Alańdaǵy atmosfera á degennen ádemi áserge bóledi. Kóz aldymyzda saı-salaǵa quıǵan ózen sýyndaı segiz kóshe saırap jatyr. Sonyń alǵashqysy – taý-ken isi jáne metallýrgııa kóshesi. Osyndaǵy oqýshylardyń kenshi formasyn kıip, vırtýaldy kózildirik arqyly shahtaǵa saıahattap jatqany erekshe áserli kórindi. Olardyń tańdanysy tilderinen de, túrlerinen de kórinip-aq tur. Mamandyq ıeleri metaldyń tabıǵatyn balalarǵa ońaı ári qyzyqty túsindirip jatyr.
– Balalar, sýrette kórip turǵan «Bostandyq músini» bastapqyda qandaı tústi bolǵan dep oılaısyńdar? – dep nusqaýshy qyz oqýshylarǵa saýal tastady. Shyny kerek, bul suraqqa úlkenderdiń ózi biraz oılanyp qaldy.
– Árıne, áýelden jasyl tústi! – dep bir balaqaı sańq etti. Bizdiń de aıta almaı turǵan jaýabymyz sol edi. Nusqaýshy qyz «solaı deıtinderińdi bilgem» degendeı, ántek jymıyp qoıyp, durys jaýabyn ózi aıtty.
– Joq, ol alǵashynda qońyr tústi bolǵan, óıtkeni eskertkish taza mystan jasalǵan. Al ýaqyt óte jasyl túske aınaldy. Nege ekenin bilesińder me?
– Tot basqan shyǵar? – dedi bir oqýshy.
– Durys baǵytta oılap tursyń. Biraq bul temirdegideı zııandy tot emes, kerisinshe, metaldyń ózin qorǵaý úshin tabıǵı qabat túzedi. Bul qubylys «patına» dep atalady. Iаǵnı mys ottegimen, ylǵalmen jáne kúkirt qospalarymen árekettesip, onyń betinde jasyl qabat paıda bolady, – dep metall mamany kúrdeli kórinetin úderisti soqyrǵa taıaq ustatqandaı op-ońaı túsindirip berdi. «Mássaǵan» desip biz qaldyq. Tańǵalǵannan tańdaı qaǵyp turǵanda, «Ana jaqta temirdi balqytyp jatyr!» degen áldekimniń daýysyn qulaǵymyz shaldy. Eleń ete qaldyq. Barsaq, rasymen «Qazaqmys» korporasııasy Polıtehnıkalyq kolledjiniń stýdentteri metaldyń qalaı qalypqa quıylatynyn, bolat balqytýdyń zamanaýı tehnologııalaryn jınalǵan jurtshylyqqa kórsetip jatyr. Biz de jaqyndaı berip edik, taqyldap ózderin tanystyra jóneldi.
– Aty-jónim – Dýman Jetkin. Osy kolledjdiń 4-kýrs stýdentimin. Mamandyǵym – tústi metallýrgııa. Bizdiń kolledj Balqash qalasynda ornalasqan jáne «Qazaqmys» korporasııasynyń tolyq qoldaýymen jumys isteıdi.
– Bárekeldi, baýyrym! Shynyńdy aıtshy, mamandyǵyń ózińe unaı ma?
– Unaǵanda qandaı! Ne úshin ekenin jiktep aıtaıyn sizge. Mysaly, bizdiń shákirtaqy – 48 000 teńge. Sonymen qatar úzdik oqýshylarǵa «Qazaqmys» korporasııasy taǵaıyndaǵan arnaıy shákirtaqy bar, onyń mólsheri – 50 000 teńge. Praktıkadan ótkender taǵy 100 000 teńge alady. Barlyǵyn qosqanda, bizdiń stýdentterdiń shotyna aı saıyn 200 000 teńge túsip turady. Muny «bir» dep qoıyńyz. Ekinshiden, bizde zamanaýı qurylǵylarmen tolyq jabdyqtalǵan oqý zerthanalary bar, sol jaqta metall quıý úderisin, dánekerleý jumystaryn jáne basqa da óndiristik tehnologııalardy tájirıbe júzinde meńgerýge múmkindik bar. Úshinshiden, kolledjdi aıaqtaǵan stýdentter «Qazaqmys» korporasııasynyń kásiporyndaryna tolyqtaı jumysqa ornalasady. Iаǵnı mamandyqqa suranys joǵary. Aılyǵy da aýyz toltyryp aıtarlyqtaı.
– Bul mamandyqty qalaı tańdadyń?
– Mektep kezinde bizge kásiptik baǵdar berý jumystary júrgizildi. Sonyń arqasynda osy salany tanyp-bildim. Oqý barysynda, ásirese óndiristik tájirıbe kezinde mamandyǵyma qushtarlyǵym arta tústi. Bizdiń áýlette metallýrgter bolmaǵan. Biraq bul saladaǵy sara joldy ózim bastadym. Byltyr týǵan inim de osy kolledjge oqýǵa tústi, – dedi stýdent aǵynan jarylyp. Bolashaq metallýrgke alǵys bildirdik te, isterine sáttilik tilep, kelesi kóshelerdi kórýge asyǵa berdik.
Endigi baǵyt – aýyl sharýashylyǵynyń alańy. Aq halatty jas mamandar janýarlardyń jaı-kúıin baıandap, zertteý qurylǵylaryn kórsetip, qyzyq tanystyrylym ótkizip jatyr eken. Biz qaýmalaǵan kóptiń arasynan ózimizge jyly ushyraǵan stýdentti sózge tarttyq. Túrkistan oblysyndaǵy Qaplanbek joǵary agrarlyq-tehnıkalyq kolledjiniń 3-kýrs stýdenti eken. Aty-jóni – Muhammedáli Quljabaı. Mal dárigeri mamandyǵynda oqıdy. Tanys-bilisten soń stýdent jigit bizdi zerthanalyq tájirıbe alańyna qaraı bastady.
– О́zderińiz kórip turǵan osy aq tyshqandardy, qoıandardy jáne teńiz shoshqalaryn biz zertteý úshin qoldanamyz, – dedi ol quty ishindegi janýarlardy kórsetip. – Vaksınanyń alǵashqy synaqtary dál osy kishkentaı tirshilik ıelerine jasalady. Eger olar jaqsy áser berse, keıinirek iri janýarlarǵa synaq júrgizemiz. Al mynaý qoıandar tek zertteý úshin emes, ónerkásip úshin de mańyzdy. Olardyń terisi kıim óndirisinde, al eti dıetalyq taǵam retinde qoldanylady, – dedi Muhammedáli.
Onyń aıtýynsha, qazirgi veterınarııada qoldan uryqtandyrý tehnologııasy erekshe ról atqarady.
– Bizde azot (-196°C) kómegimen uryqty jyldar boıy saqtaıtyn qurylǵylar bar. Odan bólek, aýyl sharýashylyǵynda drondardy qoldaný – óte yńǵaıly ári tıimdi, – dedi de stýdent bizdi kishigirim alańǵa bastap kelip, qolyndaǵy tetikti basyp qaldy. Sol sátte alyp dron gúr etip kókke kóterildi de, alańdy aınala usha bastady.
– Baıqap turǵanyńyzdaı, bul dronnyń syıymdylyǵy óte joǵary. 60 kg júkti qınalmaı kóterip, tasymaldaı alady. Negizgi qyzmeti – egistikti tyńaıtqyshtarmen óńdeıdi, zııankesterge qarsy dári sebedi, ósimdikterdiń jaı-kúıin qashyqtan taldap, aýrýlardyń taralýyn erte anyqtaı alady. Al mynaý «X-NIR» degen apparat jaı ǵana jemge jaqyndatý arqyly azyq quramyndaǵy dárýmender men mıneraldardy lezde ekrannan kórsetedi, – dedi ol. Osylaısha, jas mamannyń aıtqandaryn tyńdaı otyryp, aýyl sharýashylyǵynda da sıfrlyq qurylǵylardyń qarqyn alǵanyn anyq ańǵardyq.
Jumysshylar qalasyn aralap kelemiz. Jasandy ıntellektiniń yqpalymen neshe túrli mamandyqtyń paıda bolǵanyn osy festıvalda uǵyna tústik. Mysaly, vırtýaldy shyndyq dızaıneri, sıtı-fermer, ekotehnık, ıadrolyq qaldyqtardy qaıta óńdeý jónindegi maman, ǵarysh qurylysshysy, órt sóndirý robottaryn qashyqtan basqarý operatory syndy jańa mamandyqtar óte kóp munda. Sondyqtan JI keıbir mamandyqtyń ornyn almastyrǵanymen, buryn-sońdy bolmaǵan jańa baǵyttar paıda bolǵanyna osy festıvalda kózimiz jetti. Al robottar barlyq salada basymdyq alǵan desek esh qatelespeımiz. Bir ǵana mysal – robot-jolserik. Qyzmeti túsinikti. Jolseriktiń barlyq mindetin atqarady. Onyń «Qazaqstan temir joly» degen logotıpi bar. Festıvalǵa kelgen balalar ózderimen boıy shamalas osy bir qultemirdi erekshe qyzyqtap, tipti onymen «áńgimelesip» jatty. Sonymen qatar oqýshylar sımýlıator arqyly poıyz júrgizip kórdi. «Naǵyz mashınıst oryndyǵyna otyryp, relstermen qozǵalǵandaı áser aldyq», desti balalar. Osynaý qyzyq pen qupııaǵa toly «Bolashaq mamandyqtar» kóshesinen shyǵa bere qurylysshylar alańyna qaraı adymdadyq.
Qurylysshylar kóshesine kelgen bette kádimgi óndiris ornyna engendeı boldyq. Bir shette kirpish qalaý sheberligi kórsetilip jatsa, ekinshi jaqta árleýshiler gıps qabatyn tegistep, qabyrǵa sylaýdyń zamanaýı ádisterin túsindirip tur. Qysqasy, munda jaı ǵana baqylaýshy bolyp turý qıyn. О́ıtkeni aınaladaǵy tirshilik birden jumysqa aralasyp ketýge shaqyryp turǵandaı. Tipti keıbir oqýshylar basyna kaska kıip, iske kirisip ketken. Bir oqýshy qabyrǵany deńgeı ólshegish arqyly tekserip kórdi de, qateligin túsinip, kirpishin qaıta qalady. Osylaısha, olar qurylysta árbir mıllımetr mańyzdy ekenin ózderi-aq ańǵaryp jatty. Osy sátte Qaraǵandy tehnıka-qurylys kolledjiniń dırektory Ásel Saǵymbaıqyzymen tildesýdiń sáti tústi. Ol qurylys salasynyń bolashaǵy men jastardyń bul mamandyqqa degen kózqarasy týraly áńgimelep berdi.
– Qurylys salasy – eshqashan mańyzyn joǵaltpaıtyn, turaqty kásiptiń biri. Ásirese dánekerleýshilerge suranys óte joǵary, olar tegis jumysqa ornalasady. Qazirgi jastar arasynda «jumysshy – qarapaıym eńbekshi» degen stereotıp bar. Biraq bul túsinik durys emes. Qazir qurylys salasynda «AutoCAD», «Revit» sııaqty zamanaýı baǵdarlamalar qoldanylady. Iаǵnı qurylysshy tek qara kúshke ǵana emes, aqyl men tehnologııaǵa súıenetin maman, – deıdi Á.Saǵymbaıqyzy.
Bir qyzyǵy, atalǵan kolledjde jaqynda «Úı sheberi» («Haýs master») degen jańa mamandyq ashylypty. Iаǵnı bir stýdent birden tórt kásiptiń ıesi atanady. Atap aıtsaq, elektrık, santehnık, dánekerleýshi jáne qurylysshy mamandyǵyn meńgerip shyǵady.
– Bizde qyzdar da qurylys mamandyqtaryn meńgerip jatyr. Bir stýdentimiz dánekerleý isinde er balalardan jyldam ári uqypty jumys isteıdi. Qurylys – erlerdiń ǵana emes, bilimi men biligi bar kez kelgen adamnyń kásibi. Kolledjde sondaı-aq erekshe bilim berý qajettilikteri bar stýdentter úshin de jaǵdaı jasalǵan. Qazirgi tańda 82 erekshe bala bilim alyp jatyr. Estý qabileti nashar, aqyl-oı damýy tejelgen stýdentterge qurylys, dánekerleý, árleý jumystary úıretiledi, – deıdi dırektor.
Iá, sonymen kúnine 5 myń adam kelip, túrli mamandyqtyń qyr-syrymen tanysyp jatqan festıvaldy aralap shyqtyq. Sondaǵy túıgenimiz, bolashaqta qandaı mamandyqtar suranysqa ıe bolatynyn eshkim dóp basyp aıta almaıdy. Biraq bir nárse anyq – eńbek adamynyń mártebesi eshqashan tómendemeıdi. Búginde bilikti jumysshylarǵa suranys joǵary, olar joǵary jalaqy alyp, turaqty jumyspen qamtylady. «Jumysshylar qalasy festıvali» – jastarǵa kásibı baǵdar berip, olardyń mamandyqqa degen kózqarasyn ózgertýge úlken múmkindik. Bir kúnniń ishinde bul jerden myńdaǵan oqýshy bolashaǵyn anyqtap, óz tańdaýyn jasaǵany sózsiz.
