Makosh Tirijanqyzy ǵylymǵa kelý jolyn áriden bastady. Onyń oıynan túıgenimiz, barlyǵy ákesine degen sheksiz mahabbat pen perzenttik paryzdan bastaý alǵan sekildi.
«Adam týǵannan talpynyp týady. О́z mysalyma kelsem, 5 jasymda ákem baqıǵa attandy. Men bir kúnde eseıdim, ákesi bar zamandastarymnan kóbirek áreket etýim keregin túsindim. 36 jasynda 3 balamen jesir qalǵan anam da óte pysyq adam bolatyn, jalǵyz járdemshimniń jeteleýimen jetildim. Mektepti óte jaqsy bitirdim, birge oqyǵandar arasynda joǵary oqý ornyna túskenderi joq. Anam baǵymdy baılamaıyn dep qalaǵa jiberdi. Kókshetaýǵa Qaraǵandydan, Almatydan jyljymaly qabyldaý komıssııasy kelipti. Týǵan aýylym Aqmola oblysynyń Makın aýdanyna qarasty Shıeli aýylyna jaqyndaý bolǵan soń, Almatyny tańdamaı, Qaraǵandydaǵy medısına ınstıtýtyna tústim», deıdi ol.
Iá, keıipkerimizdiń baǵy bar eken, óıtkeni Qaraǵandy medısına ınstıtýty elimizdegi eń myqty oqý oryndarynyń biri edi.
«Qazan men Lenıngradtan kelgen evreı professorlar sabaq berdi. О́zim taza qazaq mektebin bitirip barsam da, oqýda qınalmadym, óıtkeni medısınany oqý úshin latynshany úırenesiń. Instıtýtty 6 jyl oqyp, 45 emtıhannyń 4-eýin ǵana 4-ke, qalǵan 41-in 5-ke tapsyryp támamdadym. Sóıtip, úzdik túlek retinde meni ınstıtýtta qaldyrdy. Alaıda anam ruqsat bermeı, Makın aýdandyq ortalyq aýrýhanasyna terapevt bolyp jumysqa turdym. Selınogradtyń bas terapevi Valentına Borodeı aýdanǵa kelip, sondaǵy eńbegimdi erekshe baǵalap, ózine shaqyrdy. Selınogradqa barsam, Almatyǵa joldama daıyndap qoıatynyn aıtty. Osylaı Almatyǵa attanyp, terapııadan bilimimdi jetildirip, sol jaqta aýyldasymmen otbasyn quryp keldik. Selınogradtaǵy medısınalyq ınstıtýtta ordınatýrany eki jyl oqyp taýystym da, osy jerde oqytýshy bolyp qaldym ári ınstıtýttyń klınıkasynda dáriger qyzmetin atqardym. Assıstent bolyp júrgende zertteýlerimdi bastadym», dedi ǵalym.
Keıipkerimiz balalarymen júrip qant dıabetin zerdeledi. Oqytýshylyǵy boıynsha Novosibirge bilimin jetildirýge barǵanda dıabet kafedrasynyń basshysy, professor, sondaǵy endokrınologter mektebiniń negizin qalaýshy Valerıı Aleksandrovıch Galenokke kirip, ǵylymı jumysy baryn, qarap kórýin ótingen. Al ol bul ótinishin óziniń orynbasaryna aıtýyn, sol tyńdaýǵa turarlyq dese ǵana eńbekpen tanysatynyn eskertken.
«Orynbasaryna baryp, Valerıı Aleksandrovıch sizge meni tyńdasyn dep jatyr dedim. Medısına ǵylymdarynyń doktory Vladımır Balashov degen ańqyldaǵan ońdy kisi eken, bir saǵat otyryp baıandadym. Sodan meni kafedra basshysyna ertip baryp durys pikirin bildirdi. Birneshe kúnnen keıin professordyń aldynda baıandama jasadym. Bir metr jerde otyrǵan V.Balashov durys aıtyp kele jatsam, basyn ızeıtin, teris bolsa, basyn shaıqaıtyn. Janashyrlyq qoı. О́mirde osyndaı jaqsy adamdarǵa tap boldym. Olar maǵan qaı jerin túzep, qaı tusyn tolyqtyrý keregin túsindirdi. Elge kelip qaıta jazyp shyqqandaı bolyp, zerthanalyq tájirıbe nátıjelerin qosqan jumysymdy alyp Novosibirge bir jyldan keıin taǵy bardym. Olar meni kelmeıdi dep oılapty. Al men Galenokke ózine jumysyma jetekshi bolýyn suradym. Onyń talabymen jylyna 3-4 retten qatynap júrip dıssertasııamdy daıyndap, jeti jyl degende qorǵaýǵa shyqtym», dep eske aldy M.Tirijanqyzy. Nátıjesinde, ol óz eńbeginde qant dıabetimen aýyratyn birinshi tıptegi jas naýqastardyń júrek-qan tamyr júıesiniń qalaı ózgeretinin jáne buǵan qosymsha qandaı dári-dármekter áser etetinin anyqtady.
Dıssertasııany qorǵap bolǵan soń, sóz sóılegen jetekshisi «Alǵash maǵan kelip jobasyn aıtqanda ertegi dep qabyldaǵanmyn. Tabandylyǵyna tánti boldym, dittegenine jetti», depti. Rasymen de, M.Tirijanqyzy – alǵa qoıǵan maqsatyna jetpeı tynbaıtyn jan. Sol qasıetimen stýdentter izdep júrip leksııasyna qatysatyn oqytýshy atandy. Selınograd medısınalyq ınstıtýtynda (qazirgi Astana medısınalyq ýnıversıteti) dárigerlerdi daıarlaıtyn toptardyń qazaq bólimderin ashýdyń basy-qasynda júrdi. Oqytýǵa qajetti quraldardyń qazaq tilinde jazylýyna muryndyq boldy, óz salasy boıynsha «Qant dıabeti», «Endokrınologııa» sekildi 5 ádistemelik-oqý quralyn jazdy, alys-jaqyn shetelderdegi medısınalyq basylymdarǵa 50-den asa ǵylymı maqala jarııalady. Osyǵan qosa qoǵamdyq, mańyzdy memlekettik qyzmetterdi de abyroımen atqardy. Atap aıtqanda, 1992–1997 jáne 2003–2008 jyldary Astana qalasy Densaýlyq basqarmasynyń shtattan tys bas endokrınologi bolyp, Ispanııa, Italııa, Nıderland elderinde, Máskeýde ǵylymı konferensııalarda baıandama jasady, qaladaǵy endokrınologterdiń bilimin jetildirýge baǵyttalǵan ǵylymı semınarlardy uıymdastyrdy. Qazaqstandaǵy endokrınologter qaýymdastyǵynyń Astana fılıalyn basqardy. Osy eńbekteri elenip, 1997 jyly «Densaýlyq saqtaý salasynyń úzdigi», 2000 jyly «Bilim berý isiniń úzdigi» tósbelgisi berilgen.
«Ǵylymnyń shyńyna shyqtym deı almaımyn. Biraq ár isimnen lázzat aldym, jolymda kezdesken ár adamnan ómirlik tájirıbe jınadym. Ǵylymmen shuǵyldanýyma jubaıymnyń túsinistik tanytýy kómek boldy. Áıel adamnyń basty baqyty – otbasy. Otbasynda baqytty áıel kásibı jaǵynan da jetilip, ózin dáleldeı alady. Al kásipte shyńǵa shyǵa bilý úshin eńbek, adaldyq kerek», deıdi M.Tirijanqyzy.
