Olımpıada asýy
Jyldyń basty básekesi Fransııanyń Parıj qalasynda ótken jazǵy Olımpııa hám Paralımpııa oıyndary ekeni talassyz. HHHIII ret alaýy tutanǵan jazǵy Olımpııa oıyndarynda elimizdiń sportshylary 1 altyn, 3 kúmis, 3 qola medal oljalap, jalpykomandalyq esepte 43-satyǵa ornyqty. Ras, 2021 jyly ótken Tokıo jazǵy Olımpııa oıyndaryndaǵy (8 qola) quldyraýǵa qaraǵanda órleý bar. Eń aldymen, altyn asyqtaı oǵlan ul Eldos Smetovtiń salǵan soqpaǵy jaıynda. Jalpy kúres túrlerinen qazaq balýandary 1980 jyly Máskeý Olımpıadasynda top jarǵan Jaqsylyq Úshkempirov, Shámil Serikovtiń dańqty jeńisin jalǵaı almaı kelgen edi. Sol olqylyqty Parıj tatamıinde Eldos Smetov jalǵap, 60 kg salmaqta jer jahannyń teńdessiz balýany atandy.
25 sport túrinen 92 joldama ıelengen 80 sportshynyń arasynan júldemen oralǵan sańlaqtardyń árqaısynyń jetistigi bir tóbe. Parıj tórinde tuńǵysh ret sporttyq gımnastıkadan elimizge júlde – kúmis medal buıyrdy. Jazǵy Olımpııa oıyndaryna 1996 jyldan beri qatysyp kele jatqan sportshylarymyz sporttyq gımnastıkadan medal enshilegen emes. Olqy soqqan tusymyzdy sańlaq Narıman Qurbanov bútindedi. Nysana kózdeýden komandalyq saıysta qola medal enshilegen Islam Sátbaev pen Aleksandra Leniń de jeńisi – alǵashqy asý. 1996 jyldan beri jazǵy Olımpııa oıyndaryna jeti ret qatysyp, sporttyń bul túrinen olja buıyrmaı kelgen edi. Seńniń kóbesin qos qol mergenimiz buzdy.
Parıj jazǵy Paralımpıadasynda júldeden taý turǵyzǵan sańlaqtarymyzdyń jeńisi qandaı qurmetke de laıyq. 44 sportshymyz 9 para sport túrinen 33 joldama ıelengen edi. Nátıjesinde, 2 altyn, 3 kúmis, 4 qola medal oljalady. HVII jazǵy Paralımpııa oıyndarynda paýerlıftıngten Davıd Degtıarev 54 kg salmaq dárejesinde chempıon atandy. Ol 188 kg tartatyn ziltemirdi erkin eńserip, Paralımpıada altynyn oljalady. 2021 jyly Tokıoda ótken jazǵy Paralımpıada oıyndarynda da Davıd qara úzip, elge altyn medal tartý etken edi. Paralımpıadanyń eki dúrkin chempıony atanǵan ázirge bizde jalǵyz sportshy – Degtıarev.
Parıj tórinde Paralımpıada dodasynan 9 medal buıyrsa, sonyń beseýin paradzıýdoshylarymyz oljalady. Aqmaral Naýatbek 48 kg salmaq dárejesinde qarsylastaryn aıqyn utyp, jeńiske jetti. Paralımpıada tarıhynda paradzıýdodan alǵash ret bizge altyn medal buıyrdy. Osy sport túrinen Erǵalı Shámeı kúmis medal ıelense, Daıana Fedosova, Zarına Raıfova, Juqamyrza Shúkirbekov qola júldeger atandy. Nysana kózdeýden Erkin Ǵabbasov, júzý sportynan Nurdáýlet Jumaǵalı kúmis, jeńil atletıkadan Dastan Muqashbekov qola júldemen oraldy.
Olımpıada demekshi, 2024 jyl bastalǵanda Ońtústik Koreıanyń Kanvon qalasynda jasóspirimderdiń Olımpıadasy túńligin túrdi. Elden 41 óren attanyp, 5 sport túrinen dodaǵa tústi. Nátıjesinde, 1 altyn, 2 qola medal buıyryp, jalpy esepte 20-orynǵa ornyqty. Shańǵymen tuǵyrdan sekirýden Ilıa Mızernyh jasóspirimder Olımpıadasynyń chempıony atandy. Ilıanyń medali de jasóspirimder alamanyndaǵy alǵashqy altyn. Qysqy sport túrlerinen ótetin tórtjyldyq saıystarynda esemiz talaıdan beri ketip, eńsemiz túsip júrgeni de belgili. 1994 jyly Lıllehammerde (Norvegııa) ótken qysqy Olımpııa oıyndarynda Vladımır Smırnov altyn medal enshiledi. 30 jylda sańlaqtyń chempıondyq soqpaǵyn jańǵyrtyp eshkim túren sala almaı keldi. Mızernyh myqtylyǵyn moıyndatty. Jasóspirimderdiń qysqy Olımpıadasynda short-trekten Polına Omelchýktiń, shaıbaly hokkeıden quramanyń qola medal enshileýi de orasan olja sanalady. Sebebi buǵan deıin bul sport túrlerinen bizge aq Olımpıadanyń medali buıyrǵan emes.
Bokstyń eńsesi tikteldi me?
Chernogorııanyń Býdva qalasynda bokstan jastar arasynda ótken álem chempıonatynda sańlaqtarymyz 6 altyn, 1 kúmis, 10 qola medal enshilep, jalpy esepte kósh bastady. О́zbekstan boksshylary 5 altyn, 5 kúmis, 3 qola júldemen ekinshi oryndy mise tutty. Erler synynda Beksultan Boranbek (51 kg), Tórehan Sabyrhan (67 kg), О́ner Seıilhan (71 kg), Sanjarálı Begalıev (75 kg), Elıanýr Turǵanova (50 kg), Arýjan Zeınollaeva (81 kg) álem chempıony atandy.
Bokstan ulttyq qurama músheleri de Taılandta ótken Azııa chempıonatynan tolaıym tabyspen oraldy. Qaırat Sátjanov baptaıtyn erler quramasynyń boksshylary 13 salmaqta dodaǵa túsip, 10 medal enshiledi. Mahmud Sabyrhan (54 kg), Bekzat Nurdáýletov (86 kg), Saǵyndyq Toǵambaı (92 kg), Aıbek Oralbaı (+92 kg) Azııa chempıony atandy. 71 kg salmaq dárejesinde fınalǵa deıin jetken Abylaıhan Júsipov ózbek boksshysy Havasbek Asadýllaevpen aıqasqa túskende qarsylasy ıyǵynan qyrshyp alǵan edi. Qazaqstan boks federasııasy shaǵym túsirip, nátıjesinde Abylaıhan da Azııa chempıony atandy. Osylaısha 5 altyn, 4 kúmis, 1 qola medal enshilegen erler jalpy nátıjede ekinshi satyǵa ornyqty.
Esesine, Eldos Saıdalın bastap aparǵan qyzdar quramasy tolaıym tabysqa keneldi. Chıangmaı rınginde Vıktorııa Grafeeva (60 kg), Aıda Ábikeeva (63 kg), Natalıa Bogdanova (70 kg), Gúlsaıa Erjan (81 kg), Eldana Tálipova (+81 kg) qarsylas shydatqan joq. Qorytyndy esepte 5 altyn, 5 qola medal enshilegen qyzdar kósh bastady. О́zbekstan qyzdary 3 altyn, 4 kúmis, 2 qola medalmen ekinshi satyny mise tutty.
Azııa chempıonaty demekshi, araǵa alty jyl salyp qurlyqtyń úzdikterin marapattaý úrdisi bıyl qaıta jalǵasty. Azııa boks qaýymdastyǵy 17 atalym boıynsha dara shyqqandarǵa qurmet kórsetti. Úzdik ulttyq federasııa atalymy boıynsha Qazaqstan boks federasııasy tańdalsa, erler arasyndaǵy úzdik boksshy ataǵyn Saǵyndyq Toǵambaı aldy. 22 jasqa deıingi boksshylardyń arasynan Temirlan Muqataev, al jastar ortasynan Tórehan Sabyrhan úzdik boksshy ataǵyna ıe boldy.
Balýandardyń baǵy jandy
Bıyl balýandar da jahandyq jarystardan júldesiz qaıtqan joq. Aldymen at tuıaǵyn taı basar jas býynnyń jetistigi týraly. Kúzge salym Iordanııanyń Amman qalasynda kúres túrlerinen 17 jasqa deıingi balýandar básekesi ótti. Álem chempıonatyna barǵan sańlaqtarymyzdyń arasynan aldymen grek-rım kúresiniń sheberleri kilemge shyqqan. 55 kg salmaq dárejesinde Alpamys Bolatuly fınalǵa deıingi qarsylastaryn aıqyn utyp, fınaldyq beldesýde amerıkalyq qarsylasyna ese jiberip, kúmis medaldy mise tutty. Erkebulan Ánapııa (80 kg) da fınaldaǵy qarsylasyna ese jiberip, kúmis júlde enshiledi.
Qyzdar synynda Medına Qýanyshbek (46 kg), Anna Stratan (57 kg), Uldana Tileýhan (65 kg) álem chempıonatynyń qola medalin oljalady. Erkin kúresten de jasóspirimder arasynda ótken álem chempıonatynyń altyn medali buıyrǵan joq. Edige Qasymbek 110 kg salmaqta fınalǵa shyqqanymen amerıkalyq qarsylasyna ese jiberip, kúmis júldeni qanaǵat tutty. Baqdáýlet Ákimjan (65 kg) jartylaı fınala súrinip altynǵa qol soza almaǵanymen, qola medal úshin ótken beldesýde grýzın qarsylasyn aıqyn basymdyqpen utty.
Jasóspirimder jigerimizdi qum etkendeı kúıge túsirip edi, eńsemizdi jastar arasyndaǵy álem chempıonatynda Rızabek Aıtmuhan (97 kg) qaıta tiktedi. Aldymen Ispanııanyń Pontevedra qalasynda 20 jasqa deıingi jastar arasynda ótken álem chempıonatynda top jardy. Barlyq qarsylasyn aıqyn basymdyqpen jyǵyp, mereıimizdi tasytty. 92 kg salmaqta kúresken Kamıl Kýrýglıev qola júldeger atandy.
R.Aıtmuhan odan keıin Albanııanyń Tırana qalasynda 23 jasqa deıingi balýandar arasynda ótken álem chempıonatynda altyn medal oljalady. Bir aıdan asa ýaqytta eki birdeı álem chempıonatynda top jarý az tabys emes. Rızabek byltyr 19 jasynda eresekter arasynda álem chempıonatyna qatysyp, tarıhı nátıjege qol jetkizip, altyn medal ıelengen edi. Erkin kúresten 70 jyldan beri buıyrmaı kele jatqan álem chempıonatynyń altynyn Rızabek alyp berdi. Jalpy, el sportynyń tarıhynda úsh jas mólsherinde álem chempıony atanǵan jalǵyz balýan ázirge R.Aıtmuhan ǵana.
Jalpy, balýandar bıylǵy ótken álem chempıonatyn tabysty támamdady. Albanııa astanasy Tırananyń tórine tóselgen bozkilem ústinde Olımpıada baǵdarlamasyna enbeıtin salmaq dárejesi boıynsha álem chempıonaty ótkeni belgili. Nurqoja Qaıpanov 70 kg salmaq dárejesinde álem chempıony atandy. Áıelder arasyndaǵy beldesýde Jámılá Baqbergenova (72 kg), grek-rım kúresinen Erjet Jarylqasyn (63 kg) fınalda súrinip, álemdik alamannyń kúmis medalin enshiledi.
Shahmat shyńyn baǵyndyrdy
Zııatkerlik óre dodasy shahmat alamany da sańlaqtarymyz úshin tabyssyz bolǵan joq. Úndistanda ótken shahmat olımpıadasynda qatarynda álem chempıony Bıbisara Asaýbaeva, Merýert Qamalıdenova, Ksenııa Balabaeva, Ámına Qaıyrbekova, kelesheginen kemel jetistik kúttiretin Alý Nurman syndy talanttar komandalyq saıysta kúmis medal oljalady. Qazbek Nógerbek 20 jasqa deıingi shahmatshylar arasynda ótken álem chempıonatynda (Úndistan) jeńimpaz atandy.
Halyqaralyq shahmat federasııasy (FIDE) men Azııa shahmat federasııasynyń (ACF) aıasynda ótken resmı halyqaralyq týrnırlerde bizdiń shahmatshylarymyz jasóspirimder (7–20 jas aralyǵy), eresekter, senorlar (50 jastan asqan) hám áýesqoılar uzyn-yrǵasy 160 medal jeńip aldy. Onyń ishinde 55 altyn, 54 kúmis jáne 51 qola medal bar.
Elorda tórindegi doda
Astanada qońyr kúzde V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary ótti. Elimizdiń sportshylary 44 altyn, 33 kúmis, 37 qola medal oljalap, jalpy komandalyq esepte top bastady. 2014 jyldan bastaý alatyn Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary bıyl tuńǵysh ret dalalyq órkenıetten qalalyq mádenıetke oıysty. Ashylý saltanaty qushaǵyna 30 myń kórermendi erkin syıdyratyn «Astana Arena» stadıonynda ótti. Alty qurlyqtaǵy elderden kelgen sportshylardyń saltanatty sherýimen bastalǵan ashylý saltanaty merekelik sharaǵa ulasty. Dúbirli alamannyń ashylýyn elimizdiń telearnalarynan syrt 20-ǵa tarta sheteldik arna da taspalap taratty. Buǵan deıin kóshpeliler oıyndary 4 márte ótkenimen, telearna órisinde nasıhattaý bulaı qarqyn alǵan emes. Elorda tórin dúbirge bólegen Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń baǵdarlamasyna tuńǵysh ret «Powerful Nomad» – Alyptar saıysy qosyldy. 16 qatysýshynyń arasynan jerlesimiz Azamat Maqulbekov top jardy. Sondaı-aq túriktiń mangala, afrıkalyqtardyń zııatkerlik oıyny sanalatyn ovarı de kóshpeliler oıyndarynyń baǵdarlamasyna endi.
2014 jyldan beri eki jyl saıyn aınalyp soǵatyn Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndaryn qyrǵyzdar buǵan deıin úsh márte uıymdastyrdy. Basqa sport túrleri boıynsha básekege basa mán bermeıtin kórshiler at sporty, onyń ishinde báıge men kókparǵa kelgende qoń etinen oıyp berýge bar. Olar qashanda qazandyqqa salym tastaıtyn kókbóri oıynynan, sheńberge tartatyn kókpardan kúshti kórinýge umtylady. Báıge túrlerinen de arǵymaqtary aldy bolyp kelse dep tileıdi, soǵan jantalasyp umtylady. Astana tórinde de kókbóri men kókpar oıynynan top jaramyz degen edi. Kókpardan qyrǵyzdarǵa kúmis medal buıyrdy.
Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń alaman báıgesinde qyrǵyzdar Qaraqyz atty sáıgúligine zor senim artty. Tipti bir jyl boıy ózge báıgege qospaı tek elorda tórindegi dúbirge ázirledi degen de daqpyrty tarady. Biraq Jambyl Bóbekbaı baptaǵan, Ańsar Arystanbek shabandoz tizgindegen Aıqabaq alaman báıgede 27 arǵymaq arasynan qara úzip keldi. Qyrǵyzdar jyl boıy jurt kózinen jasyryp baptaǵan Qaraqyzǵa 3-oryn buıyrdy.
Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda qazaq kúresinen de balýandarymyz 16 salmaq dárejesinde (erler men áıelder) 12 altyn, 1 kúmis, 2 qola medal enshilep jalpy esepte kósh bastady.
Byltyr sportshylarymyz uly alamandarda osyndaı olja saldy. Kelesi jyly da jampozdar jerge qaratpaıdy dep senemiz.
