Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Taıaý kúnderi Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginde ótken 2024 jyldy qorytyndylaýǵa arnalǵan keńeıtilgen alqa otyrysynda jemqorlyqqa qarsy jumystardyń jaı-japsary talqyǵa salyndy. Prezıdenttiń quqyqtyq máseleler jónindegi kómekshisi Erjan Jıenbaev, Prezıdent ákimshiliginiń, Bas prokýratýranyń ókilderi, Qoǵamdyq keńes músheleri qatysqan jıynda agenttik tóraǵasy Ashat Jumaǵalı byltyr sybaılas jemqorlyq qaterlerin boldyrmaý úshin 238 syrtqy taldaý men monıtorıng júrgizilgenin aıtty.
Onyń aıtýynsha, byltyr qoǵamda sybaılas jemqorlyqqa «nóldik tózimdilik» qaǵıdasyn ilgeriletý aıasynda 900 myńnan asa túrli maqsatty top ókilderin qamtyǵan 7,5 myńǵa jýyq is-shara ótkizilgen, kásipkerlikti qorǵaý aıasynda «Bızneske jol» jobasy júzege asyp, 200 problemalyq másele sheshilgen, 24 myńnan asa kásipkerdiń quqy qorǵalǵan.
«Memlekettik satyp alý men qarjynyń maqsatty jumsalýyna monıtorıng júrgizilip keledi. Agenttik 87,7 mlrd teńge kóleminde tıimsiz shyǵynnyń aldyn aldy. Mańyzdy ınfraqurylymdyq jáne áleýmettik jobalardy súıemeldeý jumystary da jalǵasyp jatyr. Qazirgi tańda bizdiń agenttiktiń baqylaýynda 182 nysan bar, onyń 81-i aıaqtalǵan», dedi ol.
Biz buǵan deıin sybaılas jemqorlyq táýekelderin boldyrmaý maqsatynda qabyldanyp jatqan túrli sharanyń biri – «aqshany boıaý» qanatqaqty jobasy týraly jazǵan edik. «Sıfrlyq teńge» platformasynda júzege asyp jatqan bul joba aýyl sharýashylyǵy, kólik jáne temirjol qurylysy sııaqty áleýmettik mańyzdy salalar da engizilip jatyr. Onyń aıasynda bıýdjet qarajatyn josparlaýdan bastap, onyń qozǵalysynyń barlyq sıkli sıfrlandyrylmaq.
«Jalpy, «aqshany boıaý» jobasy Ulttyq bank pen Qarjy mınıstrliginiń belsendi qoldaýymen iske asyp jatyr. Qanatqaqty joba aıasynda ár teńgeni «tańbalaý» qarastyrylǵan. Bul qarajat qozǵalysyn sońǵy jetkizýshige deıin baqylaýǵa múmkindik beredi. Oǵan avtokólik jáne temirjol qurylysy, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy men mal satyp alý máseleleri boıynsha jekelegen aımaqtar men nysandar qamtylyp otyr. Bul tetik qazirdiń ózinde jumys isteı bastady, alǵashqy sıfrlyq teńgeler jetkizýshiler men merdigerlerge jiberildi. Atap aıtqanda, Qaraǵandy oblysynda «Dostyq-Moıynty» temirjolyn salý sheńberinde 164 mlrd teńge, Atyraý oblysynda «Muqyr-Kulsary» avtojolyn jóndeýge 100 mln sıfrlyq teńge bólindi», dep atap ótti A.Jumaǵalı.
Agenttik basshysy bul óte mańyzdy joba ekenin jáne onyń búkil salaǵa engizilýi aqsha jymqyrýǵa qarsy úlken kedergi bolatynyn aıtty. Sondaı-aq merdigerlerdiń tańbalanǵan aqshamen «ashyq» jumys isteýge daıyndyǵy «Open Book» qaǵıdaty boıynsha adal bıznestiń damýyna yqpal etedi dep kútilip otyr.
Agenttiktiń alqa otyrysynda birneshe jyldan beri tabysty júzege asyp jatqan zańsyz aktıvterdi qaıtarý jumystary jaıynda da keńinen málimet berildi. Onyń áleýmettik ádildikti qalpyna keltirý, sáıkesinshe, Ádiletti Qazaqstandy qurý jolyndaǵy mańyzdy qadam ekeni aıtyldy. Naqty sanǵa júginsek, 2022 jyldan beri 1 trln 120 mlrd teńgege jýyq múlik túrindegi aktıvter men qarajat memleketke qaıtarylǵan, onyń ishinde ótken jyly 486,5 mlrd teńge zańdy ornyna jetken. Memleket múlkin zańsyz túrde qaltalaryna basqan adamdardan qaıtarylǵan osy qarajat esebinen elimizde 56 mektep salyndy.
Kez kelgen qoǵamdaǵy sybaılas jemqorlyq eń aldymen halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyna soqqy bolyp tıetini ras. Sondaı-aq oǵan qarsy kúrestiń basty maqsaty da – turǵyndardy áleýmettik turǵyda qorǵaý. Osyǵan oraı agenttik byltyr Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń qyzmetindegi sybaılas jemqorlyq táýekelderine syrtqy taldaý júrgizgen. Keıingi bes jylda áleýmettik qorǵaý sharalaryna bıýdjetten 23 trln teńge bólinipti. Aldaǵy eki jylǵa taǵy 13 trln teńge bólý josparlanǵan. Negizgi sybaılas jemqorlyq táýekelderi múgedektikti belgileý, jumyspen qamtýǵa járdemdesý jáne áleýmettik tólemder men qyzmetterge bıýdjet qarajatyn ıgerý máselelerinde anyqtalyp otyr.
«Olar, ásirese áleýmettik kómekke júginetin azamattardyń osal sanattaryna áser etedi. Josyqsyz qyzmetkerler qoldanystaǵy olqylyqtardy paraqorlyq pen qyzmettik ókilettigin asyra paıdalaný úshin jıi qoldanady. Joǵaryda aıtylǵandar qylmystyq quqyqtyq tájirıbemen de rastalady. Mysaly, Shymkentte Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý departamentiniń bólim basshysy men qalalyq emhana qyzmetkerine qatysty úkim shyǵaryldy. Olar múgedek balalardyń ata-analarynan múgedektik tobyn belgilegeni úshin júıeli túrde para alyp otyrǵan», dedi A.Jumaǵalı.
Sonymen qatar sybaılas jemqorlyq táýekelderine syrtqy taldaý barysynda sheshýdi qajet etetin birqatar negizgi másele anyqtaldy. Medısınalyq-áleýmettik saraptamaǵa qatysty 5,2 myńnan asa aıla-sharǵy jasaý faktisi, atap aıtqanda negizsiz múgedektik taǵaıyndaǵan nemese odan bas tartý jaǵdaılary belgili boldy. Múgedektigi bar adamdarǵa arnalǵan taýarlar men qyzmetterdiń baǵasyn negizsiz kóterý, sondaı-aq jalǵan jetkizilimder faktileri tirkelgen. Bul 830 mln teńgeniń maqsatsyz jumsalýyna ákelip soqqan.
«Atap aıtqanda, Shymkent qalasynda gıgıenalyq quraldarǵa negizsiz tólengen soma 200 mln teńgeni qurady. 1,2 myńnan asa jalǵan bıznes qurý jáne áleýmettik tólemderdi alý úshin kiristerdi kóbeıtý jaǵdaılary anyqtaldy. Sonymen qatar jalǵan jumyspen qamtýdyń 500-den asa jaǵdaıy belgili bolyp, 168 mln teńge kóleminde memlekettik sýbsıdııa qaǵaz júzinde ǵana bólingeni, biraq is júzinde adamdar jumysqa ornalaspaǵany anyqtaldy», dep atap ótti agenttik tóraǵasy.
Osy jáne ózge de ózekti jaıttarǵa toqtalǵan A.Jumaǵalı qoǵamda «Zań jáne tártip» qaǵıdattaryn, sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasatty sapaly iske asyrý boıynsha jumysty jalǵastyrýdyń mańyzyn atap ótti. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres, onyń aldyn alý jáne sebepterin joıý, jazanyń bultartpastyǵyn qamtamasyz etý jáne zalaldy óteý, sondaı-aq bıznesti sybaılas jemqorlyqtan qorǵaý negizgi baǵyttar bolyp qala beredi. Vedomstvo basshysy azamattardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa jáne eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna baǵyttalǵan Prezıdent tapsyrmalarynyń buljytpaı oryndalatynyn málimdedi.
