– Álibek Ibatýllauly, poshta qyzmeti jelisin zaman talabyna saı jetildirýdi kózdeıtin jańa zańnyń negizgi erekshelikteri qandaı?
– 1993 jyly qurylǵan «Qazposhta» alǵashqy jyldary baılanys salasynyń quramynda bolyp, 1995 jyly óz aldyna memlekettik kásiporyn retinde bólinip shyqqany belgili. Al 2016 jyly Úkimettiń qaýlysymen poshta tasymaly salasyndaǵy birden-bir operator bolyp bekitildi. Degenmen odan beri qansha ýaqyt ótse de, áli kúnge eski júıemen jumys istep kele jatyr. Shalǵaı eldi mekendegi poshta bólimsheleriniń jaǵdaıy qıyn. Qazir burynǵydaı hat-habar jazý joq, aýylǵa kóbine zeınetaqy men járdemaqyny jetkizip beredi. Soǵan baılanysty qyzmetkerleri kúnine azǵantaı ýaqyt qana jumys isteıdi, jalaqysy da soǵan saı mardymsyz. Degenmen halqy bar shalǵaı aýyldarǵa poshta qyzmeti kórsetilýi kerek ekeni anyq.
Bul qabyldanǵan zańda qarastyrylǵan basty másele de sol – alys eldi mekenderdegi poshta jelisin saqtaý. Olarǵa zaman talabyna saı elektrondyq saýda, brokerlik qyzmet, trasfert-agent jasaý sekildi qyzmetterdi atqaryp, qosymsha tabys tabýyna múmkindik berý úshin zańǵa jańa normalar engizilip, tolyqtyryldy. Bul qujattaǵy negizgi ózgeristiń biri – «poshta jáshigi» degen uǵym alynyp tastalyp, onyń ornyna «poshtomat» deıtin jańa uǵym qosyldy. Qazir eshkim burynǵydaı hat jazbaıdy, biraq qashyqtan saýda jasaıtyndar kóp. Poshtomat – keıbir bankterdiń postomaty sekildi nárse. Ony kópqabatty úılerge, kásipkerlik nysandaryna, t.b. halyq kóp keletin jerge ornalastyrýdyń zańdyq negizi jasaldy. Tapsyrys berilgen zattar sonda salynady, adamdar sol jerden PIN-kodty terý nemese QR-kod arqyly alyp ketedi nemese úshinshi tulǵaǵa alý quqyǵyn beredi. Sonymen qatar zańda «abonenttik jáshik» uǵymy qaldyrylǵanyn aıta ketý kerek.
Buǵan qosa qujatta poshta bólimshelerine qosymsha tabys tabý úshin dári-dármek pen medısınalyq buıymdardy tasymaldaýǵa ruqsat berildi. «Qazposhtanyń» arnaıy lısenzııasy bar. Bul másele zań jobasyn qaraý kezinde kóp talqylandy. Sebebi dári-dármektiń jaramdylyq merzimi, keıbir dárilerdi tońazytqysh sekildi orynda saqtaý máselesi, t.b. aıryqsha talaptar boıynsha pikir órbidi. Mekemeniń Astana, Almaty, Aqtóbe qalalarynda úsh úlken qoımasy, sondaı-aq oblys ortalyqtarynda qosymsha qoımalary bar. Nátıjesinde, bıyldan bastap «Qazposhta» tek medısınalyq buıymdardy tasymaldaýdy qolǵa alyp, kelesi jyldan dári-dármek jetkizip berý qyzmetin de atqarýdy josparlap otyr.
– Aýyldyq jerdegi poshta bólimsheleriniń jaǵdaıy máz emes ekenin aıttyńyz. Zańda sol bólimshelerdi jabatyn bolsa, aldyn ala jergilikti ákimdikti habardar etý mindettiligi jazylǵan. Osyny túsindirip berseńiz.
– Buǵan deıin «Qazposhta» ekonomıkalyq turǵydan tıimsiz bólimshelerin ózi qalaǵan kezde jaýyp tastaı alatyn. Budan bylaı poshta operatory bólimshesin jabý týraly sheshim qabyldar aldynda keminde úsh aı buryn jergilikti atqarýshy organdarǵa habarlama berýge mindetteldi. Bul talap atalǵan tıimsiz bólimsheni saqtap qalýdyń amalyn qarastyrý úshin belgilenip otyr. Sol arqyly ákimdikterge ony saqtaýǵa járdemdesý sharalaryn kórsetý boıynsha quzyret berilmek.
– Sonda «Qazposhta» jabamyz degen bólimsheni ákimdik ári qaraı óz moınyna ala ma?
– О́z moınyna almaıdy, olarǵa mundaı quzyret berilmegen. Bólimshe jabylady degen habardy alǵan jergilikti bılik eger halyqqa kerek dep tapsa, ony saqtap qalý úshin «Qazposhtaǵa» járdemdesip, birge jumystanady. Máselen, ǵımaratty jalǵa alý quny qymbat bolsa, ornyna basqa ǵımarat taýyp berý degen sekildi.
– Qazir elektrondyq saýdanyń, ony jetkizetin kýrerlik qyzmettiń qyzǵan shaǵy. «Qazposhtanyń» da osy salada tabys tabýy úshin zańda tıisti normalar qarastyrylǵan ba?
– Iá, ózińiz aıtqandaı, «Qazposhta» bıznes sektory men halyq arasynda jetkizip berý qyzmetin de jandandyrýdy kózdeıdi. Qazir olardyń ıeliginde 2 100-deı tehnıka bar eken. Biraq báriniń birdeı jaǵdaıy oıdaǵydaı emes. Onyń 1 117-si júrip tur, 443-i jóndelip jatyr. Qalǵanyn satýǵa shyǵarypty. Osy tehnıkalarymen, sondaı-aq taksı qyzmetin kórsetetin adamdardy jaldaý arqyly kásipkerler men halyq arasynda deldal bolýdy kózdeıdi. Máselen, sizdiń dúkenińiz bolsa, ózara kelisimshartqa otyrasyzdar da, olar sizdiń taýaryńyzdy tapsyrys berýshige jetkizedi.
Osy sekildi taǵy bir qyzmet – bankter men halyq arasynda deldal bolý. Qazir aýyldyq jerdiń kóbinde bankomat joq. Úlken bankter qarjylyq jaǵynan qolaısyz, ıaǵnı halqy az eldi mekenderge olardy qoıa bermeıdi. «Qazposhta» sol bankterdiń qarajatyn alys eldi mekendegi halyqqa ákelip berip júr. Mysaly, byltyr 24 mlrd teńge kóleminde qarajat jetkizgen. Sonyń ishinde 30 paıyzy – «Halyk bank», 47 paıyzy – «Kaspi bank» klıentteri. Degenmen bul qyzmet osy qabyldanǵan zańda arnaıy qaralǵan joq. Ony aldaǵy ýaqytta zańǵa engizý kózdelip otyr.
– «Qazposhta» memleketten qansha sýbsıdııa alady?
– Ǵımarattardyń eskirýi men tehnıkanyń tozýy sekildi shyǵyndy jabý úshin jylyna 2 mlrd teńge kóleminde sýbsıdııa berilip kelgen. Alaıda byltyr tek 665 mln teńge ǵana alypty. Bul, árıne, shyǵynnyń bárin jaba almaıdy. Sondyqtan jaqynda aldaǵy úshjyldyq bıýdjet bekitilgende bul másele taǵy da keńinen talqylandy.
Jalpy, qarjy máselesine kelsek, aksıonerlik qoǵam 2022 jylǵa deıin shyǵynmen jumys istep kelgen. Sýbsıdııa tólenip, qosymsha kommersııalyq qyzmettermen aınalysqannan keıin ótken jyldy 45 mlrd teńge kóleminde paıdamen aıaqtady. Sonyń arqasynda alys eldi mekendegi bólimshelerge ketetin shyǵyndy jaýyp otyr. Qazir jalpy sany 2834 poshta bólimshesi bar bolsa, sonyń 2 myńnan astamy – aýyldarda. Olardyń qyzmetin júrgizý úshin jylyna ketetin ortasha shyǵyn 14-15 mlrd teńgeni quraıdy. Al tabatyn paıda – 3 mlrd teńge aınalasynda ǵana.
– Zańda «qundylyǵy jarııalanǵan poshta jóneltimderi» degen uǵym bar eken. Bul neni bildiredi?
– Iá, ulttyq zańnamany halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keltirý maqsatynda «qundylyǵy jarııalanǵan poshta jóneltimderi» uǵymymen tolyqtyryldy. Buryn adamdar sálemdeme jibergende onyń ishindegi zattyń qunyn kórsetpeıtin. Eger zatyńyz joǵalyp ketse, dittegen jerine jetpese, qunyn óteý jaǵynan qıyndyqtar bolǵan eken. Mysaly, siz sálemdememen quny mıllıondaǵan teńgeni quraıtyn zatty jiberesiz, ol joǵalǵan jaǵdaıda «Qazposhtadan» qunyn suraısyz. Biraq ony qalaı dáleldeısiz? Al poshta qyzmetkerleri onyń ishinde qandaı baǵaly zat bolǵanyn bilmeıdi. Mine, jańa uǵym osy olqylyqty joıý úshin engizildi. Endi siz sálemdeme jibererde onyń ishindegi zattyń qunyn baǵalap, qaptamanyń syrtyna jazýyńyz kerek. Túrli jaǵdaı bolyp, zat joǵalsa, poshta qyzmetkerleri onyń baǵasyn aldyn ala bilip otyrady.
Aıta ketý kerek, jiberiletin zattyń quny joǵarylaǵan saıyn ony jetkizýge tóleıtin soma da ózgerýi múmkin.
– Halyq tarapynan «Qazposhtaǵa» qatysty aıtylyp jatqan synnyń kóbi – jetkizý merziminiń uzaqtyǵy. Keıde poshta arqyly ózge qalaǵa jibergen sálemdeme bir apta ne on kún júrip barady.
– Aksıonerlik qoǵam basshylyǵymen kezdesý kezinde bul másele de talqyǵa salynǵan edi. Osy kemshiliktiń ornyn toltyrý úshin «Qazposhta» fýlfılment ortalyqtaryn ashqan. Bul – qashyqtan saýda jasaýǵa arnalǵan logıstıkalyq qyzmetter kesheni. Sol arqyly 80 kompanııamen jumys istep jatyr. Atalǵan ortalyqtardyń kómegimen endi tapsyrys berilgen zattardy Astana, Almaty, Aqtóbe qalalarynyń ishinde 1-2 kúnde, basqa óńirlerge 3-4 kúnniń ishinde jetkizý úshin jumystanyp jatyr.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Eskendir ZULQARNAI,
«Egemen Qazaqstan»
