Alaıda munaı quramyndaǵy kúkirt mólsheri 25%-dy quraǵan. Mine, osy jaıt ken ornyn ıgerý isin 14 jylǵa kesheýildetti.
El táýelsizdiginiń eleń-alańynda Jylyoı aýdanyndaǵy atalǵan kenishti ıgerý maqsatynda shetel ınvestorymen birlesken «Teńizshevroıl» kompanııasy quryldy. Kompanııanyń bas dırektory Kevın Laıonnyń málimetine qaraǵanda, qazir «Teńiz» kenishiniń kollektorynda 3,1 mlrd tonna «qara altyn» qory bar. Bul – 25 mlrd barrel. Al onymen irgeles Korolev ken alańynda munaıdyń 200 mln tonnaǵa (1,6 mlrd barrel) jetetin qory esepke alynyp otyr. Qos ken ornynan alynatyn kómirsýtekti shıkizattyń kólemi 1,4 mlrd tonnaǵa (11,5 mlrd barrel) jetedi. «Teńiz» kollektorynyń eni 20 (12 mıl), al uzyndyǵy 21 shaqyrymǵa (13 mıl) sozylyp jatyr.
Mine, tuzasty qabatyndaǵy osynsha mol telegeıdi óndirý kólemin arttyrýǵa qadam jasaldy. Osy oraıda 2016 jyly «Teńizshevroıl» aksııalarynyń 50%-yna ıelik etetin «Shevron», 25%-yn ustap otyrǵan «EksonMobıl Kazahstan», 20% úlesi bar «QazMunaıGaz» UK» AQ, 5%-dy qanaǵat tutqan «LýkArko» sekildi aksıonerler ortaq sheshim qabyldaǵan edi. Bul – keleshek keńeıý jáne uńǵy erneýindegi qysymdy basqarý jobasyn iske asyrý bastamalary. Qos jobanyń quny – 45 mlrd dollar.
Ken ornyndaǵy óndiris órisin keńeıtetin bul jobalardy elimizdiń munaı-gaz ónerkásibindegi eń aýqymdy deýge negiz bar. О́ıtkeni aldymen joba qurylysyna qajetti 408 modýldi jetkizýdiń úsh jyldyq baǵdarlamasy qolǵa alyndy. Sonyń aıasynda árqaısysy 500-den 1 800 tonnaǵa deıingi modýlder Qazaqstanda, Ońtústik Koreıa men Italııada daıyndaldy. Bul modýlderdi jetkizý úshin Kaspıı teńizi jaǵalaýyndaǵy Prorva túbeginde jańa port salyndy. Dál porttyń júk túsirý termınalyna Reseıdiń ishki sý joly arqyly jalpy salmaǵy 280 myń metrıkalyq tonnany quraǵan modýldik júk jetkizildi.
«Teńiz» ken ornyndaǵy jobadan otandyq kompanııalar da tys qalmady. Máselen, «Ersai», KCOI kompanııalary Mańǵystaý oblysynda halyqaralyq standarttarǵa sáıkes 75 modýldik estakany qurastyryp, qashyqtan baqylaıtyn 10 bloktyń qurylysyn júrgizdi. Joba qurylysyna qoldanylǵan júkterdi tasýǵa 120-dan astam keme paıdalanyldy. Onyń ishinde 40 keme jańadan qurastyrylsa, keıbiri joba qurylysy úshin tasymaldanatyn júktiń ereksheligine baılanysty arnaıy ózgertildi.
Bas dırektor Kevın Laıonnyń aıtýynsha, keleshek keńeıý – aýqymy men jahandyq kúrdeliligi turǵysynan iri joba ári mańyzdy jetistik. Jobany júzege asyrý kezinde halyqaralyq kompanııalarmen seriktestik qatynas ornap, tehnologııalar transferti qamtamasyz etilgen. Sondaı-aq Atyraý oblysyndaǵy ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa yqpaly tıgen.
«Ken ornyndaǵy eki ınvestısııalyq joba sátti júzege asyryldy. Endi shıki munaı óndirýdiń jalpy kólemi jyl saıyn 12 mln tonnaǵa ulǵaıady. Jobaǵa sáıkes, barlyq óndiristik nysan tolyq iske qosylǵannan keıin munaı óndirýdiń jyldyq kólemi shamamen 40 mln tonnany quraıdy. Bul el bıýdjetine salyq, roıaltı jáne basqa da tikeleı qarjylyq tólem esebinen qosymsha kiris túsiredi. Keleshek keńeıý jobasy negizgi óndiristiń senimdi jumysyn saqtaýǵa, Qazaqstannyń álemdik energetıkalyq naryqtaǵy iri jetkizýshi retindegi mártebesin nyǵaıtýǵa septigin tıgizedi», dep málimdedi K.Laıon.
«Teńizshevroıl» JShS bas dırektorynyń orynbasary Kóńilqosh Súıesinovtiń málimetinshe, joba qurylysy úshin jergilikti taýarlar men qyzmetterdi satyp alýǵa jumsalǵan qarjynyń kólemi 19,5 mlrd dollar boldy. Al jobany iske asyrý úshin jergilikti kompanııalarmen 1 250-den astam kelisimshart jasalǵan.
«Joba sheńberinde shamamen 90 myń jumys orny ashyldy. Oqytý kýrstary arqyly 37 500-den asa bilikti ulttyq maman daıarlandy. Kadr daıarlaý eldegi bilikti mamandar áleýetin qalyptastyrýǵa aıtarlyqtaı úles qosty. Endi ulttyq mamandar tájirıbesin elimizdegi ónerkásiptik jobalarda, halyqaralyq deńgeıdegi nysandar qurylysynda qoldana alady», deıdi K.Súıesinov.
Onyń aıtýynsha, «Teńizde» iske asyrylǵan jobalardy basqarýdyń jańa ádisi izdestirildi. Sóıtip, ken ornyndaǵy ornalasqan óndiristik nysandar 20 shaqyrym qashyqta biriktirilgen óndiristi basqarý ortalyǵy iske qosyldy. Ortalyqta sońǵy úlgidegi sıfrly tehnologııalar ornatylǵan. Ortalyqta kenish operatorlaryna eń tıimdi sheshim qabyldaý senimdiligin arttyratyn, óndiristik kórsetkishterdi ońtaılandyrýǵa qajetti tásilderdi qoldanýǵa kómektesetin dıspetcherler pýlti bar. Muny sala mamandary elimizdiń munaı-gaz ónerkásibindegi biregeı nysan retinde sıpattaıdy.
«Biriktirilgen basqarý ortalyǵy «Teńizshevroıldyń» barlyq óndiristik nysany men zaýytyn bir ortalyqtan basqarýǵa, biryńǵaı operatıvtik modelge biriktirýge jol ashyp otyr. Mundaı tyń tásilmen jumys isteý kompanııaǵa óndiristi qaýipsiz ári úzdiksiz júrgizýge, qyzmetkerlerimiz ben ózimiz eńbek etetin óńirdegi qoǵamdastyqtyń ıgiligi úshin qosymsha paıda ákelýge kómektesedi», deıdi Kevın Laıon.
Kóńilqosh Súıesinovtiń deregine súıensek, biriktirilgen óndiristi basqarý ortalyǵynyń qurylysyn júrgizý, iske qosý úshin 30-dan astam otandyq kompanııa men 600-den astam jergilikti qyzmetker atsalysqan. Jańa basqarý ortalyǵy ózimizdiń mamandardyń kásibı biligi men daǵdysyn jetildirýge serpin bergen.
Atyraý oblysy
