Genderlik teńdiktegi jetistik

Kezdesý Beıjiń deklarasııasynyń 30 jyldyǵyna jáne BUU Qaýipsizdik Keńesiniń «Áıelder. Beıbitshilik. Qaýipsizdik» 1325-qaýlysynyń 25 jyldyǵyna arnaldy. Bul – áıelderdiń quqyqtaryn keńeıtýge jáne genderlik teńdikti qamtamasyz etýge baǵyttalǵan negizgi halyqaralyq qujattar.

Beıjiń deklarasııasy men Is-qımyl platformasy 1995 jyly áıelder­diń tórtinshi Dúnıejúzilik konferensııasynda qabyldandy. Qujat­ta áıelder men qyzdardyń 12 mańyz­dy proble­malyq baǵyttaǵy (kedeı­lik, bilim berý, densaýlyq saqtaý, qarýly qaq­tyǵystar, ekonomıkalyq jáne saıası múmkindikterdi keńeıtý, ınstıtý­sıonaldyq mehanızmder, adam quqyqtary, BAQ, qorshaǵan orta) qu­qyqtary men múmkindikterin keńeıtýge arnalǵan strategııalyq is-sharalar kór­setilip, olardy sheshý joldary usy­nylǵan. Atalǵan konferensııada álem elderi birigip (189 el), kemsitýshiliksiz álem – teńdik, ádiletti jáne beıbitshilik álemin quryp, oǵan áreket etýge ýáde berdi.

Eýropa jáne Ortalyq Azııa elderi boıynsha «BUU-áıelder» keńsesiniń óńirlik dırektory Belen Sans Lýkeniń aıtýynsha, áıelder álem boıynsha parlamenttegi árbir tórtinshi orynǵa ıe, bul on jyl burynǵydan aıtarlyqtaı kóp. Dúnıe júzinde jahandyq genderlik alshaqtyqty joıýǵa baǵyttalǵan 56 quqyqtyq reforma júrgizilgen. Basty nazar Ortalyq Azııaǵa aýdarylǵan.

– Áıelder arasyndaǵy zorlyq-zom­by­­lyqqa keletin bolsaq, atap ótýge turarlyq úsh negizgi másele bar. Birinshi, Qazaqstannyń 2024 jyly otbasyn­daǵy zorlyq-zombylyqty qylmystyq jaýap­kershilikke tartý týraly jańa­shyl zańy áıelder men qyzdardy qorǵaý­daǵy mańyzdy qadam boldy. Ekinshi, Tájik­stan turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý týraly qaıta qaralǵan zańdy qabyldady. Bul zorlyq-zombylyqtan aman qalǵandarǵa tegin medısınalyq kómek kórsetý erejelerin qamtıdy. Úshinshi, Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne О́zbek­­stanmen birge BUU-nyń adam quqyq­­tary jónindegi keńesiniń turmys­tyq zorlyq-zombylyqty joıý týraly alǵash­qy qararyn engizdi. Sondaı-aq Qazaq­stan, Qyrǵyzstan jáne О́zbekstan­nyń qa­tysýymen Genderlik zorlyq-zombylyqty toqtatý jónindegi Ortalyq Azııa alıansyn qurý arqyly 35 mıllıon áıel men qyzdyń ómiri jaqsardy, – dedi BUU ókili.

Atalǵan otyz jylda genderlik saıasattaǵy jumystar aıtarlyqtaı nátıjeli bolǵanymen Belen Sans Lýkeniń málimeti boıynsha bul salada teńdikke jetýge áli de júzdegen jyl qajet.

Joǵary deńgeıdegi halyqaralyq kezdesýde Mádenıet jáne aqparat mınıstri, Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi Ulttyq komıssııanyń tóraǵa­sy Aıda Balaeva Qazaqstannyń 1995 jyly Beıjiń deklarasııasyna qosylǵan sátten bastap ulttyq jáne halyqaralyq basymdyqtardy ushtastyryp, turaqty genderlik saıasat qalyptastyrý baǵytyn berik ustanǵanyn atap ótti.

– Bul úderis eń aldymen naqty quryl­ǵan ınstıtýsıonal tetikterdiń júıesine negizdeledi. 2022 jyly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen júzege asqan aýqym­dy konstıtýsııalyq reforma Konstı­týsııalyq sotty qaıta qalpyna keltirip, Adam quqyqtary jónindegi ýákil ınstıtýtyn bekitti. Men bul ózgeristerdiń mańyzyn erekshe atap ótkim keledi. О́ıtkeni quqyq qorǵaý ınstıtýttarynyń kúsheıýi genderlik teńdikti ilgeriletip, qorǵaý úshin senimdi jaǵdaı jasaıdy, – dedi A.Balaeva.

Osy maqsatta elimizde Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otba­sy­lyq-demografııalyq saıasat jónin­degi Ulttyq komıssııa jumys isteıdi. Sony­men qatar Memleket basshysynyń Jarly­ǵymen 2023 jyly óńir basshylary janynan genderlik máseleler jónin­degi keńesshi ınstıtýty quryldy. Al elimizdegi genderlik saıasatty qalyp­tas­tyrý jáne júzege asyrýǵa jaýapty negizgi memlekettik organ – Máde­nıet jáne aqparat mınıstrligi. Mınıstr­lik quramynda arnaıy komıtet jumys isteıdi.

Sondaı-aq kezdesýge Ortalyq Azııa elderiniń memlekettik organdary basshylary, Syrtqy ister mınıstriniń birinshi orynbasary Aqan Rahmetýllın, Parlament Májilisi tóraǵasynyń orynbasary Danııa Espaeva, Konstıtýsııalyq sot tóraǵasy Elvıra Ázimova jáne azamattyq qoǵam ókilderi qatysyp, pikir bildirdi.