– Qazaq tilin qaıdan bilesiń? – dep suradym men.
– Aǵaı, kileń qazaqtyń arasynda kúneltip júrgen joqpyn ba? – dep jymıdy Sergeı Martynovıch.
Ári qaraı áńgime sabaqtalyp júre berdi. О́zi de kisi jatyrqamaıtyn, emen-jarqyn adam eken. Jeke kásipker retinde 2007 jyly tirkelip, bal arasyn baptaı bastapty. «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynda oqýyn oqyp, 550 myń teńge tóńireginde memlekettik grantqa ıe bolǵan. Ol qarjyǵa ara baǵyp, bal óndirýge qajetti qural-jabdyq alǵan. Sergeıdiń bal týraly áńgimesi bal tatıdy. Nıet etken adam aldymen bal arasy týraly tájirıbe jınaqtap, bilimin jetildirip, sodan soń baryp omarta satyp alýy kerek eken. Tipti buryn ustalǵany da jaraı beredi, búıiri bútin bolsa boldy.
Tájirıbeli omartashylar eshkimge jalynbaı ózderi-aq jasap alatyn kórinedi. Al aranyń túr-túri bar. Máselen, orta reseılik aralar. О́zge tuqymdastarymen salystyrǵanda irileý, sál salmaqty. Tumsyqtary qysqa bolǵanymen, qarymy kúshti. Túsi qara sur. О́zge tuqymdastaryna qaraǵanda ashýshańdaý. Jaıqalǵan gúlden tirnektep bal jınap júrgen kezinde bógde bireý jaqyndap qalsa, shabýyl jasaýdan da taıynbaıdy. Bir aıta keterligi, analyq aralardyń ónimi de joǵary. Árqaısysy shamamen eki myńǵa deıin jumyrtqa salady eken.
«Ara tirshiligin baqylaý óte qyzyq, – deıdi Sergeı Martynovıch, – kádimgi memlekettiń qurylymy deseń de bolady. Eńbekqorlyǵy adam aıtyp jetkizgisiz. Bal izdegende júzdegen shaqyrym jerdi aınala ushyp, tynym tappaıdy. Uıada bal jınamaıtyn, bir-aq gúl izdeıtin barlaýshy top bolady. Olar shyryny betine shyǵyp turǵan qunarly alqapty tapqan soń, bal jınaıtyn jumysshy aralarǵa belgi beredi. Men osy bir sátti zeıin qoıyp, qyzyqtaǵandy jaqsy kóremin. Barlaýshy aralar kókmaısa shóp, san alýan gúldiń ústine tıtimdeı qanattaryn tynymsyz qaǵyp, bı bıleıdi. Tapqanyna qýanǵan tárizdi. Gúldi alqapqa ile jumysshy aralar jetedi. Bul top aralardyń arasyndaǵy eń kóbi».
Omartashynyń aıtýyna qaraǵanda, qansha eńbekqor degenimizben, bal aralarynyń arasynda da jalqaýlary bolady. Áıtse de jumysshy aralar ózimiz jınaǵan balǵa, yryzdyqqa ortaq bolmasyn dep shaǵyp óltirip tastaıdy eken. Shamasy jatypisher jalqaýlyqty aralar da jaqtyrmaıtyn bolǵany-aý. Árbir omartada jansebil jumysshy aralar tirnektep jınaǵan baldy kúzetetin kúzetshi aralar bar. Olar qańǵybas, jalqaý aralar ońaı olja etpes úshin ántek jýan bastaryn balaýyzdyń tesikterine tyǵyp alyp, quddy memlekettik shekarany kúzetkendeı kirpik qaqpaı ańdyp otyrady. Aldyndaǵy asyn jándik ekesh jándik te ózgeden qyzǵansa kerek. Sergeıdiń baǵatyny – karpat tuqymdas aralar. Kavkazdyq týystarymen salystyrǵanda irileý. Bul aralar beıbitshil, ózara tiltapqysh, momaqan.
Sergeı Martynovıchtiń esepteýine qaraǵanda, bal arasy sharýashylyǵyn uıymdastyrýdyń kóp shyǵyny joq. Tek osy tóńirektegi tanym-bilimdi tolyqtyryp, jetildirý qajet. О́nimi qashanda suranysqa ıe. Kóktem shyǵysymen tóńirektegi sharýa qojalyqtarymen kelisim jasalady.
«Qazir bos jatqan jer joq qoı, – deıdi omartashy, – keıin ókpe-naz týmas úshin basyn ashyp alǵan jón. Negizinde, bizdiń ólkede qunarly jer kóp. Sondyqtan gúldi alqaptardy tabý qıyn emes».
Osyndaı tyrbanyp tirshilik etip jatqan adamdardy kórgende kóńiliń gúldep qalatyny bar. Aýylda eki qolyn aldyna syıǵyza almaı otyrǵan aǵaıynǵa oı salsyn dep osy taqyrypqa qalam tarttyq.
Aqmola oblysy,
Zerendi aýdany
