Adal azamat úlgisin memlekettik qyzmetshi kórsetýi kerek

– Erlan Qýanyshuly, Memle­ket­tik basqarý akademııasy mem­le­kettik qyzmetshilerdiń bilik­ti­ligin arttyrýda qandaı stra­te­gııalyq baǵyttardy negizge alady?

– Memlekettik qyzmet isteri agent­tiginiń vedomstvolyq baǵy­nysty uıymy retinde akademııa memlekettik qyzmetti damytýǵa jáne memlekettik apparatta adamı kapıtaldy arttyrýǵa baryn­sha úles qosyp keledi. Prezı­dent Qasym-Jomart Toqaev memle­ket­tik qyzmet isteri salasynda júıeli túrde júzege asyrýǵa tıesili bir­qatar tapsyrma júktedi. Ásirese «Ádiletti Qazaqstan – Adal azamat» qaǵıdatyn ilgeriletýde mem­lekettik qyzmetshilerdiń boıynda ádildik, adaldyq, memleket­shildik sekildi qasıetterdi or­nyq­­tyrý isin erekshe atap ótti. Memlekettik basqarý akademııasy dál osy tapsyrmalar negizinde oqý baǵdarlamalaryn júıeleıdi.

Akademııa jeke adamǵa degen qurmet, ádeptilik, ashyqtyq, kásipqoılyq, jańashyldyq sııaqty qundylyqtardy alǵa tartady. Sondaı-aq memlekettik qyzmetshilerdiń boıynda «Adal azamat» ıdealyna saı keletin kásibı jáne tulǵalyq qasıetterdi qalyp­tastyrý jolynda bilim alýshylarmen jan-jaqty jumys júr­gizedi. Oqý barysynda jal­py­ulttyq qundylyqtardy basshy­lyqqa alamyz jáne memlekettik qyzmetshilerdiń ádep qaǵıdalaryn ustanýyna kóńil bólemiz.

Patrıotızm, ádilettilik jáne kásibılik týraly aıtyp qana qoı­maı, osy qaǵıdattardy is júzin­de qoldaný mańyzdy. Akade­mııada oqyp júrgende memle­ket­tik qyzmetshiler osy qundy­lyqtar saqtalatyn ortaǵa túsedi. Ujym­dyq mádenıetimizdi sezin­gen tyńdaý­shylar bilim men quzy­ret­tiligin damytyp, keıin qun­dylyqtarymyzdy óz ujymyna taratatyny qýantady.

Búginde memlekettik qyzmet­shi­ler aqparattyq tehnologııany jetik meńgerip, memleket pen qoǵam múddesin qorǵaýda jáne halyqqa qyzmet kórsetýde kásibıligin kórsete bilýge tıis. Sáıkesinshe qajet qundylyqtar men qaǵıdattardy belgili bir ýaqyt sheńberinde qaıta qaraý, memlekettik mindetterdi qoǵam kútetin talap-tilekterge saı júzege asyrý bılik pen qoǵam arasyndaǵy ózara senimdi arttyrady. Bul – memlekettik basqarýdyń «adamǵa baǵdarlanǵan» modelin qalyptastyrý úrdisi.

– Akademııaǵa úmitkerlerdi irikteý qalaı júrgizile­di? Jyl saıyn qansha grant bólinedi?

– Jan-jaqty damyǵan, básekege qabiletti, qajetti quzyretteri bar, oıy tereń, strategııalyq jáne synı oılaýdy meńgergen maman­dardy memlekettik qyzmet­ke tartý – Memlekettik basqarý aka­demııasynyń basty maqsattary­nyń biri. Akademııa memlekettik qyz­metshilerdi oqytýda 14 quzyret­tilikti basshylyqqa alady. Qazir akademııa memlekettik apparatty kásibılendirý maqsatynda úlgilik biliktilik talaptarynda kórsetilgen quzyretter bo­ıynsha 100-den asa biliktilikti art­tyrý kýrstaryn usynady. 8 magıstr­lik jáne 3 doktorlyq bilim berý baǵdarlamasyn júzege asyrady. Jyl saıyn Úkimet qaýlysymen memlekettik tapsyrys negizinde 132 grant beriledi, onyń 120-sy – magıstratýra, 12-si – doktorantýra.

Memlekettik qyzmetti kásibı­len­dirý maqsatynda qabyldaý erejelerin zaman talabyna saı jańartyp otyramyz. Úmit­kerlerge negizinen úsh talap qoıy­la­dy. Birinshiden, mem­lekettik tap­syrys negizinde tek qatar­daǵy memleket­tik qyzmetshiler konkýrsqa qatysa alady jáne olardyń memlekettik qyzmettegi eńbek ótili keminde eki jyldan tómen bolmaýy kerek. Keı maman­dyqtar úshin keminde bes jyldyq tájirıbe jáne basshylyq laýazym­da bolýy suralady. Ekin­shi­den, memlekettik tildi bilý deńge­ıi kem degende V1-den tómen bol­maýy qajet. Bul talapty 2021 jyl­dan beri ustanyp kelemiz. Úshinshi­den, memlekettik organnan min­detti túrde memlekettik qyz­met­shini oqýǵa jibergeni jóninde joldamanyń bolýy shart.

Magıstratýraǵa túsem degen úmit­kerler úshin irikteý kezeńderi eki kezeńnen turady – belgilengen ýaqyt ishinde talaptarǵa saı analı­tıkalyq jazba jazý jáne sa­rap­shylardyń aldynda suhbat­tasýdan ótý. Doktorantýraǵa baǵdarlamalaryna qosymsha zertteý taqyrybynyń negizdemesi talap etiledi.

Bıyl magıstratýraǵa túsken­der­diń orta jasy – 34, al doktorantýrada – 39. Ortasha memlekettik qyzmettegi eńbek ótili – 10 jyl. Qabyldanǵandardyń kópshiligi – basshylyq laýazymdaǵy tulǵalar, 60%-ǵa jýyǵy – óńirden kelgender.

Buǵan qosa memlekettik bıýdjet ese­binen qarjylandyrylatyn vedom­stvo­lyq baǵynysty uıym­dardan, kvazı­memlekettik sektordan, máslı­hattardan, memlekettik emes uıymdardan oqýǵa túsýge usynystar jyl saıyn artyp keledi. Aýdıtorııada memlekettik qyz­metshilermen birge bıznespen aınalysatyn, memlekettik emes uıymda, kvazımemlekettik sektorda qyzmet etetin tájirıbesi bar ma­mandar bilim alǵany durys dep esepteımiz. Oqý barysyn­daǵy pikirtalastar bılik tarmaq­taryn­da qyzmet etetin azamattardyń kózqarasyna oń áser etedi.

Jyldyń aıaǵynda jáne ortasynda «Memlekettik basqarý» jáne «О́ńirlik damý» modýldik baǵdar­lamalar boıynsha qo­symsha oqýǵa qabyldaý júrgizi­ledi. Modýldik oqytý negizgi ju­mys­tan qol úzbeı óz quzyret­terin arttyrǵysy keletin azamattarǵa arnalǵan. Oqý jyly 6 modýlden turady. Árbir modýlde oflaın jáne qashyqtan oqytý formattary qarastyrylǵan. Mundaı tásil bilim alýshylarǵa oqý materıaldaryn arnaıy keste boıynsha yńǵaıly túrde ıgerýge múmkindik beredi. Modýldik ma­gıstratýraǵa memlekettik qyz­met­shiler, memlekettik bıýdjet esebinen qar­jy­landyrylatyn vedomstvolyq baǵynysty uıym­dar­dyń ókilderi, kvazımem­leket­tik sektor mamandary, son­daı-aq máslıhat depýtattary qujat­taryn tapsyryp, konkýrsqa qatysa alady.

– Memlekettik qyzmetshi­ler­diń tulǵalyq bolmysyn jetil­dirýde qandaı tarıhı tulǵa­lardyń eńbekterine basa mán beresizder?

– Memlekettik organdarda qyzmet etetin azamattardyń tulǵa­lyq bolmysyn jetildirýge qatys­ty álemdik tájirıbe ne barshaǵa ortaq qabyldanǵan standart joq. Máselen, bir memlekettiń qundylyǵy, bolmysy, ustanymy syndy model ne konsepsııalar ózge bir eldiń basqarý júıe­sine kelmeýi múmkin. Demek memlekettik qyzmettiń birtutas jáne ońtaıly negizin jasaýda ár ulttyń tarıhy, mádenıeti, ózindik erekshelikteri eskeriledi.

El tarıhynda halyqtyń bola­shaǵy úshin aıanbaı eńbek etip, qoǵamǵa qyzmet etýdiń tamasha úlgisine aınalǵan tulǵalar az emes. Keıingi jyldary «Memle­ket­tik basqarý» páninde uly dala tarı­hynda bılik qurǵan kóshbas­shy­lardyń basqarý júıesi, dástúri, mádenı, áleýmettik-tarıhı fak­torlar, ulttyq qundy­lyq­tar oqytylyp júr. Oqý baǵdar­lamasynda tulǵalyq bolmys­tyń adamgershilik, ardan atta­maý, ádilettilik qyryn ashýda da­nyshpan oıshyl Ábý Nasyr ál-Farabıdiń eńbekterine ıek arta­myz. Kúni búginge deıin ǵulama­nyń kemel týyn­dy­larynyń biri «Qaıy­rymdy qala turǵyn­darynyń kózqarastary jónindegi traktaty» ózektiligin joıǵan joq. Onyń aıtqan ıdeıalary rýhanı tazalyq pen ádildikke, óskeleń urpaqty tárbıeleýde bolashaqta da qundy qural bolatyny anyq.

Sondaı-aq akademııa tyńdaý­shy­­lardyń boıynan Abaı Qunan­baı­uly beınelegen «Ystyq qaırat, nurly aqyl, jyly júrek» kórinis tabýy qajet dep esep­­teıdi. Bul qasıetter mem­­le­­kettik qyzmetshilerdiń árda­ıym eldik muratty bıik qoıa bilýge tárbıeleıdi. Ásirese aqyn­nyń Memleket basshysy maqa­la­larynda erekshe atap ótken «Tolyq adam» konsepsııasy tulǵa­lyq bolmysty jetildirýde negizgi baǵdarǵa aınaldy.

Memleketshil tulǵalardy qalyptas­tyrýda kórnekti Alash qaıratkerlerdiń eńbek joldary, ustanymdary memle­kettik qyzmetshilerdiń sanaly turǵydan jańǵyrýyna septigin tıgizedi.

– Jemqorlyq týraly dá­ris­ter qanshalyqty jıi oqyty­lady?

– Eli­mizdegi kúrdeli máseleler­diń biri sybaılas jemqorlyqpen kúres belsendi júrgizilip jatyr. Bul baǵytta Memlekettik qyzmet ister agenttigi jáne Sybaılas jemqorlyqqa qarsy agenttikpen birlese jumys atqaryp kelemiz. Táýe­kelderdi basqarý men ujym­nyń ishki úrdisterin sıfrlandyrý arqyly sybaılas jemqorlyqty boldyrmaý úshin arnaıy is-sharalar josparyn jasaqtadyq. Oqý barysynda memlekettik qyzmetshilerge Ádep kodeksin ustanýdy, keleńsiz jaǵdaılardy boldyrmaý úshin onyń erejelerin únemi negizge alýdy jiti túsindirip, aıtyp júrmiz. Sybaılas jemqor­lyqqa qarsy is-qımyl týraly zańnamasy sheńberinde akademııa kvazımemlekettik sektor sýbektilerine «Sıfrlyq komplaens» aqparattyq júıesin qoldaný arqyly «QR ST ISO 37001 Paraqorlyqpen kúres menedjment júıesi» standartyn uıymdarǵa engizý boıynsha qyzmet kórsetemiz.

Memlekettik qyzmetshiniń sanaly jańǵyrýyndaǵy basty ustanymnyń biri – ashyqtyq. Bul bıýrokratııaǵa, sózbuı­daǵa jol bermeý ári olqylyq bol­ǵan jaǵdaıda shynaıy bolýǵa tárbıe­­leı­di. Akademııadaǵy oqý baǵdar­lama­lary azamat­tarǵa osy qaǵıdat­ty óz mádenıe­ti­men, júris-turysy­men kórsetýge úgitteıdi. Kez kelgen dúnıeni ashyq túrde sheshý de sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alady.

– Memlekettik qyzmetkerler arasynda áli kúnge deıin BAQ ókilderimen, qoǵammen durys kommýnıkasııa ornata almaı júrgender bar. Bul máseleni sheshýde akademııa qandaı is-sharalardy qolǵa aldy?

– «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy halyqpen etene baılanysta jumys isteýdi talap etedi. Elimiz negizge alyp, júrgizip otyrǵan saıasatty jetkizýshi – memlekettik qyzmetshiler. Iаǵnı bılik júıe­sinde eńbek etetin azamattarǵa jaýap­kershiliktiń salmaǵy artyp keledi.

Akademııada Memlekettik qyzmet isteri agent­tigi qoldaýymen memlekettik qyzmet­shi­lerdiń kommýnıkatıvtik daǵdy­laryn arttyrý, BAQ-qa suhbat berý, beıneka­mera aldynda ózin erkin ustaý sııaqty daǵ­dylaryn arttyrý maqsatynda arnaıy medıa-stýdııa ashyldy. Qazirgi tańda stý­dııada kásibı jýrnalıster, kommý­nı­ka­sııa mamandary memlekettik qyzme­tshi­lerge praktıkalyq sabaqtar ótkizip júr.

Bul úrdis tek elordada emes, oblystaǵy fılıaldarymyz­da da bar. О́ńirlerde praktıkalyq sabaq­tar kóshpeli formatta telear­nalardyń aımaqtaǵy fılıaldarynda ótkiziledi. Baıqaǵanymyz, buǵan memlekettik qyzmetshiler tarapynan da qyzyǵýshylyq kóp. Olardyń kópshilik aldynda sóıleý mádenıetin, kommýnıkasııa negizderin meńgersek degen talpynysy óte joǵary.

– Akademııada sheteldik sa­rap­shylardyń qatysýymen se­mı­nar-trenıngter ótkizile me?

– Qazirgi kezde 100-den asa semınar-trenıng oqý baǵdarlamalary jasaq­taldy. Biliktilikti arttyrý memle­ket­tik tapsyrys, uıymdyq tapsyrys jáne halyqaralyq áriptesterdiń usyny­sy boıynsha uıymdastyrylady. Kóp jaǵdaıda semınar-trenıngter, vorkshop­tarǵa otandyq sarap­shylardy tartamyz. Qazirgi ýaqyt­ta akademııada ǵalymdar­men qatar Parlament depýtatta­ry, mem­le­kettik organdar men olardyń qurylym­dyq bólimshe­leriniń basshylary, qoǵam qaıratkerleri men sarapshy­lar, praktık mamandar dáris oqıdy. Eger memlekettik organdardan taqyryp aıasynda sheteldik sarapshylardy da shaqyrý usynysy bolsa, ony da qarastyramyz.

Jalpy, jylyna akademııa men fılıal­darymyzda 23 myńǵa jýyq memleket­tik qyzmetshi qysqamerzimdi semınar-trenıngterden ótedi. Olar bir kún­nen úsh aptaǵa deıin sozylady. Shetel­dik sarapshylardy shaqyrý boıynsha arnaıy qarajat bar. Sonyń aıasynda jyl saıyn 3-5 kúndik 10 semınar ótkize­miz. Taqyryptary memlekettik organ­dardyń usyny­sy negizinde jasalady.

Eýropa odaǵynyń sarapshylary jıi keledi. Jaqynda Sıngapýrdan, Ońtústik Koreıadan mamandar semınar ótkizdi. Onda sıfrlandyrý, jasandy ıntellekt, toppen jumys isteý, áıel kóshbasshylyǵy taqyryptary boıynsha oqytýlar ótkizildi. Jaqynda Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi jáne Nıderland elshiligimen birlese otyryp bir jetilik trenıng-semınar uıymdastyrdyq.

Akademııa oqý úrdisinde memle­kettik tilge basa nazar aýdaryp keledi. Aýdı­to­rııa­daǵy jumystyń 50%-y qazaq, al aǵyl­shyn jáne orys tilderinde 25%-dan ótedi.

– Jylyna akademııada qansha memlekettik qyzmetshi dıplom alady?

– 30 jylda Memlekettik bas­qarý aka­demııasy 3 myńnan asa memlekettik qyz­m­etshini magıstratýra jáne doktorantýra boıynsha oqytty. Búginde olardyń kópshiligi – joǵary saıası, atqarýshy jáne zań shyǵarýshy organdarda qyzmette. Keıbir túlekterimiz memlekettik emes uıymdarda, kvazımemlekettik sektorda jumysyn jalǵastyryp jatyr.

Oqý ordasy osy jyldar araly­ǵynda memlekettik apparatty kásibılen­dirý jáne básekege qabiletin arttyrý jolynda aýqymdy ju­mys atqardy. Prezıdenttik jastar kadr­lyq rezervinde 34-i akademııa túlegi bolsa, óńirlik kadrlyq rezervte 31 túlegi bar.

– Memlekettik basqarý akademııasy­nyń taǵy qandaı jańashyldyqtary bar?

– Memlekettik basqarýdaǵy ozyq tájirıbelerdi engizý men damytý jolynda biz árqashan izdene beremiz. Bilim baǵdarlamalarymyz halyqaralyq akkredıtteýden ótip, bilim alýshylardyń shetelde jetekshi joǵary oqý oryndarynda taǵylymdamadan ótýi, sheteldik seriktestermen ǵylymı-zertteý jobalaryn júzege asyrýymyz – akademııanyń halyqara­lyq arenadaǵy rólin nyǵaıtty. «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha Akademııanyń qyzmetkerleri AQSh-ta jáne Eýropa elderinde taǵylymdamadan ótti. 2024 jyly akademııada Adamı resýrstardy basqarý ınstıtýty quryldy. Osy jyly «Qazaq Resmi Test» onlaın-testileý júıesi «Bolashaq» stıpendııasy úshin qoljetimdi boldy.

Memlekettik organdardyń suranysy boıynsha biz jobalyq basqarýdy engizý, bıznes-pro­ses­terdi ońtaılandyrý jáne reın­jınırıng, sybaılas jem­qorlyqqa qarsy standartty engizý, personaldyń HR sertıfıkaty jáne t.b. boıynsha konsaltıngtik qyzmetter kórsetemiz. Akade­mııa elimiz boıynsha Ulttyq standarttarǵa sáıkes adamı resýrstardy basqarý jáne jobany basqarý boıynsha personaldyń sáıkestigin rastaıtyn jalǵyz akkredıttelgen organ mártebesine ıe boldy. Sondaı-aq bizde PRINCE2 jobalaryn basqarýdyń brıtandyq ádisi boıynsha oqytý jáne sertıfıkattaýǵa daıyndyq boıynsha akkredıtasııa bar.

Akademııa kvazımemlekettik jáne jeke sektor uıymdarynyń komplaens qyzmetteri úshin ádistemelik usynymdar ázirledi. 20-dan asa uıymǵa ISO 37001 halyqaralyq standarty boıynsha aýdıtti engizý jáne ótý boıyn­sha ádistemelik qoldaý kórset­tik. Keleshekte sybaılas jemqor­lyqqa qarsy standarttyń Ulttyq sertıfıkaty boıynsha quqyq alýdy jos­parlap otyrmyz.

Aldaǵy ýaqytta da akademııamyz memlekettiń damýy men ha­lyqtyń ıgiligi jolynda qyzmet ete beretinine senimim mol. Aka­demııanyń aldaǵy qyzmeti Mem­lekettik qyzmetti damytýdyń 2029 jylǵa deıingi tujyrymdamany iske asyrýǵa baǵyttalady.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken –

Zeıin ERǴALI,

«Egemen Qazaqstan»