Polısııa – elishilik turaqtylyq pen qoǵamnyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge tikeleı jaýapty organ. Endeshe, onyń jumysyn jetildirip, búgingi kúnniń talabyna saı reformalap otyrý mańyzdy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2023 jylǵy 1 qyrkúıektegi Qazaqstan halqyna «Ádiletti Qazaqstannyń ekonomıkalyq baǵdary» atty Joldaýyndaǵy tapsyrmalary polısııa qyzmetkerlerimen júzege asyrylýda. Organnyń maqsaty – halyqpen tyǵyz baılanys jasap, qylmyspen kúresý, qoǵamdyq jáne jol qaýipsizdigin qamtamasyz etý.
Mysaly, jyl basynan beri bir ǵana Túrkistan oblysy polısııa departamenti basshysynyń jeke qabyldaýyna 1500-den astam adam túrli suraqtarmen, shaǵymdarmen jáne usynystarymen barǵan. Kóptegen ótinishter qylmystyq isterdi tergeýge, sonymen qatar, Ákimshilik jáne Krımınaldy polısııa, Kóshi-qon jáne Jergilikti polısııa qyzmeti, kadrlyq jumys máselelerine qatysty boldy. Jeke qabyldaý barysynda ótinish bildirgen azamattardyń suraqtaryna egjeı-tegjeıli jaýap berilip, ár jaǵdaıdyń mánin muqııat zerttep, olardyń problemalaryn sheshý joldary qarastyryldy. Birqatar shaǵymdar boıynsha naqty tapsyrmalar berildi, al egjeı-tegjeıli talqylaýdy qajet etetin qalǵan máseleler boıynsha túpkilikti sheshim qabyldaý merzimi belgilendi.
«О́zimnen bólek bes orynbasarym, aýdandardaǵy barlyq basshy quram apta saıyn belgilengen josparǵa sáıkes óz aımaqtaryndaǵy turǵyndardy jeke máseleleri boıynsha qabyldaý ótkizedi. Al aýdan deńgeıinde sheshilmeı jatqan túıtkildi máseleler bolsa, ózim qabyldap, qatań baqylaýda ustaımyn. Ustanymym – ashyqtyq jáne halyqtyń muń-muqtajyn tyńdap, qoldan kelgenshe járdem etý, quqyqtyq keńes berý jáne jol silteý», - deıdi departament basshysy, polısııa general-maıory Murat Qabdenov.
Sonymen qatar tártipti qoǵam ornatýǵa shaqyrý, birlesip qoǵamdyq qaýipsizdiktiń saqtalýyna jumys jasaý, qylmystyń aldyn alý maqsatynda 2024 jyl «Profılaktıka jyly» dep atalǵan. Sondyqtan bıyl jasóspirimder qylmysy, jol-kólik oqıǵalary, mal urlyǵy, alaıaqtyq, zorlyq-zombylyq, nashaqorlyq, vandalızm, lýdomanııa sekildi birqatar qylmystardyń aldyn alý sharalary kúsheıdi. Iаǵnı jeke quramǵa 15 baǵyt boıynsha nusqaý berildi, búginde tártip saqshylary kúsheıtilgen kún tártibinde jumys isteıdi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byltyrǵy Joldaýynda polısııa qyzmetin servıstik modelge kóshirýdi basa aıtqan bolatyn. Polısııanyń servıstik modeline kóshý boıynsha qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýde vedomstvoaralyq arnaıy top quryldy. Bul topqa Polısııa, Prokýratýra, Densaýlyq saqtaý, Bilim, Tótenshe jaǵdaılar basqarmasy, Jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmalary, Qoǵamdyq keńes músheleri engizildi. Bul joba «SARA» modeli kómegimen júzege asyrylýda. Iаǵnı qazirgi tańda top músheleri úsh kezeń boıynsha jumystardy júrgizdi. Pılottyq joba retinde Túrkistan oblysyndaǵy barlyq aýdandar engizildi.
Ýchaskelik polısııa ınspektorlary óz aýmaqtaryn tolyqtaı aralap shyǵyp, statıstıkalyq derekter jınaqtady. Halyq arasynda saýalnama júrgizildi. Qaýipsizdik máselelerine taldaý jasaldy. «Qylmystylyq úshburyshy» boıynsha taldamalyq zertteý júrgizildi. Top múshelerimen qylmysty boldyrmaý jáne qylmystyń aldyn alý boıynsha tirkelgen barlyq qylmystardyń jasalǵan ýaqytyna, kúnine, aptanyń qaı kúninde jasalǵanyna, qylmystyń qaı jerde oryn alǵanyna, qaı ýaqytta (túnde nemese kúndiz), jalpy keltirilgen shyǵyn sanyna, sonyń bárine egjeı-tegjeıli mán berildi.
Jalpy, servıstik polısııa jazalaýshy organ emes, ol – halyqqa kómektesýshi organ. Sondyqtan halyqqa janashyr, qorǵaýshy polıseı retinde sapaly qyzmet kórsetýge kúsh salyndy.
Búginde oblysta qylmys sanynyń edáýir azaıǵany baıqalady. 2024 jyldyń alty aıyndaǵy qylmystarǵa qatysty statıstıkaǵa qysqasha toqtalar bolsaq, Túrkistan oblysynda krımınogendik jaǵdaı turaqty. Respýblıka boıynsha qylmys sany eń az aımaq bolyp sanalady. Tirkelgen qylmystar sany – 7,9 paıyzǵa tómendedi, ıaǵnı 2 myń 264-ten 2 myń 085-ke, 179 qylmysqa azaıǵan. Onyń ishinde, kisi óltirý qylmystary – 17 %-ǵa, buzaqylyq – 26,4 paıyzǵa, tonaý – 31 paıyzǵa, urlyq – 36,0 %-ǵa azaıǵan.
Qazirgi tańda beleń alǵan qylmystyń bir túri – ınternet-alaıaqtyq. Sońǵy kezde alaıaqtyq, onyń ishinde ınternet-alaıaqtyq qylmystary keńinen oryn alýda. Internet-alaıaqtyq qylmystaryna qarsy kúresti ońtaılandyrý maqsatynda departamentte «CyberPol» arnaıy toby quryldy. Onda bilikti jedel ýákilder, tergeýshiler, krımınalıstermen birge IT mamandary jumys atqarýda. Internet-alaıaqtyq qylmystarynyń aldyn alýdyń basty sheshimderiniń biri – profılaktıkalyq is-sharalar. Demek, halyq kóp shoǵyrlanatyn oryndarda, saýda ortalyqtarynda, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynda, kınoteatrlarda, meshitterde jáne bazarlarda alaıaqtyq jáne qalta urlyqtary boıynsha eskertpe sharalary turaqty túrde uıymdastyrylady.
«Qazirgi zaman talabyna saı áleýmettik jeliler arqyly halyqqa túsindirme jáne monıtorıng jumystary qarqyndy júrgizilýde. Halyq arasyndaǵy úlken nazarǵa ıe tulǵalar, ıaǵnı bloger jáne akterlardyń qatysýymen eskertpe beıne rolıkteri jaryqqa shyǵarylyp, qalada ornatylǵan LED-ekrandarda kórsetilýde. Ákimdikterdiń kommýnaldyq qyzmetter túbirtegine «Abaılańyz – alaıaq tar» taqyrybynda «Eskertpe materıaldary» engizilip, halyqty aqparattandyrýdamyz. Sońǵy bir aptanyń ózinde oblystyń adamdar kóptep shoǵyrlanatyn aýmaqtarynda 13 myń jadynama taratylyp, oblys ortalyǵyndaǵy segiz dana LED ekranǵa eskertý jarnamalary ornalastyryldy», - deıdi Murat Qabdenov.
Búginde bizdiń qoǵamdy alańdatyp otyrǵan qylmystyń biri – esirtki bıznesi men nashaqorlyq derti. Oblysta esirtki bıznesine qarsy aıtarlyqtaı kúres júrgizildi. Jyl basynan beri oblys aýmaǵynda esirtki ahýalyn turaqtandyrý jáne esirtki qylmystaryna qarsy baǵyttalǵan praktıkalyq jáne uıymdastyrýshylyq sharalardy jaqsartý maqsatynda birqatar jumys atqaryldy. Eseptik merzimde esirtkiniń zańsyz aınalymyna qatysty 423 derek anyqtaldy. Sonyń ishinde esirtki satý boıynsha – 23 derek, asa iri kólemde esirtki saqtaý boıynsha – segiz derek. Zańsyz aınalymnan 200 keliden astam esirtki zaty tárkilendi. Sondaı-aq ınternet arqyly sıntetıkalyq esirtkilerdiń taralýyna jol bermeý maqsatynda kúndelikti monıtorıng jumystary júrgiziledi. Bul baǵytta bıyldyń ózinde 91 aqparattyq saıt anyqtalyp, «Kıberqadaǵalaý» saraptamasyna joldanyp, buǵattaldy.
Oblys jastary, mektep oqýshylary jáne stýdentter arasynda esirtki qylmystarynyń aldyn alý men nashaqorlyqty boldyrmaý boıynsha, sondaı-aq, olardyń nashaqorlyqqa jáne esirtkige qarsy ımmýnıtetin qalyptastyrý maqsatynda quqyqtyq túsindirý jumystary úzdiksiz júrgizilip keledi.
Qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etý boıynsha atqarylǵan jumystardyń nátıjesine keler bolsam, ótken jyldyń qortyndysy boıynsha qoǵamdyq orynda jasalǵan qylmystar – 6%-ǵa, kóshede jasalǵan qylmystar – 31,3%-ǵa ósken. Masań kúıde jasalǵan qylmystar – 11,4%-ǵa, kámeletke tolmaǵandarmen jasalǵan qylmystardyń 11,6,%-ǵa tómendeýine qol jetkizdik. Jol qaýipsizdigin saqtaý, quqyq buzýshylyqtardy boldyrmaý, jol-kólik oqıǵalarynyń aldyn alý úshin «Kıber-Sherıf», «Avtoýragan» arnaıy kólikteri jáne «Dron» qurylǵylarymen jumystar atqarylyp jatyr. Oblysta qoǵamdyq tártipti saqtaý, jol-kólik oqıǵalarynyń aldyn alý úshin 1405 beınebaqylaý kameralary jumystaryn atqarýda. Onyń 203-i – jyldamdyqty ólsheý beınebaqylaý kameralary. О́ńirimizdiń barlyq qala, aýdandardaǵy eldi mekenderine 54 «Mergen», odan bólek Saıram jáne Ordabasy aýdandaryndaǵy joldarǵa 10 «Sergek» jyldamdyqty ólsheý beınekameralary qoıylyp, iske qosyldy. Jalpy, alty aı kóleminde 4 mlrd. 264 mln. 975 myń teńge aıyppul salynyp, onyń 77,8 paıyzy óndirildi.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý aıasynda balalardyń qaýipsizdigin saqtaý úshin óńirimizdegi mektepterdiń 50 paıyzyna beınebaqylaý kameralary qoıylyp, oblystyq polısııa departamentiniń Jedel basqarý ortalyǵyna qosyldy. Baqylaý jumystary kúndelikti júrgizilýde. Sondaı-aq bilim berý mekemelerine 908 dabyl batyrmasy qoıyldy. Osy rette bizdiń qyzmetkerler kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý men jolyn kesý maqsatynda «Jasóspirim», «Túngi qaladaǵy balalar», «Jasóspirim jáne jaýapkershilik» atty is-sharalardy ótkizýde. Júrgizilgen jumys nátıjesinde jyl basynan beri túngi ýaqytta oıyn-saýyq oryndarynda bolǵan 198 kámeletke tolmaǵan balalar anyqtaldy. Turǵyn úıden tys jerde júrgen 4 358 jasóspirimniń ata-anasy ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Jasy kámeletke tolmaǵandardyń túngi ýaqytta oıyn-saýyq oryndarynda bolýyna jol bergeni úshin 104 mekeme ıesine hattama toltyryldy. Quqyq buzýshylyqqa beıim 427 kámeletke tolmaǵan jáne bala tárbıesine nemquraıly qaraıtyn 268 qolaısyz otbasy esepke alyndy. Jalpy, eseptik merzimde jasóspirimdermen jasalǵan qylmystar 11,6 paıyzǵa tómendedi», - dep atap ótti departament basshysy.
Al oblystyń tártip saqshylary kúzdiń alǵashqy merekesi qarsańynda óńirdegi barlyq mektepterge baryp, oqýshylardy, mektep ujymyn jańa oqý jylymen quttyqtap, olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdi dástúrge aınaldyrǵan.
