarynan saǵatyna 588,4 mln KVt elektr energııasy óndirilgen. Al óńirde sońǵy úsh jyldyń bederinde birqatar iri jáne shaǵyn jobalar iske asyryldy. Bir sózben aıtqanda, qolǵa alǵan jobalardyń nátıjesin kórip otyrmyz.
2021 jyly óńirdegi iri jobalardyń biri «Jańatas» jel elektr stansasy paıdalanýǵa berildi. Jalpy quny 49 mlrd teńgeni quraıtyn iri nysannyń jyldyq óndiris qýaty – 100 MVt. Sonymen qatar jyldyq qýaty 9,2 MVt elektr energııasyn óndirýge qaýqarly «Tasótkel» sý qoımasyndaǵy sý elektr stansasynyń ekinshi kezeńi osy jyly iske qosyldy», deıdi jaýapty basqarma basshysy máseleniń mánisin túsindirip.
Jalpy alǵanda, JEK nysandaryn salý jumysy sońǵy jyldary óńirdiń birqatar aýdandarynda qarqyndy túrde júrgizilip jatyr. Bul baǵyttaǵy jumys oblys ortalyǵy Taraz qalasynyń mańynda ornalasqan Jambyl, Talas aýdandarynda da talapqa saı atqarylyp keledi. Máselen, 2022 jyly Jambyl aýdany aýmaǵynda jyldyq qýaty 50 MVt quraıtan «AEC ASA» kún elektr stansasy, Talas aýdanynda jalpy qýaty 13,5 MVt quraıtyn «Sheńgeldi», «Sheńgeldi-2», «Novateks JES» jel elektr stansasy jobasy iske asyryldy.
«О́ńirde jańartylǵan energııa kózderi nysanyn salý jumystary aldaǵy ýaqytta da qarqyndy túrde jalǵasady. Osy jyldyń basynda Sarysý aýdany aýmaǵynda «Shoqpar JES» nysany iske qosyldy. Bul nysannyń jalpy qýaty 100 MVt quraıdy. Bilikti mamandar óńirdiń barlyq qıyry jańartylǵan energııa kózderi nysanyn salýǵa qolaıly ekenin alǵa tartyp otyr. Osy oraıda aldaǵy jyldary óńirde taǵy úsh iri joba iske asyrylatynyn aıta ketken durys. Oblys ortalyǵynan shalǵaıda jatqan Moıynqum aýdany aýmaǵynda fransııalyq «Total Eren» JShS jalpy qýaty 1 GVt quraıtyn jel elektr stansasyn salýǵa qulshynyp otyr. Budan bólek Sarysý, Talas aýdany aýmaǵynda da jasyl energııaǵa kóshý jóninde naqty jumystar qolǵa alynbaq. Anyǵyraq aıtsaq, «Masdar» kompanııasy (BAÁ) jalpy qýaty 500 MVt quraıtyn jel elektr stansasyn salýǵa qyzyǵýshylyq tanytty. Sondaı-aq qytaılyq «China Power International Holding Limited» kompanııasy Sarysý aýdany aýmaǵynda qýaty 500 MVt quraıtyn jel elektr stansasyn salýǵa nıetti», deıdi Ǵ.Isaqov aldaǵy ýaqytta atqarylatyn jumys aýqymy týraly áńgimelep.
Basqarma basshysynyń aıtýynsha, óńirde kúnnen, jelden, sýdan elektr energııasyn óndirý, jańa nysandar salý jumysy aldaǵy birneshe jyl bederinde toqtaýsyz júzege asyrylady. О́ıtkeni sheteldik iri kompanııalar osy baǵytqa ınvestısııa salýǵa nıet bildirip otyr.
«Jalpy, jańartylǵan energııa kózderin óndiretin nysandar salý jóninde óńirge qatysty naqty jospar bar. Boljam boıynsha, 2028 jylǵa qaraı oblys aýmaǵynda salynǵan túrli stansalar esebinen 2,5 GVt elektr energııasyn óndirýge múmkindik týady. Aldaǵy birneshe jyldyń bederinde oblys aýmaǵyndaǵy nysandardyń sany 28-ge jetedi.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyn júıeli túrde júzege asyrý jóninde oblys aýmaǵynda aýqymdy jumys atqarylyp jatqany daýsyz. Bizdiń basqarmanyń qyzmetkerleri men jergilikti atqarýshy bılik ókilderi áleýetti ınvestorlarmen jumylǵan judyryqtaı birlesip eńbek etip keledi. Bir sózben aıtqanda, óńirdegi jasyl energııa úlesin arttyrýda jasalyp jatqan naqty jumystar bar, nátıjesi de salmaqty», dedi basqarma basshysy Ǵ.Isaqov.
Qalaı desek te, Jambyl óńirinde balamaly energııa kózderin óndiretin stansalar salý jumysy jyldar boıy qarqyndy túrde jalǵasyp jatqany kúmán týdyrmaıdy. Nátıjesinde, óńir respýblıkada úzdikter qataryna enip otyr. Aldaǵy ýaqytta munda taǵy birneshe iri joba iske asatynyn eskersek, Jambyl oblysy jasyl energııa óndirýden kóshbasshyǵa aınalýy da yqtımal.
Jambyl oblysy
