Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Bul bir jaǵynan bızneske jańa múmkindik ashady. Kásipkerler óndiriste energııa men materıaldardyń shyǵynyn azaıtyp, «jasyl» ınvestısııalarǵa qol jetkize alady ári jańa naryqqa shyǵýǵa múmkindik týady.
Oraıy kelgende halyqaralyq «jasyl» tehnologııalar jáne ınvestısııalyq jobalar ortalyǵynyń basqarma tóraǵasy Dıdar Qarymsaqovpen eldiń jasyl ekonomıkaǵa qalaı bet buryp jatqany jóninde, bıznestegi syn-qaterler týrasynda az-kem pikirlestik. Bakýde klımattyq ózgeristerge baılanysty ótken COP29 konferensııasy týraly surap bildik.
– COP29-da damyǵan elderdiń qarjylyq mindettemelerin damýshy elderdiń paıdasyna úsh ese kóbeıtý týraly sheshim qabyldandy. Osylaısha, ekologııalyq turaqty jobalardy iske asyrý baǵytynda jańa múmkindikter ashylady. Qarajatty tek ekonomıkany dekarbonızasııalaýǵa, taza tehnologııalardy engizýge, aýyspaly klımatqa beıimdelýge ǵana paıdalanýǵa bolady. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2026 jyly Astanada óńirlik Klımattyq sammıt ótkizý týraly usynys jasady. Is-shara biz betpe-bet kelip otyrǵan klımattyq syn-qaterlerdi Ortalyq Azııa elderimen birigip talqylaýǵa, sheshý joldaryn izdeýge jol ashady. Sonymen qosa óńirdiń halyqaralyq klımattyq kelissózderdegi pozısııasyn nyǵaıtýǵa, turaqty jobalardy iske asyrýǵa ınvestısııa tartýǵa múmkindik beredi,– deıdi D.Qarymsaqov.
Mamandardyń paıymynsha, ekologııalyq tehnologııalardy engizýde eldegi kompanııalardyń óz artyqshylyǵy bar, kemshiligi de joq emes. Máselen, jańartylatyn energııa kózderin (JEK) damytý arqyly 2060 jylǵa qaraı kómirtegi beıtaraptyǵyna umtylamyz. Elimizde kún, jel energetıkasy baǵytyndaǵy jobalar damyp keledi. Alaıda ekinshi jaǵynan, «jasyl» tehnologııalarǵa kóshý arqyly amalsyz birqatar qıyndyqqa tap kelýge májbúrmiz. Munyń ishinde mamandandyrylǵan synaq polıgondarynyń azdyǵy, uzaqmerzimdi jobalardy qarjylandyrýǵa qarajattyń tapshylyǵy, taza tehnologııalardy engizýde bastapqy shyǵyndardyń kóptigi syndy kedergiler bar.
Elimizde jańartylatyn energııa kózderi sektory jedel damyp keledi. Búginde energetıkalyq balanstaǵy JEK úlesi 4,5%-dy quraıdy. Endi osy kórsetkishti 2030 jylǵa qaraı 15%-ǵa, 2050 jylǵa qaraı 50%-ǵa deıin jetkizý mindeti tur. Budan bólek, Jambyl oblysyndaǵy Qordaı jel elektr stansasy, Almaty oblysyndaǵy kún stansalary sııaqty iri jobalar iske asty. Elimiz Eýropalyq odaqtyń kómirtegi retteýine (CBAM) sáıkes keletin kómirtegi salyǵyn engizýge daıyndalyp jatyr. Muny biz eldegi kompanııalardy «jasyl» tehnologııalardy engizýge, kómirqyshqyl gazynyń shyǵaryndylaryn azaıtýǵa yntalandyrýǵa baǵyttalǵan qadam dep túıdik.
Elde «jasyl» tehnologııalardy qoldaýdyń mańyzdy elementi sanalatyn GCIP-Kazakhstan baǵdarlamasynyń bolashaǵy baıandy. GCIP-Kazakhstan – taza tehnologııalar salasyndaǵy startaptardy qoldaýǵa baǵyttalǵan biregeı baǵdarlama, elimizdi qosa alǵanda 16 memleketti qamtıtyn jahandyq bastamanyń bir bóligi. Baǵdarlama ınnovasııalyq «jasyl» sheshimderdi ázirleıtin startaptardy qarjylandyryp, saraptama alýǵa, halyqaralyq naryqtarǵa shyǵýǵa kómektesedi.
– Baǵdarlamadan ótken jeńimpazdarǵa 3 mln teńgege deıin grant beriledi. Sondaı-aq startaptarǵa Global Cleantech Days, BUU-nyń Klımattyń ózgerýi Jónindegi Konferensııasy (COP29) sııaqty jahandyq is-sharalarǵa qatysýǵa mindetti túrde qoldaý kórsetiledi. Baǵdarlamany iske asyrý aıasynda ótken eki jylda 200-den astam ótinim berildi. Onyń ishinde 10 startap grant alyp, birneshe halyqaralyq baıqaýdyń jeńimpazy atandy. Mysaly, Ozen-M startapy Aýstrııadaǵy Global Cleantech Days 2024-te 2-orynǵa ıe boldy. Demek bul – startaptardy tanytyp, búkil álemde ınvestorlarmen, seriktestermen baılanys ornatýǵa tamasha múmkindik, – dep túıindedi D.Qarymsaqov.
GCIP-Kazakhstan baǵdarlamasy bıyl da startaptarǵa qoldaý kórsetý jumystaryn úzbeı jalǵastyrady. Olarǵa ınnovasııalyq ekologııalyq sheshimderdi damytyp, ónerkásipke ıntegrasııalaýǵa resýrstar usynady. Jalpy, elde turaqty damýǵa sátti kóshýdiń barlyq alǵysharty jasalǵan. Resýrstar jetkilikti, Úkimettiń strategııalyq bastamalarymen qosa belsendi jumys isteıtin bıznester bar. Mundaǵy negizgi faktor – turaqty ósýdi qamtamasyz ete alatyn, tabıǵı resýrstardy saqtaıtyn ınnovasııalyq tehnologııalardy, «jasyl» sheshimderdi biriktirý. Osy arqyly startaptardy qoldaýǵa bolady. GCIP-Kazakhstan baǵdarlamasynan bólek, ózge de jobalar osy baǵytta jaqsy nátıjege qol jetkizýde mańyzdy ról atqaratyny anyq. Osyndaı bastamalardyń arqasynda elimiz Ortalyq Azııada taza tehnologııalardy engizý jónindegi kóshbasshylardyń birine aınalsa quba-qup.
