foto: JI kómegimen jasaldy
Qazaqstannyń ShYU-ǵa tóraǵalyǵy
Bıylǵy jyldyń eleýli saıası oqıǵalardyń biri - tarıhta taǵy da izin qaldyrǵan Shanhaı yntymaqtastyqtyq uıymynyń Astanada ótken sammıti. Bul uıymnyń bastaýynda bes el tur. Iаǵnı 2001 jyly Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Qytaı, Reseı jáne Tájikstannan quralǵan «Shanhaı bestiginiń» bazasynda qurylǵan.
Aıta keteıik, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy – eń aldymen, aımaqtyń qaýipsizdigin nyǵaıtý maqsatynda qurylǵan halyqaralyq qurylym. Sarapshylardyń aıtýynsha, dúnıejúzilik qaýymdastyqtyń uıymǵa degen qyzyǵýshylyǵy jyl sanap aıtarlyqtaı artyp keledi. Iаǵnı ShYU Eýrazııa elderiniń kópshiligin qamtıtyn aımaqtyq irgeli uıymǵa aınalyp otyr.
Búginde Aýǵanstan, Belarýs, Mońǵolııa memleketteri syrttaı baqylap otyrǵan uıym músheligine Úndistan, Iran, Qazaqstan, Qytaı, Qyrǵyzstan, Pákistan, Reseı, Tájikstan, О́zbekstan elderi kirip otyr. Al ázirge óńirdegi Ázerbaıjan, Armenııa, Bahreın, Mysyr, Kambodja, Qatar, Kýveıt, Maldıv, Mıanma, Nepal, Birikken Arab Ámirlikteri, Saýd Arabııasy, Túrkııa, Shrı-Lanka memleketteri ortaq dıalog máselesinde seriktes elder qatarynda tur.
Astana sammıtinde úsh jylǵa sozylǵan Belarýs Respýblıkasynyń uıymǵa kirý úderisine sońǵy núkte qoıylmaq. Belarýsti qabyldaý rásimi 2022 jyly Samarqand sammıtinde bastalǵan bolatyn.
Memleket basshysy Q.Toqaevtyń usynysymen ShYU alǵash ret «Ádil beıbitshilik pen kelisim jolyndaǵy álemdik birlik týraly» bastamany qolǵa almaq. Iаǵnı ShYU Ádiletti beıbitshilik formýlasynyń ujymdyq izdeý úderisin bastaýdy usynǵaly otyr.
Sonymen qatar Prezıdent ShYU-ǵa múshe memleketterdiń belsendi qoldaýynyń nátıjesinde Qazaqstannyń uıymǵa tóraǵalyǵy kezinde túrli deńgeıde 150-ge jýyq is-shara, sonyń ishinde sıfrlyq damý, týrızm, energetıka, bıznes salalarynda forýmdar jáne ShYU jastar keńesi ótkenin málimdedi.
«Uıymnyń Sharttyq bazasy 60 jańa qujatpen tolyqtyryldy. Atap aıtqanda, Esirtkige qarsy strategııa, Ekonomıkalyq yntymaqtastyq strategııasyn iske asyrý jospary, Qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy kelisim, Energetıkalyq yntymaqtastyqty damytý strategııasy jáne basqa da qujattar. ShYU seriktesteri sanalatyn halyqaralyq uıymdardyń qatary kóbeıdi. Investısııalar jónindegi arnaıy jumys tobynyń qyzmeti qaıta jandandy. Ulttyq valıýtamen esep aıyrysýǵa kóshý úderisi qarqyndy damı bastady», dedi Memleket basshysy.
Qazaqstannyń Túrki memleketteri uıymyna tóraǵalyǵy
Qazirgi tańda bedeldi halyqaralyq birlestikke aınalǵan Túrki memleketteri uıymynyń (TMU) bizdiń eldiń bastamasymen dúnıege kelgeni barshaǵa málim. Osy oraıda 2009 jyly Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesi (Túrki Keńesi) retinde negizi qalanǵan uıymnyń eń birinshi sammıti 2011 jyly Almatyda uıymdastyrylǵany tegin bolmasa kerek.
2021 jyly ataýy ózgergen Túrki memleketteri uıymyna (hatshylyǵy Ystanbulda ornalasqan) Ázerbaıjan, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan jáne Túrkııa múshe bolsa, Túrikmenstan men Majarstan baqylaýshy mártebesine ıe. Sondaı-aq elimiz – Túrki álemine tıesili ózge de qurylymdardyń, atap aıtqanda, Mádenıet mınıstrleriniń basyn qosatyn Túrksoı (hatshylyǵy Ankarada), parlamentaralyq yntymaqtastyqty damytýymen aınalysatyn TúrkPA (hatshylyǵy Bakýda), bilim jáne ǵylym salasyn qamtıtyn Túrki akademııasy (hatshylyǵy Astanada) qurylýynyń negizgi bastamashysy.
Byltyr qarashada Astanada Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalymen Túrki memleketteri uıymynyń H sammıti ótti. Memleket basshysy «Qazaqstan Túrki memleketteri uıymyn odan ári damytýǵa múddeli. Túrki yqpaldastyǵyn tereńdetý – ortaq murat. Biz «Túrki álemi» atty jańa brendti dáripteýimiz kerek. Sonda ǵana túrki halyqtarynyń yntymaǵy barynsha nyǵaıyp, áleýeti arta túsedi», dep málimdedi.
Qazaqstannyń UQShU-ǵa tóraǵalyǵy
Bıyl el ordasy - Astanada Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymynyń ujymdyq qaýipsizdik keńesiniń kezekti sessııasy ótti. Shaǵyn jáne keńeıtilgen quramdaǵy sessııa otyrystaryna Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Qyrǵyzstan Prezıdenti Sadyr Japarov, Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtın, Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon, sondaı-aq UQShU Bas hatshysy Imanǵalı Tasmaǵambetov qatysty.
Bıyl Qazaqstan osy uıymǵa tóraǵalyq etti. Sol sebepti sammıt Astanada uıymdastyryldy. Onyń aıasynda bıyl elimiz 60-qa jýyq is-shara uıymdastyrǵan. Jaýapty mindetti Qazaqstan tolyǵymen oryndady.
Uıymǵa tóraǵalyq etý estafetasyn Qyrǵyz Respýblıkasy qabyldady. Sadyr Japarov kelesi jyly Bishkekte Kıberqaýipsizdik boıynsha halyqaralyq konferensııa ótkizýdi josparlap otyrǵanyn jetkizdi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev shaǵyn quramdaǵy sessııada Qazaqstannyń Uıymǵa tóraǵalyǵy kezinde qoıylǵan mindetterdiń bári oryndalǵanyn aıtqan edi.
«Uıymnyń jarǵylyq organdarynyń otyrystary, áskerı oqý-jattyǵý jıyndary jáne profılaktıkalyq operasııalar josparly túrde uıymdastyryldy. Syrtqy ister jáne qorǵanys mınıstrleri ujymdyq qaýipsizdiktiń ózekti máselelerin qarastyrdy. Qaýipsizdik keńesi hatshylary men parlament spıkerleriniń deńgeıinde kezdesýler ótti. Uıymnyń qosymsha jáne jumys organdarynyń keńesteri ótkizildi. UQShU qyzmetiniń túrli baǵyttary boıynsha konsýltasııalar jasaldy. Sessııa aralyq kezeńde birqatar mańyzdy qujat qabyldandy. Bular halyqaralyq yntymaqtastyq, qorǵanys salasyndaǵy yqpaldastyq, sondaı-aq ujymdyq qaýipsizdiktiń ózekti syn-qaterleri men qaýipterine qarsy is-qımyl máselelerin qamtıdy. Uly Jeńistiń 80 jyldyǵyn atap ótýge qatysty daıyndyq jumystaryna aıryqsha mán berildi», ded Prezıdent.
Qazaqstannyń AО́SShK-ge tóraǵalyǵy
1992 jyly Qazaqstannyń bastamasymen qurylǵan Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes Azııadaǵy beıbitshilik, qaýipsizdik jáne turaqtylyq múddelerindegi yntymaqtastyqty nyǵaıtý úshin úkimetaralyq forma bolyp tabylady.
AО́SShK músheleri 27 memleket, 9 memleket baqylaýshy jáne 5 baqylaýshy uıym bolyp tabylady.
Toqaevtyń aıtýynsha, Qazaqstan óziniń tóraǵalyǵy kezinde AО́SShK-ni tolyqqandy halyqaralyq uıymǵa aınaldyrýǵa negizdelgen birqatar mańyzdy basymdyqty iske asyrýdy kózdedi.
«Saıası dıalogtyń aımaqtyq platformasy retinde AО́SShK-tiń kemeldigi men tıimdiligi ony odan ári transformasııalaýdyń bastaýy bolmaq. Múshe memleketter qazirdiń ózinde AО́SShK-tiń is-júzinde uıym retinde jumys istep jatqanyn birneshe ret talqylady jáne solaı ekenine kelisedi. Biz jańa uıym qurmaıtynymyzdy, kerisinshe ınstıtýsıonaldy damýdyń jańa kezeńine ótip jatqanymyzdy atap ótkim keledi. Keńestiń mártebesin kóterý Azııanyń álemdik isterdegi artyp kele jatqan rólin nyǵaıtyp, múshe memleketterdiń ózara is-áreketin jańa deńgeıge shyǵarady», dedi prezıdent Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary keńesiniń altynshy sammıtinde.
Toqaev Qazaqstannyń 2022-2024 jyldary jańa merzimge tóraǵalyq etý týraly ótinishin qoldaǵan AО́SShK-ge múshe memleketterdiń bárine alǵys aıtty. Memleket basshysy Qazaqstan aldynda mańyzdy mindetter turǵanyna toqtalyp, Keńeske múshe memleketterdiń tyǵyz yntymaqtastyǵy men qoldaýyna senim artatynyn aıtty.
Prezıdent bıyl Keńesti shaqyrý týraly bastamanyń kóterilgenine 30 jyl tolǵanyn eske saldy. Toqaev osy kezeń ishinde bul jıyn kópjaqty yntymaqtastyq tuǵyryna jáne zamanaýı dıplomatııanyń halyqaralyq ınstıtýtyna aınalǵanyn málimdedi.
Sammıt barysynda birqatar qujat qabyldandy. Atap aıtqanda, AО́SShK-niń transformasııasy týraly Astana málimdemesi qabyldandy.
Sonymen qatar AО́SShK qoryn qurýǵa qatysty qujat bekitildi. AО́SShK qorynyń maqsaty – AО́SShK jobalaryn irikteýge jáne olardy júzege asyrýǵa erikti túrde qarajat jınaýdyń arnaıy tetikterin qalyptastyrý.
Vladımır Pýtınniń Qazaqstanǵa memlekettik sapary
Bıyl Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtın Qazaqstanǵa memlekettik saparmen keldi. Sapar barysynda shaǵyn jáne keńeıtilgen quramda kelissózder ótti. Kelissóz barysynda memleket basshylary ónerkásip kooperasııasy, energetıka, munaı-gaz ónerkásibi, energııa resýrstarynyń tasymaly, mashına jasaý, kólik-logıstıka, qarjy, ekologııa, sý saıasaty, bilim berý, ǵylym jáne mádenı-gýmanıtarlyq salalardaǵy yqpaldastyqty damytý keleshegin talqylady.
Prezıdenttiń aıtýynsha, ózara saýda-sattyq úzdiksiz damýda, taıaý ýaqytta ekijaqty taýar aınalymyn 30 mlrd dollarǵa deıin jetkizýge mol múmkindik bar. Investısııa salasynda da oń úrdis baıqalady.
«Búginde jalpy ınvestısııa kólemi 18,3 mlrd dollar bolatyn 93 birlesken joba júzege asty. Sonyń nátıjesinde Qazaqstanda 22 myńnan asa jańa jumys orny ashyldy. Aldaǵy ýaqytta shamamen quny 29,5 mlrd dollar bolatyn jáne 20 myńnan asa jumys ornyn qurýǵa múmkindik beretin 49 jobany qolǵa alýdy josparlap otyrmyz», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Shyn máninde, eki el arasyndaǵy saýda-ekonomıka, ınvestısııa, ónerkásiptik kooperasııa salalaryndaǵy yntymaqtastyq turaqty ósip kele jatyr. Taýar aınalymy arta tústi. Byltyr onyń kólemi 27 mlrd dollarǵa jetti. Bul rette syrtqy saýdamyzdyń 20 paıyzǵa jýyǵy Reseıdiń úlesine tıesili. Reseıden keletin tikeleı ınvestısııanyń jalpy kólemi 25 mlrd dollarǵa jýyqtady. Jyl saıynǵy ınvestısııa mólsheri de aıtarlyqtaı artty: byltyrǵy qorytyndy boıynsha eki ese, ıaǵnı 3 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıdy. Qazaqstanda 23 myń reseılik jáne birlesken kompanııa tabysty jumys istep jatyr. Bul elimizdegi sheteldikterdiń qatysy bar kásiporyndardyń jartysyna jýyǵyn quraıdy.
Sondaı-aq Qazaqstan men Reseıdiń otyn-energetıka salasyndaǵy yntymaqtastyǵy múldem jańa deńgeıge kóterildi.
«Lýkoıl» kompanııasymen birge «Qalamqas teńiz», «Hazar» iri ken oryndaryn ıgerýge kiristi. Bul jobaǵa quıylatyn ınvestısııa kólemi 6 mlrd dollardan asady. Budan bólek, reseılik áriptester munaı-gaz hımııasy jobalaryn júzege asyrýǵa belsendi atsalysyp keledi. 2022 jyly «Sıbýr» kompanııasymen birge Ortalyq Azııadaǵy eń iri polıpropılen óndirisin iske qostyq. Zaýyt jylyna 500 myń tonna ónim óndiredi. Búginde bul kásiporyn Qazaqstan óńdeýshilerin shıkizatpen qamtamasyz etip qana qoımaı, óz ónimderin Reseı, Qytaı, Túrkııa jáne basqa da elderge eksporttaıdy. Bıyl qyrkúıek aıynda jylyna 1,2 mln tonna polıetılen óndiretin zaýyt qurylysy bastaldy. «Tatneft» kompanııasymen birlesip, qýaty jylyna 340 myń tonna býtadıen shyǵarýǵa jetetin joba iske asyrylyp jatyr. Gaz salasynda da aıtarlyqtaı tabysqa qol jetkizildi. Reseı gazy Qazaqstan aýmaǵy arqyly О́zbekstanǵa alǵash ret tasymaldana bastady. «Gazprom» kompanııasymen Qyrǵyzstanǵa kógildir otyn tasymaldaý týraly kelisimge qol qoıyldy. Sonymen qatar Reseıden Qazaqstanǵa gaz jetkizý máselesi pysyqtalyp jatyr.
Qasym-Jomart Toqaev pen Vladımır Pýtın F.M.Dostoevskıı atyndaǵy Omby memlekettik ýnıversıtetiniń bazasynda ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti fılıalyn resmı túrde ashý rásimine beınebaılanys arqyly qatysty.
Munan soń memleketter basshylary ýnıversıtet fılıalyn ashýǵa ruqsat berdi.
Sondaı-aq jıynǵa QazUÝ basqarma tóraǵasy – rektory Janseıit Túımebaev pen OmMÝ rektory Sergeı Zamıatın qatysty.
Reseıde tuńǵysh ret ashylǵan Qazaqstan joǵary oqý ornynyń fılıalyna talapkerlerdi qabyldaý 2025 jyldyń qyrkúıek aıyna josparlanǵan. Qazaqstan men Reseı úkimetteri stýdentterdi oqytý úshin arnaıy 200 grant bóldi.
Sı Szınpınniń Qazaqstanǵa memlekettik sapary
Qytaı Halyq Respýblıkasynyń tóraǵasy Sı Szınpın Qazaqstanǵa besinshi ret memlekettik saparmen kelip otyr.
Sapar qarsańynda «Qazaqparat» agenttiginiń saıty men «Kazahstanskaıa pravda» gazetinde Qytaı prezıdentiniń maqalasy shyqty. Onda ol Qytaı Qazaqstannyń bas saýda áriptesine aınalǵanyn, Qazaqstan taýarynyń eń iri ımporttaýshysy Qytaı ekenin jazǵan. Onyń sózinshe, byltyr eki el arasyndaǵy saýda kólemi 41 mıllıard dollarǵa jetip, rekord jańartqan.
Qazaqstan saýda jáne ıntegrasııa mınıstrliginiń málimetinshe, 2023 jyly ekijaqty saýda kólemi 31,5 mıllıard dollar bolǵan. 2022 jyly bul kórsetkish 24,1 mıllıard dollar, 2021 jyly 18 mıllıard dollar quraǵan.
BUU saýda statıstıkasyna qaraǵanda, 2023 jyly Qytaıdyń Qazaqstanǵa eksporty 24,7 mıllıard dollar, ımporty 16,4 mıllıard dollar bolǵan. Qosyndysy Sı Szınpın aıtqan 41 mıllıard dollar bolady. Bul – BUU-ǵa Qytaı taraby bergen maǵlumat.
Al Qazaqstan tarapy bergen maǵlumat boıynsha, 2023 jyly Qazaqstannyń Qytaı eksporty 14,8 mıllıard dollar, al Qytaıdan ımport 16,8 mıllıard dollar kóleminde dep kórsetilgen. Iаǵnı Qytaı men Qazaqstan dereginde alshaqtyq bar.
Qazaqstan Qytaıǵa kóbine shıkizat pen aýyl sharýashylyǵy ónimderin satsa, ol jaqtan kıimnen bastap, elektronıkaǵa deıin myńdaǵan taýar túrin alady.
Astana BUU-ǵa usynǵan derekke qaraǵanda, Qytaı keıingi eki jylda rasymen de Qazaqstannyń eń iri saýda seriktesine aınalǵan. Oǵan deıin bul tizimde kósh bastap kelgen Reseımen Qazaqstannyń ekijaqty saýdasy byltyr 26 mıllıard dollar bolǵan.
Keńeıtilgen quramdaǵy kezdesýde Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan men Qytaı arasynda qazir quny 14,5 mıllıard dollar bolatyn 45 ortaq joba júzege asyrylyp jatqanyn málimdedi. Onyń sózinshe, bul "jobalar ónerkásip, energetıka, kólik-tranzıt, jasyl ekonomıka, aýyl sharýashylyǵy jáne basqa da salalardy qamtıdy".
Sondaı-aq, Toqaev keıingi 15 jylda Qytaıdyń Qazaqstanǵa ınvestısııasy 24 mıllıard dollarǵa jetti dedi.
Memleket basshysynyń Ázirbaıjan, Fransııa, Katar jáne Sıngapýrǵa memlekettik saparlary
2024 jyly Prezıdenttiń shetelge jasaǵan saparlary elimizdiń halyqaralyq arenadaǵy ustanymyn nyǵaıtyp, áriptes memlekettermen senimdi seriktestik ornatýǵa yqpal etti.
11-12 naýryzda Memleket basshysy Ázerbaıjanǵa memlekettik sapar jasady. Bul sapardyń negizgi maqsaty – eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty jan-jaqty damytý boldy. Naqtyraq aıtqanda, Qazaqstan men Ázerbaıjan Kaspıı teńizi arqyly taýar tasymalyn arttyrý, kólik jáne logıstıka salasynda birlesken jobalardy júzege asyrý týraly kelisti. Sonymen qatar mádenıet jáne bilim berý salalaryndaǵy yntymaqtastyqty tereńdetýge baǵyttalǵan kelisimderge qol qoıyldy.
22-24 mamyrda Memleket basshysy Sıngapýrǵa memlekettik sapar jasady. Prezıdent Sıngapýrdyń saıası jáne iskerlik toptarymen kezdesip, sıfrlyq ekonomıka, ınnovasııa jáne jasyl tehnologııa salalarynda birlesken jobalardy júzege asyrý jóninde kelisimderge qol jetkizdi. Bul sapar Qazaqstannyń Ońtústik-Shyǵys Azııa elderimen áriptestik baılanystaryn nyǵaıtý jolyndaǵy mańyzdy qadam boldy.
4–5 qarashada Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Fransııaǵa memlekettik saparmen baryp, eki el arasyndaǵy strategııalyq áriptestikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan mańyzdy kezdesýler ótkizdi. Kelesi kúni, 5 qarashada, Qasym-Jomart Toqaev Fransııa Prezıdenti Emmanıýel Makronmen Elıseı saraıynda kezdesti. Kezdesý barysynda eki el arasyndaǵy saıası, ekonomıkalyq jáne mádenı yntymaqtastyqty damytý máseleleri talqylandy. Prezıdentter birqatar kelisimder, memorandýmdar men kelisimsharttarǵa qol qoıdy.
13-14 aqpanda Qasym-Jomart Toqaev Katar astanasy Doha qalasyna resmı saparmen bardy. Bul sapardyń nátıjesinde Qazaqstan men Katar arasyndaǵy ınvestısııalyq jobalar talqylanyp, energetıka, ınfraqurylym jáne aýyl sharýashylyǵy salalarynda birlesken jobalardy júzege asyrýǵa qatysty kelisimder jasaldy. Sonymen qatar Katar men Qazaqstan arasyndaǵy gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty damytýǵa erekshe kóńil bólindi.
Memleket basshysynyń Bishkekte (Qyrǵyzstan) ótken Túrki memleketteri uıymynyń sammıtine qatysýy
Túrki álemine kelsek, qazirgi tańda bedeldi halyqaralyq birlestikke aınalǵan Túrki memleketteri uıymynyń (TMU) bizdiń eldiń bastamasymen dúnıege kelgeni barshaǵa málim. Osy oraıda 2009 jyly Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesi (Túrki Keńesi) retinde negizi qalanǵan uıymnyń eń birinshi sammıti 2011 jyly Almatyda uıymdastyrylǵany tegin bolmasa kerek.
2021 jyly ataýy ózgergen Túrki memleketteri uıymyna (hatshylyǵy Ystanbulda ornalasqan) Ázerbaıjan, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan jáne Túrkııa múshe bolsa, Túrikmenstan men Majarstan baqylaýshy mártebesine ıe. Sondaı-aq elimiz – Túrki álemine tıesili ózge de qurylymdardyń, atap aıtqanda, Mádenıet mınıstrleriniń basyn qosatyn Túrksoı (hatshylyǵy Ankarada), parlamentaralyq yntymaqtastyqty damytýymen aınalysatyn TúrkPA (hatshylyǵy Bakýda), bilim jáne ǵylym salasyn qamtıtyn Túrki akademııasy (hatshylyǵy Astanada) qurylýynyń negizgi bastamashysy.
Byltyr qarashada Astanada Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalymen Túrki memleketteri uıymynyń H sammıti ótti. Memleket basshysy «Qazaqstan Túrki memleketteri uıymyn odan ári damytýǵa múddeli. Túrki yqpaldastyǵyn tereńdetý – ortaq murat. Biz «Túrki álemi» atty jańa brendti dáripteýimiz kerek. Sonda ǵana túrki halyqtarynyń yntymaǵy barynsha nyǵaıyp, áleýeti arta túsedi», dep málimdedi.
Uıymdy nyǵaıtyp, áleýetin arttyrý úshin Qazaqstan tóraǵalyǵy «Túrki álemi» damýynyń aldaǵy 10 jyldyq kezeńin qamtıtyn basymdyqtaryn aıqyndap berdi. «Turktime», ıaǵnı «Túrki dáýiri» degen uranmen ótken sammıtte Qasym-Jomart Kemeluly osy sózdiń latynsha nusqasynyń ár árpinen bastalatyn tómendegideı segiz baǵytyn kórsetti: salt-dástúr (traditions), birizdendirý (unification), reformalar (reforms), bilim (knowledge), senim (trust), ınvestısııa (invesments), medıasııa (mediation) men energııa (energy).
Bıylǵy qarasha aıynyń basynda Bishkekte ótken sammıttiń ashylýynda (Qazaqstan tóraǵalyǵy qyrǵyz tarapyna tapsyryldy) sóz sóılegen Qasym-Jomart Toqaev bul jıynnyń Túrki memleketteri uıymynyń 15 jyldyǵymen tuspa-tus kelip otyrǵanyna nazar aýdardy. «Túrki memleketteri uıymy az ǵana ýaqyt ishinde bedeldi qurylymǵa aınaldy. Onyń álemdik mártebesi artty. Bul – eń aldymen, berekeli birligimizdiń, ortaq kúsh-jigerimizdiń arqasy. Osy basqosý yrysty yntymaǵymyzdy odan ári nyǵaıta túsedi dep senemin», dedi Prezıdent.
Memleket basshysynyń keńeıtilgen quramdaǵy Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń VI Konsýltatıvtik kezdesýine qatysýy
Bıyl Prezıdent Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń VI Konsýltatıvtik kezdesýiniń keńeıtilgen quramdaǵy otyrysyna qatysty. Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń VI Konsýltatıvtik kezdesýi keńeıtilgen quramda jalǵasty. Jıynǵa qurmetti qonaq retinde Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Álıev jáne BUU Bas hatshysynyń arnaıy ókili, Ortalyq Azııa boıynsha preventıvti dıplomatııa jónindegi óńirlik ortalyǵynyń basshysy Kaha Imnadze qatysty.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, Konsýltatıvtik kezdesýdiń altynshy ret ótkizilýi taraptardyń baýyrlas halyqtar arasyndaǵy ǵasyrlar boıyna jalǵasqan dostyq baılanysty nyǵaıtýǵa, kópjaqty yntymaqtastyqty odan ári keńeıtýge jáne halyqaralyq arenadaǵy yqpaldastyqty kúsheıtýge beıildi ekenin kórsetedi.
«COP 29» Dúnıejúzilik klımat sammıti
Memleket basshysy Q.Toqaevtyń Bakýde ótken «COP 29» Dúnıejúzilik klımat sammıtine qatysty. Onyń barysynda ol Qazaqstannyń jahandyq klımattyq kún tártibine adaldyǵyn rastady jáne klımattyń ózgerýine qarsy kúreste halyqaralyq yntymaqtastyqtyń mańyzdylyǵyn, sondaı-aq turaqty aýyl sharýashylyǵyna kóshýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Qasym-Jomart Toqaev, eń aldymen, Qazaqstan jahandyq klımat kún tártibin qoldaıtynyn rastap, tabıǵattyń ózgerýine qarsy kúreste halyqaralyq yntymaqtastyqtyń mańyzy zor ekenin atap ótti. Memleket basshysy elimizdiń 2060 jylǵa qaraı kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jetkizý jóninde bıik maqsat qoıǵanyn eske saldy.
Qasym-Jomart Toqaev bul mindetti oryndaý úshin naqty qarjylandyrý kózderi men zamanaýı tehnologııalarǵa arqa súıeıtinin aıtty. Sondaı-aq «Klımattyq qarjylandyrý boıynsha jańa ujymdyq maqsat» (NCQG) aıasynda tabıǵat ózgeristerine osal aımaqtarǵa, ásirese, teńizge shyǵatyn joly joq damýshy elderge aıryqsha mán berilýi qajettigine toqtaldy.
«Álemdegi zııandy shyǵaryndylardyń 1 paıyzy ǵana Ortalyq Azııa elderine tıesili. Soǵan qaramastan bul aımaq kóptegen klımattyq qaterge ushyrap otyr. Tabıǵattaǵy ózgeristerge qaraı áreket etý sharalarynyń tıimdiligin arttyrý úshin biz jasandy ıntellekt, jerserik arqyly monıtorıngtiń ozyq tehnologııalaryn, qaýipti aldyn ala eskertetin, sý jáne jer resýrstaryn anaǵurlym tıimdi basqaratyn basqa da sıfrlyq quraldardy belsendi qoldanýǵa tıispiz», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
«Astana Think Tank Forum 2024»
16 qazanda Astanada birinshi Astana Think Tank Forum 2024 bastaldy, onyń kún tártibine orta derjavalar turǵysynan jahandyq halyqaralyq júıeniń irgeli negizderin talqylaý alyndy. Astana halyqaralyq forýmynyń (AIF) demeýshiligimen ótip jatqan sharanyń uıymdastyrýshysy – Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýty. Forýmǵa álemniń 22 elinen 45 sarapshy qatysyp otyr.
Forýmnyń taqyryby «О́zgermeli álemdik tártiptegi orta derjavalar: qaýipsizdik, turaqtylyq jáne ornyqty damýdy nyǵaıtý» dep belgilendi. Sharaǵa jetekshi qazaqstandyq jáne sheteldik saraptamalyq ortalyqtardyń basshylary, zertteýshiler, sarapshylar men dıplomattar qatysýda.
Forým orta derjavalar dıplomatııasynyń negizderine arnalǵan sessııadan bastaldy. Moderatory Borderless Consulting Group kompanııasynyń negizin qalaýshy jáne basqarýshy dırektory Charlz Maklın (AQSh).
Pikirtalasqa qatysýshylar qazirgi jahandyq landshafttaǵy orta derjavalardyń strategııalyq jáne dıplomatııalyq rólderin talqylady.
О́zbekstanmen Aral teńiziniń ekologııalyq problemalaryna qarsy birlesip kúresý týraly kelisimdi Senatta ratıfıkasııalaý
Senat «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men О́zbekstan Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy ekologııa jáne qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdy maquldady.
Zańnyń maqsaty – 2022 jylǵy 22 jeltoqsanda Tashkentte qol qoıylǵan Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy ekologııa jáne qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý.
«Atalǵan kelisim qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyqty jáne orman alqaptaryn qalpyna keltirýdi uıymdastyrýdy, sondaı-aq topyraq pen ósimdik jamylǵysynyń degradasııasyna qarsy kúresti qosa alǵanda, monıtorıngileý boıynsha ózara is-qımyldy jaqsartýǵa múmkindik beredi. Kelisim sý synamalaryn birlesip irikteýdi, sý sapasy boıynsha derekterdi jáne normatıvtik qujattardy taldaýdy jáne almasýdy júzege asyrýǵa baǵyttalǵan. Aral basseınindegi ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsartý boıynsha ózbek tarapymen birlesken is-sharalardy júrgizý mańyzdy is-shara dep oılaımyn. Osyǵan baılanysty bul Kelisimniń qabyldanýy eki memlekettiń Aral teńizi men Aral óńirin qalpyna keltirýdegi, sondaı-aq osy saladaǵy halyqaralyq jáne óńirlik baǵdarlamalardy ázirleý men júzege asyrýdaǵy kúsh-jigerin biriktiredi jáne úılestiretin bolady», dedi senator Janbolat Jórgenbaev.
