Grekııanyń jańa qarjy mınıstri Iаnıs Varýfakıs Afınaǵa budan bylaı burynǵy sharttar boıynsha jańa nesıe transhynyń qajet emes ekendigin málimdep úlgerdi. Biz endi Grekııaǵa qaryz berip, bizdi boryshqa belshesinen batyrǵan «úshtikpen» burynǵydaı kelisimderge bara almaıtyn bolarmyz, dedi ol. Málimdemeniń qatań jasalǵandyǵy sondaı, Eýroodaqtyń atqarýshy organy bolyp tabylatyn Eýrokomıssııa mundaı jaǵdaıda ózderiniń «úshtik» formatyn joıýdy talqylaıtyndyqtaryn atap kórsetti. Sóıtip, Eýroodaqta jańa bir kıkiljińniń sheti qyltıyp kórine bastady.
Atalǵan jaǵdaıǵa baılanysty el halqynyń kóńilinde jańa bir alańdaý baıqalatyndaı. Árıne, qaryzdan bas tartýǵa bolady. Biraq, munan keıin Grekııa ekonomıkasy qalaı qarjylandyrylmaq? Aleksıs Sıpras bastaǵan jańa úkimet SIRIZA partııasynyń saılaý aldyndaǵy baǵdarlamasyn, ondaǵy halyqqa bergen ýádesin oryndaýǵa kiriskenimen, kóp máseleniń basy áli kúnge deıin ashyq qalyp otyr. Al Eýroodaqtaǵylar bolsa, osyǵan jaýap kútedi. Aleksıs Sıpras bastaǵan Grekııa úkimetiniń bir jaǵynda qatań únemdeý saıasatynan qajyǵan qarapaıym grekter tursa, ekinshi jaǵynda qaryz berýshiler, ıaǵnı Halyqaralyq valıýta qory, Eýropalyq ortalyq bank, Eýrokomıssııa sekildi uıymdar tur. Sóıtip, Grekııanyń jańa úkimeti qazirdiń ózinde eki ottyń ortasynda qaldy dep ashyq aıtýǵa bolady. Bir aıqyn másele, Aleksıs Sıpras úkimetine qalaıda Eýroodaqtaǵylarmen mámilege kelýi kerek. Áıtpese jalǵyz qalýlary múmkin. Ekinshi jaǵynan Eýroodaqtaǵylarǵa da Grekııanyń jańa úkimetimen qalaıda mámilege kelýi kerek. Áıtpese, bul jaǵdaı eýroaımaqtyń budan ári setineı túsýine jol ashýy múmkin. Máselen, Grekııa jańa úkimetiniń qaryz berýshilerge qyr kórsetýi boryshqa belshesinen batqan taǵy bir el – Ispanııa úkimetin de ájeptáýir deńgeıde jigerlendirip tastaǵan sekildi. Eger Grekııa qaryz berýshilermen ortaq kelisimge kele almaı eýroaımaqtan shyǵyp ketetin bolsa, munyń jolyna Ispanııanyń da túsýi múmkin. Mine, osy másele qazirdiń ózinde tek Eýroodaqtaǵylardy ǵana emes, AQSh-taǵylarǵa da qolaısyz tıe bastaǵan sekildi. AQSh prezıdenti Barak Obama jýyqta ǵana bergen bir suhbatynda Grekııany qaryzben tym qysa berýdiń qajet emes ekendigin aıtyp úlgerdi. Ol eger qaryz berýshiler Grekııanyń jańa talabyna sáıkes keıbir jeńildikterge barýdan bas tartatyn bolsa, onda Grekııa ekonomıkasy tez qalpyna kele almaıtyndyǵyn, munyń arty jaqsylyqqa aparmaıtyndyǵyn málimdedi. «Ekonomıkasy depressııalyq jaǵdaıda turǵan elge tym qysym jasaı berýge bolmaıdy. Bul el óz qaryzyn óteýge kirisip, bıýdjet tapshylyǵyn tómendetý úshin erte me, kesh pe oǵan ósim strategııasyn usynýǵa týra keledi», dedi Barak Obama jýyqta CNN telekompanııasyna bergen jeksenbilik suhbatynda.
Barak Obamanyń aıtýynsha, grek ekonomıkasy reformalaýdy óte qajet etýde. Biraq mundaı túbegeıli ózgeristi qazirgi daǵdarys jaǵdaıynda jasaýdyń ózi óte qıyn. Osyǵan oraı AQSh prezıdenti Grekııa aqyr aıaǵynda qaryz berýshilermen kelisimge kelip, eýroaımaqta qala beredi degen úmiti bar ekendigin jetkizdi. Onyń pikirinshe, bul úshin barlyq taraptar ózara kelisimge kelý jóninde tıisti qadamdardy jasaýy kerek.
Grekııanyń jańa qarjy mınıstri Iаnıs Varýfakıs te jańa úkimettiń borysh máselesine baılanysty Eýropalyq odaqtaǵylarmen burynǵysha ómir súre almaıtyndyqtaryn qatań málimdegenimen, onyń ústine bul máselede Halyqaralyq valıýta qory, Eýropalyq ortalyq bank jáne Eýrokomıssııanyń ymyralasyp alǵandyǵyn qatań synǵa alǵanymen, keıinnen ol da oılana bastaǵan sekildi. О́ıtkeni, ol osy málimdemesin Afınaǵa jańa úkimetpen kelisim jasasý úshin kelgen eýroaımaqtyń arnaýly top músheleriniń aldynda ashyq aıtqan tusta, olar úndemesten zaldan shyǵyp ketýge májbúr bolǵan bolatyn. Bul jaǵdaıdyń shıeleniskendigin bildiredi. Artynsha Iаnıs Varýfakıs bul jerde basty maqsat, eýroaımaqpen at quıryǵyn kesisý emes, qaıta jańa kelisimge kelip, nesıe sharttaryn jeńildetý ekendigin jetkizdi.
«Eger bizge úkimet jańa eshteme usyna almaıtyn bolsa, munyń ózi qaterli qubylys. Árıne, bizdiń «úshtikpen» kelispeı qoıýymyzda turǵan eshteńe joq. Basty másele munan keıin qalaı kún kórmekpiz degen suraqqa kelip tireledi. Jańa úkimet osynyń jaýabyn taba almaı otyr. Endeshe, qalaı alyp qaraǵanda da «úshtikpen» keliskenderi oryndy dep esepteımin», dedi taǵy bir afınalyq turǵyn Fotıs Paraskavopýlos.
Qazirgi kúni Grekııa qaryzy onyń IJО́-siniń 150 paıyzynan asty. Al bul jaǵdaı qaryzdy óteý men ekonomıkalyq ósimdi qatar qamtamasyz etý máselesin múldem qıyndatyp otyr. Qaryzdy qaıta qurylymdaýǵa eshkimniń barǵysy kelmeıdi. Máselen, Eýropalyq ortalyq bank basqarýshy keńesiniń ókili jaqynda ǵana «aqpan aıynyń sońyna deıin Grekııaǵa aqyl kirýin kútemiz nemese ol endi nesıe kómegin alýmen qoshtasatyn bolady. Oǵan budan keıin eshkim de aqsha bermeıdi», dep qatań málimdeme jasady.
Iá, Grekııa sóıtip qıyn jaǵdaıda qalyp otyr. Borysh salmaǵy arqasyna ábden batyp, jaýyr etýge aınaldy. Sondyqtan jańa úkimettiń tusynda bir qyr kórsetip qoıýdyń eshbir artyqtyǵy joqtaı da kórinedi. Grekııa qaryzdy óteýge qarsy emes. Biraq, ony dál qazir emes, keıinnen baryp, ıaǵnı ekonomıkasy túzelgen sátten bastap ótegisi keledi. Biraq onyń bul talaby eýroaımaq kóshbasshysy – Germanııaǵa tipten de unamaı otyr. «Grekııa jaǵdaıyna qatysty aıtar bolsaq, jeke qaryz berýshiler qaryzdaryn keshirýden bas tartty. Al bankter Grekııanyń birneshe mıllıardtaǵan eýro turatyn qaryzdaryn keshirgeni málim. Biraq, qaırymdylyqtyń da shegi bar ǵoı. Árıne, biz daǵdarystan qatty zardap shekken Grekııa jaǵdaıyn jaqsy túsinemiz. Biraq jaǵdaıdy túzetýdi eń aldymen osy eldegilerdiń ózderi oılaýy kerek. Olar ózindik reformasyn júrgizip, qatań únemdeý saıasatyn qoldaýy kerek. Budan basqa Grekııanyń aldynda jol da joq», dep málimdedi Germanııa kansleri Angela Merkel.
Demek, saılaýda jeńiske jetken SIRIZA partııasyna endi oılaný kerek. Úkimet basshysy Aleksıs Sıprasqa óziniń saılaý aldyndaǵy berilgen ýádesi men qazirgi naqty shynaıy jaǵdaı ortasynda kompromıstik sheshim qabyldaýǵa týra keletindeı. Grekııadaǵy qazirgi jaǵdaı mine, osyndaı.
«Úshtik» dep otyrǵanymyz – Eýrokomıssııa, Eýropalyq ortalyq bank jáne Halyqaralyq valıýta qory. Mine, osy úsheýi grek ekonomıkasyna nesıe berý jáne ony syrttaı basqarý isimen shuǵyldanýda.
Maqalamyzdyń joǵarǵy jaǵynda atap ótkenimizdeı, Grekııanyń jańa úkimeti «úshtiktiń» qoldanyp otyrǵan tym qatań sharalaryna baılanysty onymen áriptestikten bas tartatyndyqtaryn málimdegen bolatyn. Biraq osy oqıǵadan bir kún ótkennen keıin Grekııa premer-mınıstri Aleksıs Sıpras qarjy mınıstri Iаnnıs Varýfakıstiń aýzynan shyqqan sózderdi birshama jumsartyp, eki jaqty bitistirýdiń amalyn qarastyratyndyqtaryn aıtyp ótti.
Halyqaralyq qaryz berýshiler «úshtigi» 2010 jyldan bastap Grekııaǵa jalpy jıyny 240 mıllıard eýroǵa jýyq eki qarjy kómegi baǵdarlamasyn usyndy. Osy úshin Grekııa bıýdjet shyǵyndaryn barynsha shekteı túsýge májbúr boldy. О́ıtkeni, bul – qaryz berýdiń basty sharty bolatyn.
Atalǵan qaryzdyń eleýli bóligi Grekııanyń syrtqy boryshtaryn óteýge jumsaldy. Sonyń nátıjesinde syrtqy qaryz óziniń burynǵy ósý deńgeıin toqtatty. 2014 jyldyń sońynda ol 412 mıllıard eýrony qurady.
Grekııa qalyptasqan qaryzdyń bir bóligin keshirýdi talap etýde. Alaıda, Eýropalyq odaqtyń jetekshi elderi, sonyń ishinde, birinshi kezekte Germanııa mundaı qadamǵa bara almaıtyndyqtaryn bildirgen bolatyn. Olardyń pikirinshe, mundaı qadam grek ekonomıkasyna qaryzǵa qarjy jumsap otyrǵan eýropalyq bankterdiń jaǵdaıyn tym aýyrlatyp jiberedi de, munyń sońy eýropalyq qarjy júıesine de jańa daǵdarysty týyndatyp, biryńǵaı valıýta – eýronyń aıaǵyna tusaý salýy múmkin.
Degenmen, qalyptasyp otyrǵan qıyn jaǵdaıdan shyǵýdyń joly áli de joq emes. Osyǵan baılanysty Eýrokomıssııa qaryz berýshi «úshtikti» taratyp, Afınamen aradaǵy únqatysýdy odan ári jalǵastyra alatyn jańa bir rejim engizýi múmkin. Munyń ózi Grekııanyń jańa úkimeti osy elde budan buryn bastalyp ketken qurylymdyq reformalar men bıýdjettik únemdeýdi odan ári jalǵastyrǵan jaǵdaıda ǵana múmkin bolmaq.
Budan buryn málim bolǵanyndaı, Eýropanyń beıresmı ortalyǵy sanalatyn Brıýsselge Grekııanyń jańa premer-mınıstri Aleksıs Sıpras kelmek. Ol ústimizdegi jyldyń 4-5 aqpany kúnderi Eýropalyq odaq basshylyǵymen kelissózder júrgizedi dep kútilýde. Atalǵan másele mine, sol tusta talqylanatyn bolady.
«Munaı baǵasynyń qazirgi quldyraýy bútindeı alǵanda, jahandyq ekonomıka úshin tıimdi bolyp otyr», dep málimdedi Búkilálemdik banktiń vıse-prezıdenti Aksel van Trotsenbýrg osy aptanyń basynda Japonııanyń «Iomıýrı» gazetine bergen suhbatynda.
«Qazirgi álem bútindeı alǵanda munaı ımporttaýshy elderden turady dep aıtýǵa bolady. О́ıtkeni, munaıdy eksporttaýshy elderdiń sany sanaýly. Al munaıdy paıdalanbaıtyn el joq. Sondyqtan munaı baǵasynyń tómendeýi, jahandyq deńgeıde oılaıtyn bolsaq, ekonomıka úshin tıimdi bolyp tabylady. Baǵanyń tómendeýine baılanysty artylǵan qarjyny ınfraqurylymdyq jobalarǵa jumsaýǵa jáne áleýmettik problemalardy sheshý isimen neǵurlym belsene shuǵyldanýǵa jol ashylady», dedi ol óz suhbatynda.
Van Trotsenbýrgtiń aıtýynsha, qazir qýat jetkizýshiler júıesinde iri ózgerister baıqalyp otyr. «Eger qazirgi jaǵdaı budan ári sozyla berse, odan munaı baǵasynyń tómendeýi tabıǵı gaz ben kómir baǵasynyń tómendeýine alyp keledi. Osynyń aqyrynda álemdik ekonomıka utysqa shyǵady», dedi ol óz boljamdaryn odan ári jalǵastyra otyryp.
Daıyndaǵan
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».
AQSh Prezıdentiniń alańdaýy
Atalǵan jaǵdaıǵa baılanysty el halqynyń kóńilinde jańa bir alańdaý baıqalatyndaı. Árıne, qaryzdan bas tartýǵa bolady. Biraq, munan keıin Grekııa ekonomıkasy qalaı qarjylandyrylmaq? Aleksıs Sıpras bastaǵan jańa úkimet SIRIZA partııasynyń saılaý aldyndaǵy baǵdarlamasyn, ondaǵy halyqqa bergen ýádesin oryndaýǵa kiriskenimen, kóp máseleniń basy áli kúnge deıin ashyq qalyp otyr. Al Eýroodaqtaǵylar bolsa, osyǵan jaýap kútedi. Aleksıs Sıpras bastaǵan Grekııa úkimetiniń bir jaǵynda qatań únemdeý saıasatynan qajyǵan qarapaıym grekter tursa, ekinshi jaǵynda qaryz berýshiler, ıaǵnı Halyqaralyq valıýta qory, Eýropalyq ortalyq bank, Eýrokomıssııa sekildi uıymdar tur. Sóıtip, Grekııanyń jańa úkimeti qazirdiń ózinde eki ottyń ortasynda qaldy dep ashyq aıtýǵa bolady. Bir aıqyn másele, Aleksıs Sıpras úkimetine qalaıda Eýroodaqtaǵylarmen mámilege kelýi kerek. Áıtpese jalǵyz qalýlary múmkin. Ekinshi jaǵynan Eýroodaqtaǵylarǵa da Grekııanyń jańa úkimetimen qalaıda mámilege kelýi kerek. Áıtpese, bul jaǵdaı eýroaımaqtyń budan ári setineı túsýine jol ashýy múmkin. Máselen, Grekııa jańa úkimetiniń qaryz berýshilerge qyr kórsetýi boryshqa belshesinen batqan taǵy bir el – Ispanııa úkimetin de ájeptáýir deńgeıde jigerlendirip tastaǵan sekildi. Eger Grekııa qaryz berýshilermen ortaq kelisimge kele almaı eýroaımaqtan shyǵyp ketetin bolsa, munyń jolyna Ispanııanyń da túsýi múmkin. Mine, osy másele qazirdiń ózinde tek Eýroodaqtaǵylardy ǵana emes, AQSh-taǵylarǵa da qolaısyz tıe bastaǵan sekildi. AQSh prezıdenti Barak Obama jýyqta ǵana bergen bir suhbatynda Grekııany qaryzben tym qysa berýdiń qajet emes ekendigin aıtyp úlgerdi. Ol eger qaryz berýshiler Grekııanyń jańa talabyna sáıkes keıbir jeńildikterge barýdan bas tartatyn bolsa, onda Grekııa ekonomıkasy tez qalpyna kele almaıtyndyǵyn, munyń arty jaqsylyqqa aparmaıtyndyǵyn málimdedi. «Ekonomıkasy depressııalyq jaǵdaıda turǵan elge tym qysym jasaı berýge bolmaıdy. Bul el óz qaryzyn óteýge kirisip, bıýdjet tapshylyǵyn tómendetý úshin erte me, kesh pe oǵan ósim strategııasyn usynýǵa týra keledi», dedi Barak Obama jýyqta CNN telekompanııasyna bergen jeksenbilik suhbatynda.
Barak Obamanyń aıtýynsha, grek ekonomıkasy reformalaýdy óte qajet etýde. Biraq mundaı túbegeıli ózgeristi qazirgi daǵdarys jaǵdaıynda jasaýdyń ózi óte qıyn. Osyǵan oraı AQSh prezıdenti Grekııa aqyr aıaǵynda qaryz berýshilermen kelisimge kelip, eýroaımaqta qala beredi degen úmiti bar ekendigin jetkizdi. Onyń pikirinshe, bul úshin barlyq taraptar ózara kelisimge kelý jóninde tıisti qadamdardy jasaýy kerek.
Grekııanyń jańa qarjy mınıstri Iаnıs Varýfakıs te jańa úkimettiń borysh máselesine baılanysty Eýropalyq odaqtaǵylarmen burynǵysha ómir súre almaıtyndyqtaryn qatań málimdegenimen, onyń ústine bul máselede Halyqaralyq valıýta qory, Eýropalyq ortalyq bank jáne Eýrokomıssııanyń ymyralasyp alǵandyǵyn qatań synǵa alǵanymen, keıinnen ol da oılana bastaǵan sekildi. О́ıtkeni, ol osy málimdemesin Afınaǵa jańa úkimetpen kelisim jasasý úshin kelgen eýroaımaqtyń arnaýly top músheleriniń aldynda ashyq aıtqan tusta, olar úndemesten zaldan shyǵyp ketýge májbúr bolǵan bolatyn. Bul jaǵdaıdyń shıeleniskendigin bildiredi. Artynsha Iаnıs Varýfakıs bul jerde basty maqsat, eýroaımaqpen at quıryǵyn kesisý emes, qaıta jańa kelisimge kelip, nesıe sharttaryn jeńildetý ekendigin jetkizdi.
Kıkiljiń grekterdiń ózin ekiudaı jaǵdaıǵa qaldyrdy
«Bir jaǵynan alǵanda men jańa úkimetke rıza boldym. Ol Soltústik Eýropanyń qysymyna qarsy kúsh kórsete bildi. Árıne, bul bizdi biraz jigerlendirip tastady. Biraq tereń oılap qarasaq, ekinshi jaǵynan alǵanda qorqynyshymyz da údeı túskendeı. О́ıtkeni, men elimizdiń jańa úkimetiniń qaryz berýshi «úshtikke», Soltústik Eýropaǵa, sonyń ishinde nemis saıasatyna qarsy qandaı amal qoldana alatyndyǵyn bile almaı otyrmyn», dedi Afına turǵyny Todarıs Sokas.«Eger bizge úkimet jańa eshteme usyna almaıtyn bolsa, munyń ózi qaterli qubylys. Árıne, bizdiń «úshtikpen» kelispeı qoıýymyzda turǵan eshteńe joq. Basty másele munan keıin qalaı kún kórmekpiz degen suraqqa kelip tireledi. Jańa úkimet osynyń jaýabyn taba almaı otyr. Endeshe, qalaı alyp qaraǵanda da «úshtikpen» keliskenderi oryndy dep esepteımin», dedi taǵy bir afınalyq turǵyn Fotıs Paraskavopýlos.
Qazirgi kúni Grekııa qaryzy onyń IJО́-siniń 150 paıyzynan asty. Al bul jaǵdaı qaryzdy óteý men ekonomıkalyq ósimdi qatar qamtamasyz etý máselesin múldem qıyndatyp otyr. Qaryzdy qaıta qurylymdaýǵa eshkimniń barǵysy kelmeıdi. Máselen, Eýropalyq ortalyq bank basqarýshy keńesiniń ókili jaqynda ǵana «aqpan aıynyń sońyna deıin Grekııaǵa aqyl kirýin kútemiz nemese ol endi nesıe kómegin alýmen qoshtasatyn bolady. Oǵan budan keıin eshkim de aqsha bermeıdi», dep qatań málimdeme jasady.
Iá, Grekııa sóıtip qıyn jaǵdaıda qalyp otyr. Borysh salmaǵy arqasyna ábden batyp, jaýyr etýge aınaldy. Sondyqtan jańa úkimettiń tusynda bir qyr kórsetip qoıýdyń eshbir artyqtyǵy joqtaı da kórinedi. Grekııa qaryzdy óteýge qarsy emes. Biraq, ony dál qazir emes, keıinnen baryp, ıaǵnı ekonomıkasy túzelgen sátten bastap ótegisi keledi. Biraq onyń bul talaby eýroaımaq kóshbasshysy – Germanııaǵa tipten de unamaı otyr. «Grekııa jaǵdaıyna qatysty aıtar bolsaq, jeke qaryz berýshiler qaryzdaryn keshirýden bas tartty. Al bankter Grekııanyń birneshe mıllıardtaǵan eýro turatyn qaryzdaryn keshirgeni málim. Biraq, qaırymdylyqtyń da shegi bar ǵoı. Árıne, biz daǵdarystan qatty zardap shekken Grekııa jaǵdaıyn jaqsy túsinemiz. Biraq jaǵdaıdy túzetýdi eń aldymen osy eldegilerdiń ózderi oılaýy kerek. Olar ózindik reformasyn júrgizip, qatań únemdeý saıasatyn qoldaýy kerek. Budan basqa Grekııanyń aldynda jol da joq», dep málimdedi Germanııa kansleri Angela Merkel.
Demek, saılaýda jeńiske jetken SIRIZA partııasyna endi oılaný kerek. Úkimet basshysy Aleksıs Sıprasqa óziniń saılaý aldyndaǵy berilgen ýádesi men qazirgi naqty shynaıy jaǵdaı ortasynda kompromıstik sheshim qabyldaýǵa týra keletindeı. Grekııadaǵy qazirgi jaǵdaı mine, osyndaı.
Qaryz berýshiler «úshtigi» taratylýy múmkin
Eýrokomıssııa Grekııa úshin halyqaralyq qaryz berýshiler «úshtigi» formatyn taratýdyń múmkindikterin qarastyrý ústinde. Bul jaıynda eýropalyq dıplomatııalyq kózderge silteme jasaı otyryp, TASS habarlady.«Úshtik» dep otyrǵanymyz – Eýrokomıssııa, Eýropalyq ortalyq bank jáne Halyqaralyq valıýta qory. Mine, osy úsheýi grek ekonomıkasyna nesıe berý jáne ony syrttaı basqarý isimen shuǵyldanýda.
Maqalamyzdyń joǵarǵy jaǵynda atap ótkenimizdeı, Grekııanyń jańa úkimeti «úshtiktiń» qoldanyp otyrǵan tym qatań sharalaryna baılanysty onymen áriptestikten bas tartatyndyqtaryn málimdegen bolatyn. Biraq osy oqıǵadan bir kún ótkennen keıin Grekııa premer-mınıstri Aleksıs Sıpras qarjy mınıstri Iаnnıs Varýfakıstiń aýzynan shyqqan sózderdi birshama jumsartyp, eki jaqty bitistirýdiń amalyn qarastyratyndyqtaryn aıtyp ótti.
Halyqaralyq qaryz berýshiler «úshtigi» 2010 jyldan bastap Grekııaǵa jalpy jıyny 240 mıllıard eýroǵa jýyq eki qarjy kómegi baǵdarlamasyn usyndy. Osy úshin Grekııa bıýdjet shyǵyndaryn barynsha shekteı túsýge májbúr boldy. О́ıtkeni, bul – qaryz berýdiń basty sharty bolatyn.
Atalǵan qaryzdyń eleýli bóligi Grekııanyń syrtqy boryshtaryn óteýge jumsaldy. Sonyń nátıjesinde syrtqy qaryz óziniń burynǵy ósý deńgeıin toqtatty. 2014 jyldyń sońynda ol 412 mıllıard eýrony qurady.
Grekııa qalyptasqan qaryzdyń bir bóligin keshirýdi talap etýde. Alaıda, Eýropalyq odaqtyń jetekshi elderi, sonyń ishinde, birinshi kezekte Germanııa mundaı qadamǵa bara almaıtyndyqtaryn bildirgen bolatyn. Olardyń pikirinshe, mundaı qadam grek ekonomıkasyna qaryzǵa qarjy jumsap otyrǵan eýropalyq bankterdiń jaǵdaıyn tym aýyrlatyp jiberedi de, munyń sońy eýropalyq qarjy júıesine de jańa daǵdarysty týyndatyp, biryńǵaı valıýta – eýronyń aıaǵyna tusaý salýy múmkin.
Degenmen, qalyptasyp otyrǵan qıyn jaǵdaıdan shyǵýdyń joly áli de joq emes. Osyǵan baılanysty Eýrokomıssııa qaryz berýshi «úshtikti» taratyp, Afınamen aradaǵy únqatysýdy odan ári jalǵastyra alatyn jańa bir rejim engizýi múmkin. Munyń ózi Grekııanyń jańa úkimeti osy elde budan buryn bastalyp ketken qurylymdyq reformalar men bıýdjettik únemdeýdi odan ári jalǵastyrǵan jaǵdaıda ǵana múmkin bolmaq.
Budan buryn málim bolǵanyndaı, Eýropanyń beıresmı ortalyǵy sanalatyn Brıýsselge Grekııanyń jańa premer-mınıstri Aleksıs Sıpras kelmek. Ol ústimizdegi jyldyń 4-5 aqpany kúnderi Eýropalyq odaq basshylyǵymen kelissózder júrgizedi dep kútilýde. Atalǵan másele mine, sol tusta talqylanatyn bolady.
Búkilálemdik bank vıse-prezıdentiniń pikiri
«Munaı baǵasynyń qazirgi quldyraýy bútindeı alǵanda, jahandyq ekonomıka úshin tıimdi bolyp otyr», dep málimdedi Búkilálemdik banktiń vıse-prezıdenti Aksel van Trotsenbýrg osy aptanyń basynda Japonııanyń «Iomıýrı» gazetine bergen suhbatynda.
«Qazirgi álem bútindeı alǵanda munaı ımporttaýshy elderden turady dep aıtýǵa bolady. О́ıtkeni, munaıdy eksporttaýshy elderdiń sany sanaýly. Al munaıdy paıdalanbaıtyn el joq. Sondyqtan munaı baǵasynyń tómendeýi, jahandyq deńgeıde oılaıtyn bolsaq, ekonomıka úshin tıimdi bolyp tabylady. Baǵanyń tómendeýine baılanysty artylǵan qarjyny ınfraqurylymdyq jobalarǵa jumsaýǵa jáne áleýmettik problemalardy sheshý isimen neǵurlym belsene shuǵyldanýǵa jol ashylady», dedi ol óz suhbatynda.
Van Trotsenbýrgtiń aıtýynsha, qazir qýat jetkizýshiler júıesinde iri ózgerister baıqalyp otyr. «Eger qazirgi jaǵdaı budan ári sozyla berse, odan munaı baǵasynyń tómendeýi tabıǵı gaz ben kómir baǵasynyń tómendeýine alyp keledi. Osynyń aqyrynda álemdik ekonomıka utysqa shyǵady», dedi ol óz boljamdaryn odan ári jalǵastyra otyryp.
Daıyndaǵan
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».
