Sýretterdi túsirgen – Jangeldi ÁBDIǴALYM
Byltyr bıznesin jańa bastaǵan 50 kásipker oblys ákiminiń grantyna ıe boldy. Ásirese qazir áleýmettik kásipkerliktiń áleýetin arttyrý jalǵasyp jatyr. Atap aıtsaq, erekshe balalar men olardyń ata-analaryna kómektesetin ortalyq kóbeıdi.
Qaıtarymsyz granttyń ıegeri atanǵan Gúlshat Ákimjanova memleket bergen qarajatqa oblys ortalyǵynyń Maıqudyq aýmaǵynan «Baqyt mekeni» túzetý-damytý ortalyǵyn ashty. Ortalyqtaǵy logoped, logoped-defektolog, AVA terapevt sekildi bilikti mamandar damýynda tejelý, sóıleýinde múkistik bar balalarǵa kómek beredi.
– Grant qarajatyna kabınettiń tolyqqandy jumysyna qajetti barlyq quraldy, balalarǵa oıynshyq, damytý arnalǵan zattar aldyq. Oblys ákiminiń qaıtarymsyz granty týraly áleýmettik jeliden bildim. Basynda bul isti bastaýǵa qorqaqtaǵanym ras. Biraq «ne de bolsa táýekel» dep, jobamdy usyndym. Konkýrstan ótkenimdi bilgende erekshe qýandym. Bolashaqta afk, sensorlyq terapevt, neıropsıholog mamandaryn ortalyqqa tartýǵa tyrysamyn, taǵy logoped bolsa, tipti jaqsy bolar edi. Túzetý jumysy úzilmeýi kerek, úzilip qalsa damý da keri ketedi. Taǵy bir aıta ketetin jaıt – qazaq tildi logoped mamandardyń tapshylyǵy. Jas mamandar erekshe qajettilikteri bar balamen jumys jasaýǵa qorqady. Ata-analarmen baılanys ornatýdan qashqaqtaıdy. «Nátıje shyqpaı qalady» dep ózderine senimsizdik tanytady. Men ózim 12 jyl boıy balabaqshada jumys jasap, endi ǵana jeke kásibimdi ashtym. Oqýdy bitirgen bette kabınet ashý múmkin emes. О́ıtkeni oǵan bilim kerek, tájirıbe kerek. Balamen jumys jasaýdan mol tájirıbe jınap, ákim grantynyń arqasynda ortalyq ashtym. О́z kásibimdi dóńgeletý arqyly erekshe balalarǵa da kómegimdi tıgizip jatyrmyn, – deıdi G.Súleımenqyzy.
Rymjan Arınova esimdi qala turǵynynyń balasy ortalyqqa kelip júrgenine eki aıdan asypty. Ol júrgizilgen jumys nátıjesiz emes deıdi.
– Logoped Gúlden Serikqyzyna kelgendegi sebebimiz, balam r áribin aıta almaıdy. Mektepte qıyndyq týǵyzbasyn dep júgindik. Balama unaıdy, tapsyrmasyn úıde qaıtalaımyz. Logoped mamandar qaı jerde de tapshy, mektepte de jetispeıdi. Mektepte de bul mamandar kóp bolsa deımin. О́ıtkeni qazir balalardyń kóbisiniń keıbir dybystarǵa tili kelmeıdi nemese olardy burmalap aıtady, – dedi R.Arınova.
Jas kásipker G.Ákimjanova keıbir ata-analar «áli erte, balabaqshada sóılep ketedi» dep balalaryn alyp ketetinin aıtady. Keıbiri jumysty unatyp, ári qaraı jalǵastyrýdy senip tapsyrady.
– Balabaqshaǵa barsa, sóılep ketetin balalar bolady. Biraq bul ádis birde bolady, birde júzege aspaýy múmkin. Balabaqshada tili shyqpasa, ata-ana ýaqyt ótkizip alǵanyna ókinedi. Sondyqtan logopedke erte jastan apara berýdiń artyqtyǵy joq, – deıdi maman.
Anar Gızatýlına da oblys ákiminiń grantyna Saran qalasynan «Ýnıkým» túzetý kabınetin byltyr ashty. Kabınet ashyp, kásippen aınalysýyna óziniń uly sebep bolǵan. Bir jyldyń ishinde júz shaqty balany qamtyp úlgergen. Qazir kabınetinde logoped, psıholog, sensorlyq terapevt jumys isteıdi. Grant qarajatyna kabınetti tolyq jabdyqtap, sensorlyq ıntegrasııa buryshyn jasaqtady.
– Bizge túrli bala keledi. Aýtızm, aqyl oıynda kemistigi bar, sal aýrýlarynyń jeńil túrlerimen aýyratyn, damýynda túrli aýytqýlary bar balalardy qabyldaımyz. Kúnine kemi on balamen jumys isteımiz. Demalys kúnderi de jumysty úzbeımiz. Sebebi qazir erekshe qajettilikteri bar balalar kóp, – deıdi A.Gızatýllına.
Jas kásipkerdiń endigi oıy – memleket usynyp otyrǵan qoldaý sharalaryn utymdy paıdalanyp, kásibin ulǵaıtý. Sondaı-aq memlekettik tapsyrys alý maqsatynda jumys júrgizý kerek. О́ıtkeni kásipker ınklıýzııa tegin bolýy kerek dep esepteıdi.
– Ata-analardy jaqsy túsinemin, sondyqtan baǵasyn kótermeýge, jan-jaqty kómektesýge tyrysamyz. Bir jyl ishinde balalardyń boıyndaǵy ózgeristiń, oń nátıjeniń bary anyq baıqalady. Ásirese turaqty keletin balalardyń basym bóliginde ilgerileý bar. Múldem sóılemegen balalar sóılep, áleýmettenip, turmystyq mashyqtardy úırenip keledi, – deıdi Anar.
Kabınetindegi mamandar únemi biliktiligin arttyryp otyrady. О́zi de oqyp, trenıng, sheberlik sabaqtarynan qalmaýǵa tyrysady.
– Balama aýtızm dıagnozy qoıylǵan. Sondyqtan bul másele maǵan jaqsy tanys bolǵandyqtan basqa ata-analarǵa da keńes beremin. Bizdiń ata-analardyń kóp jaǵdaıda balalar múgedektigi, ınklıýzııa týraly bilimi az. Negizgi túzetý jumystarynan bólek, ata-analarmen de jumys júrgizemiz, – deıdi ol.
Oblystyq jastar saıasaty máseleleri jónindegi basqarmanyń bas mamany Ulan Omarov osyndaı ınklıýzııalyq baǵyttaǵy jobalardyń grant ıegeri ataný múmkindigi joǵary ekenin aıtady. О́ıtkeni mundaı erekshe jobalar qazirgi ýaqytta ózekti ári suranysqa ıe. Bıylǵy konkýrs jańartylǵan formatta ótkiziledi. Oblys ákiminiń granty ǵylym, mádenıet, aqparattyq tehnologııalar, medıa, bıznes syndy bes baǵytta beriledi.
– Konkýrsqa 18-34 jastaǵy oblys turǵyndary qatysa alady. Qazir habarlasyp, surap, bilip jatqandar bar. Byltyrǵy konkýrsqa 300-den astam joba usynylyp, 50 jeńimpaz anyqtalǵan bolatyn. Bıyl da osynsha grant ıegeri bolady dep kútip otyrmyz. Grant alýshylar arasynda ınklıýzıvti, óndiristik jobalar, tigin, shyǵarmashylyq, zııatkerlik sheberhanalar, tehnıkalyq, medısınalyq, aýyl sharýashylyǵy baǵyttary, qyzmet kórsetý, týrızmdi damytý, basqa da qyzmet baǵyttaryn atap ótýge bolady. Joba qajettiligi, nátıjeli bolý múmkindigi, áleýmettik mańyzy, basqa da krıterıılerge qaraı tańdalady, – deıdi bas maman.
Oblys ákiminiń granty jastar kásipkerligin qoldap, damytý maqsatynda 2005 jyldan beri berilip keledi. Áýelde grant kólemi 500 myń, 1 mln teńge bolsa, qazir 2 mln teńgege ósti. Munymen qosa, oblystyń qala men aýdan ákimderiniń grantyna da konkýrs uıymdastyrylady. Jeńimpazdardy arnaıy bekitilgen komıssııa anyqtaıdy. Jobanyń júzege asyrylýy arnaıy monıtorıng tobynyń baqylaýynda bolady.
– Konkýrs jeńimpazdarymen kelisim jasalady. Olar bir jyl ishinde ózderi usynǵan jobany júzege asyrýy kerek. Bul erekshe baqylanady. Konkýrsqa kásibin endi bastaǵysy keletin nemese isin odan ári jetildirýdi qalaıtyn jastar qatysa alady, – deıdi U.Omarov.
Qaraǵandy oblysy
