Bul rette Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýty monıtorıngtik zertteýler ortalyǵynyń dırektory Dinmuhammed Ǵalı barlyq taraptyń pikiri eskerilý kerek ekenin tilge tıek etti. Sondaı-aq, ol qurylymdyq jáne ekonomıkalyq reformalardyń basty maqsaty damyǵan, joǵary ónimdi jáne tıimdi naryqtyq ekonomıkany qurý esebinen halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý qajet ekenin de atap ótti.
«Premer-Mınıstr Oljas Bektenovtyń sózine sáıkes 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstannyń ekonomıkalyq ósimi 4,8% - qurady. Naqty sektor 5% - ǵa, qyzmet kórsetý salasy 4,5% - ǵa ósti», dedi Dinmuhammed Ǵalı.
Sarapshynyń málimetinshe, Qazaqstan Respýblıkasynyń 2025 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet shyǵystary kiristerinen basym bolyp bıýdjet tapshylyǵy: 4,1 trln teńgeni (JIО́-niń 2,7%-y) qurady. О́z kezeginde tabys: 21,39 trln teńge, onyń ishinde: salyqtyq túsimder: 15,19 trln teńge, salyqtyq emes túsimder: 435,3 mlrd teńge, negizgi kapıtaldy satýdan túsetin kirister: 5,2 mlrd teńge, transfertter túsimi: 5,76 trln teńge boldy. Shyǵystar 25,19 trln teńge.
«Endi osy bıýdjet tapshylyǵynyń oryn toltyrý úshin QQS qóterý josparlandy. Birinshiden, bıýdjet shıkizatqa táýeldi. Salyq túsimderiniń edáýir bóligi shıkizat sektorlary (munaı-gaz jáne taý-ken óndirý salalary) esebinen qalyptastyrylady. Bul - shıkizat baǵasynyń qubylmalylyǵyna baılanysty kiristerdiń turaqsyzdyǵyna, ekonomıkanyń álsiz ártaraptandyrylýy bıýdjettik júıeniń turaqtylyǵynyń tómendeýine ákeledi.
Ekinshiden, eńbekaqy tóleý qoryna joǵary júkteme (ETQ) 40% jetti. Qazirgi kezdegi ETK qoldanystaǵy salyq júktemesi osyndaı bolyp tur:
- Zeınetaqy jarnalary (10%);
- Mindetti áleýmettik medısınalyq jarnalar (MMS, jumys berýshiniń 3% jáne qyzmetkerdiń 2%);
- Áleýmettik salyq (9,5%);
- Jeke tabys JTS, jalaqynyń 10%).
Bir jaǵynan QQS qóterip bıznestiń «shyǵyndaryn» tómendetý qajet boldy. Atap aıtqanda eńbekaqy tóleý qoryna júktemeni 40% - dan 30% - ǵa deıin tómendetý josparlandy. Jumys berýshiniń áleýmettik salyǵy men zeınetaqy jarnalary joıylady», dedi Monıtorıngtik zertteýler ortalyǵynyń dırektory.
Sarapshynyń aıtýynsha, nátıjesinde bıýdjettik túsimder 5-7 trln teńgege ulǵaıady, bul Ulttyq qordan túsetin transfertterge táýeldilikti qysqartýǵa múmkindik beredi.
«Bul somalar bıýdjettiń munaıǵa qatysty emes tapshylyǵy máselesin sheshýge jáne Ulttyq qordan transfertterdi túbegeıli qysqartýǵa jetkilikti. Budan basqa, 2025 jyldyń bıýdjetinde «damý bıýdjeti» jalpy bıýdjetten 8% - dan (2 trln teńge) 20% - ǵa deıin ulǵaıtý múmkindigi bolady. Bul elektr energetıkasy, jylý energetıkasy, sý sharýashylyǵy, gaz qubyry júıeleri, joldar jáne ınjenerlik jeliler sııaqty ekonomıkalyq damýdyń negizgi salalaryna qosymsha qarajat jumsaýǵa múmkindik beredi», dedi Dinmuhammed Ǵalı.
