Sybaılas jemqorlardyń jarııa tizilimi engiziledi

Jıyn kún tártibine daýys berý jáne quramǵa jańa depý­tatty tanystyrýmen bastal­dy. Qazaqstan Halyq partııasy­nan Asylbek Jamashuly Nuralın Ortalyq saılaý komıssııasynyń qaýlysymen Májilis depýtaty atandy. Ol Qazaqstan Halyq partııasy fraksııasy atynan óki­lettiligin toqtatqan Gaýhar Tanashevanyń ornyna keld­i. Jańadan saılanǵan máji­li­s­men kóp aldynda ant berip, Áleý­mettik-mádenı damý komı­tetiniń quramyna qosyldy.

Ári qaraı depýtattar «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine baǵbandyq sharýashylyq seriktestikterin memlekettik qoldaý máseleleri bo­ıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zań joba­synyń qorytyndy ázir­leýin qarady. Agrarlyq máseleler ko­mıtetiniń tóraǵasy Serik Egiz­baevtyń aıtýynsha, qujat baǵ­bandyq sharýashylyq aýmaǵyn­da qu­rylys jumystaryn júrgizý­di, belgili bir qyzmet túrleri men onyń ishinde ara sharýashy­lyǵymen aınalysýdy retteıdi. Daýys berý nátıjesinde komıtet zań jobasyn jumysqa aldy.

Sodan soń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraıymy Snejanna Imasheva «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Armenııa Respýb­lı­kasynyń Úkimeti arasyndaǵy azamattardyń saparlary men bolý tártibi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Armenııa Respýblıkasynyń Úki­meti arasyndaǵy kóshi-qon salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobalarynyń qory­tyndy ázirleýin tanystyrdy.

Qujattar byltyr 15 sáýirde Erevan qalasyndaǵy kelisim sheń­berinde ázirlengen. Oǵan sáıkes taraptarǵa bir-biriniń shekarasyn kesip ótken kúnnen bastap, 90 táýlikke deıingi merzimge kelý jáne odan ketý, tranzıtpen júrip-turý, aýmaǵynda bolý quqyqtaryn beredi. Sondaı-aq kóshi-qon bir taraptyń azamattarynyń ekinshi tarap aýmaǵynda quqyq­taryn qorǵaý, ózara is-qımyl jasaý, qos azamattyq jáne zańsyz kóshi-qonǵa qarsy kúres máseleleri qarastyrylǵan. Májilismender biraýyzdan qoldap daýys berip, qaýly qabyldandy.

Budan keıin depýtattar qaraýyna «Qazaqstan Respýblı­ka­sy­nyń keıbir zańnamalyq aktilerine sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy men ilespe qujat usynyldy. Bul týraly Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary Ulan Sarqulov baıandama jasady.

– Sybaılas jemqorlardyń jarııa tizilimin engizý eskerilgen. Bul – profılaktıkalyq qural. Onyń basty maqsaty – qoǵam arqyly sybaılas jemqorlyqqa tózbeýshilikti qalyptastyrý. Tiz­ilim­de aýyr nemese asa aýyr sybaı­las jemqorlyq qylmystar jasaǵany úshin sottalǵandar týraly málimetter qamtylady. Máli­metter tek zańdy kúshine engen aıyptaý úkiminiń negizinde qosy­lady. Tizilimnen aqtaý úkimi­niń zańdy kúshine enýi jáne sotty­lyqtyń ótelýi negizinde shyǵarý múmkin bolady. Tizilim agenttiktiń saıtyna ornalastyrylady. Tizilimdi júrgizýdi agenttikke bekitý kózdelip otyr, – dedi ol.

Zań jobasy aıasynda mem­leket­tik qyzmette jáne kvazı­mem­­lekettik sektorda múddeler qaqty­ǵysy ınstıtýtyn jetildirý, sondaı-aq memlekettik qyzmet­shi­ler men olarǵa teńestirilgen adam­dardyń jeke múddelerin dek­la­rasııalaýdy engizý, parany talap etýdi, parany ýáde etý men usynýdy qylmysqa jatqyzý da qarastyrylǵan. Oǵan qosa zańsyz syıaqyny qorqytyp alý derekteri qatań baqylaýǵa alynady jáne zańdy tulǵalardyń jemqorlyq qylmystaryna jaýapkershiligi kúsheıtiledi.

– Bul bastamany Sybaılas jem­qorlyqqa qarsy saıasat tujy­rym­damasyn jáne Birikken Ult­tar Uıymynyń Sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy konvensııasynan týyndaıdy. Konvensııa eger elde zańdy tulǵalardyń sybaılas jemqorlyq úshin ákimshilik jaýapkershiligi belgilengen bolsa da, onyń qylmystyq sank­sııa­larǵa proporsıonaldy bolýyn

 mindetteıdi. Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 678-baby boıynsha zańdy tulǵalardyń sheneýnikterge syıaqy bergeni úshin 750 AEK somasynda aıyppul túrinde ákimshilik jaýapker­shi­ligi qoldanylady. Halyqaralyq stan­darttardy eskere otyryp, Ákim­shilik quqyq buzýshylyq týra­ly kodekstiń osy babynyń Qylmys­tyq kodekstiń 367-babyna (para berý) uqsas eselengen aıyppul túrindegi sanksııalardy kózdeıtin jańa redaksııasy ázirlendi. Aıyppul syıaqy mólsherine baılanysty zańdy tulǵanyń atynan nemese onyń múddesi úshin berilgen materıaldyq syıaqynyń 30-dan 60 eselengenge deıingi somasyn quraıdy, – dedi agenttik ókili.

Talqylaý barysynda Májilis depýtaty Azat Perýashev sybaılas jemqorlyqpen kúresti jetildirýge arnalǵan zań jobasyn talqylaý kezinde halyqtyń qarjysyn jymqyrǵandardy shetelge shyǵarmaýdy usyndy.

– Kapıtaldy qaıtarý jumys­tarynyń tájirıbesi kórsetti, shetelge shyǵýǵa tyıym salý jemqorlyqqa tosqaýyl bolatyn birden-bir tásil bola alar edi. Sebebi iri sybaılas jemqorlar aqshany konvertpen almaıdy. Árıne, olar offshorlyq aımaqtarǵa shyǵarylady. Osylaı jylystatylǵan aqshanyń izin ashý ońaı emes. Bizdiń memlekettik organdar, tipti Qarjylyq monıtorıng agenttiginiń offshorda jemqorlardyń qansha aqshasy bar ekenin bilmeıdi. Sondyqtan bul joldastar tipti ustalatynyn bile turyp táýekelge barady. Biraq belgili bir merzimge sottalady da, birazdan keıin shartty túrde bosatylady ne jazasy aıyppulǵa aýystyrylady. Zań aıasynda tipti jazasyn ótep shyqqan sybaılas jemqorlardyń ózine shetelge shyǵýǵa tyıym salý kerektigin birneshe ret usyndyq. Sonda ǵana olar offshorlyq aımaqtarda halyqtan urlanǵan mıllıardtaǵan aqshasyn alańsyz paıdalana almaıdy. Eger olar osynda turýǵa májbúr bolsa, bul aqshany elge qaıtarýǵa májbúr bolady. О́kinishke qaraı, 2017 jyldan beri memlekettik organdar bul túzetýdi áli kúnge deıin qoldamady. Tipti ol usyny­symyzǵa qylmystyq is júrgizý kodeksi týraly basqa zań jo­basy aıasynda Úkimettiń oń qory­tyndysy alyndy. Biraq Ádilet mınıstrligi usynysty qoldaǵan basqa memlekettik organdarǵa qarsy shyǵyp, jumys toby keshe bul normany qabyldaýdy keıinge qaldyrdy, – dedi ol.

Ulan Sarqulov usynysty depýtattarmen birge jumys tobynda talqylaýǵa daıyn ekenin aıtty. Al depýtat Edil Jańbyrshın jem­qorlyqty tyıatyn zań jobasyna eýropalyq standarttardy engizerde qazaqstandyq aımaq­tyń, otandastarymyzdyń psıhologııasy men mádenıetin eskerý qajet eke­nin aıtty. Osylaısha, bir saǵattan asa talqylanǵan zań jobalary birinshi oqylymda maquldandy.

Kún tártibindegi barlyq másele qaralǵan soń depýtattyq saýal­darǵa kezek berildi. Alǵash bolyp Aýyl partııasy fraksııasynyń depýtaty, Agrarlyq máseleler komıtetiniń múshesi Jıgýlı Daırabaev sóz alyp, telearnalar men merzimdik basylym arqyly eńbek adamyna arnalǵan mazmundy arttyrý kerek ekenin jetkizdi. О́z kezeginde Májilis depýtaty Erlan Saırov Premer-mınıstrdiń orynbasary Tamara Dúısenovaǵa joldaǵan saýalynda eń tómengi aılyqty ınflıasııaǵa saı ındeksteýdi usyndy.

– Úkimettiń jasap jatqan shara­laryna qaramastan halqymyz­­­dyń ál-aýqaty artpaı tur. Ult­tyq statıstıka bıýrosynyń máli­met­terine súıensek, jan basyna shaq­qandaǵy kiris 112 myń teńge bolyp otyr. Onyń 98 myń teńgesi tek azyq-túlik, kıim-keshek, kommýnaldyq qyzmetti tóleýge ketedi. Mysaly, Ulttyq statıs­tıka bıýrosynyń derekteri boıynsha, kúrishtiń baǵasy 31,3 paıyzǵa, jumyrtqa 16,9 paıyzǵa, sary maı men sút ónimderiniń baǵasy 12 paıyzǵa ósken. Kartop pen irimshik ónimderiniń baǵasy bir jyldyń ishinde 35 paıyzǵa ósken. Turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýa­shylyqqa kelsek, kommý­nal­­dyq qyzmetter ortasha alǵan­da 25 paıyzǵa qym­battaǵan. Eli­miz­degi eń tómengi jalaqy 85 myń teńgeden kóteril­gen joq. Bul 1,8 mln adamnyń tur­mys deń­geıine qatysty. Eń tómengi jalaqy­ny kóterý – Úkimettiń bas­ty min­deti. Jumyssyzdyqtan saqtan­dyrý somasyn arttyrý arqyly eń tómen jalaqy alatyn adamdardyń saqtandyrý júıesin jetildirý kerek. Ákimder óńirlik aýyl sharýashylyq ónimderin jergilikti naryqqa qajetti mól­sherde jetkizilýin qamtamasyz etýi qajet. Aýyl sharýashylyq ónimderine beriletin memlekettik tólemderdi ýaqtyly ári qajetti somada tolyq tólenýin qamtamasyz etý mańyzdy, – dedi depýtat.