– Ulyqbek Shabdanuly, bul zańnyń basty jańalyǵy qandaı?
– Turǵyn úı saıasatyn reformalaý týraly zań halyqty, sonyń ishinde áleýmettik turǵydan osal topty baspanamen qamtamasyz etýge úlken betburys ákeldi dep aıta alamyz. Úkimet ázirlegen jobany talqylap qana qoımaı, oń ózgerister engizýge Májilistegi jumys toby, áriptesterim úlken eńbek sińirgenin atap ótý lázim. Memleket basshysynyń tapsyrmasy turǵyn úı saıasatyn júrgizýdi ortalyqtandyrý, halyqty pátermen qamtamasyz etýdiń tıimdiligin arttyrý, úı alý rásimderin ońtaılandyrý, sondaı-aq azamattardyń barlyq sanaty arasynda turǵyn úıdi ádil bólýdiń biryńǵaı tetigin engizý edi. Osy tapsyrmany júzege asyratyn, halyqqa kóp jeńildik usynatyn qujat qabyldandy dep oılaımyz.
Birinshiden, osy zańnyń arqasynda turǵyn úıge esepke qoıý isi júıelenbek. Buǵan deıin ákimdikter atqaryp kelgen turǵyn úıge esepke qoıý jáne bólý qyzmeti «Otbasy bankine» berildi. Sátin salsa, mamyr aıynda Turǵyn úımen qamtamasyz etý ortalyǵynyń jumysy tolyqqandy bastalmaq. Aıta ketý kerek, memlekettik turǵyn úı qoryna úı satyp alý jáne salý qyzmeti ákimdikter quzyrynda qaldy. Endi olar burynǵydaı úıdi salyp qana qoımaı, daıyn páterlerdi satyp alyp, úı kezegindegi azamattarǵa beredi. Ár qala boıynsha sharshy metr quny belgilenip, bul jumysty da qatań qadaǵalaý arqyly júzege asyrý kózdelgen.
Ekinshiden, baspana kezegine qoıý júıesiniń ashyqtyǵy qamtamasyz etiledi. Bul rette «Otbasy bankiniń» ınternet-resýrsynda turǵyn úıge muqtaj retinde esepte turǵan, sondaı-aq memlekettik qoldaý sharasyn alǵan azamattardyń tizimi jarııalanady. Endi jaldaý jáne kredıttik turǵyn úıdi esepke qoıý, berý nemese jaldaý aqysynyń bir bóligin sýbsıdııalaý týraly sheshimderdi «Otbasy bank» qabyldaıdy. Bul rette azamattardyń ótinishteri onlaın formatta qabyldanady jáne turǵyn úıdi bólý avtomattandyrylǵan rejimde júzege asyrylady. Kez kelgen ýaqytta óz kezegińdi kórip otyrasyń. «Barmaq basty, kóz qystyǵa» jol berilmeıdi.
Úshinshiden, úı kezegine turý quqy barlyq kámeletke tolǵan azamatqa beriledi. Bul rette keıingi 5 jylda páterińniń bolmaýy, sondaı-aq 3 jylda Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynda tirkelý talaby saqtalady. Memlekettik qoldaý sharalary tek bir ret beriletinin atap ótken jón.
Tórtinshiden, basty jańalyq – zań sheńberinde buryn satyp alý quqynsyz berilgen arendalyq turǵyn úılerdi qaldyq qunymen jekeshelendirýge quqyq usyný kózdelgen. Bul 70 myńnan astam azamatqa sharapatyn tıgizbek. Qazirdiń ózinde 396 adam úıin jekeshelendirip aldy. О́tinish berýshiler kún sanap ósip jatyr.
– Ol úshin bastapqy jarna retinde 30 paıyzyn tóleýi kerek qoı? Áleýmettik osal toptar úshin bul soma aýyrlaý bolmaı ma?
– Iá, bastapqyda solaı delingen. Biraq osy jaqynda ǵana Úkimettiń jekeshelendirý qaǵıdalaryna ózgerister engizýdi kózdeıtin qaýlysyna qol qoıyldy. О́zgeristerge sáıkes bastapqy jarna 10%-ǵa deıin tómendedi, al quny 15 mln teńgeden asatyn páterler úshin bólip tóleý merzimi 15 jylǵa deıin ulǵaıdy. Buryn bastapqy jarna 30% bolatyn, bólip tóleý merzimi tek 10 jylǵa deıin edi. Bul ózgerister osy jyldyń 4 aqpanynan bastap kúshine endi. Onyń ústine páter quny qazirgi naryqtaǵy baǵamen emes, qaı kezde aldy, sol tustaǵy ólshemmen anyqtalady. Sonymen qatar sol bastapqy qunynan jyl saıynǵy 2 paıyzdyq tozý shegeriledi. Sodan qalǵan somany ǵana tóleısiz. Onyń ózin 10 nemese 15 jyl bólip, paıyzsyz ótep otyrasyz. Qarap otyrsańyz, bul – halyqqa úlken jeńildik.
– Kámeletke tolǵan barlyq azamattyń úı kezegine turýyna múmkindik berý, jalǵa berilgen úıdi jekeshelendirýge ruqsat etý – jaqsy bastama. Degenmen bul onsyz da arnasynan asyp turǵan kezekti odan saıyn ulǵaıtyp, úıge muqtajdardyń sharýasyn qıyndatyp jibermeı me?
– Joq. Kerisinshe baspanaǵa muqtaj adamdardyń úı alýyn jeńildete túsedi dep oılaımyz. О́ıtkeni jumys júıelenedi. Kezekke onlaın turady, ár mekemeniń tabaldyryǵyn tozdyrmaıdy. Úıge muqtaj adamdardyń deregi bir bazada shoǵyrlanǵan soń, ony retteý de ońaı bolady. Túrli jeńildetilgen ıpotekalyq baǵdarlamalardy alý jeńildeı túsedi.
Sondaı-aq turǵyn úıdi bólý esepke qoıý kúnine, tabys deńgeıine baılanysty júzege asyrylady. Iаǵnı uzaq ýaqyt kezekte turǵan azamattar birinshi kezekte turǵyn úımen qamtamasyz etiledi. Zańǵa sáıkes, turǵyn úılerdi bólýde eskeriletin krıterııleriniń biri – azamattardyń tabys deńgeıi. Qazir О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi turǵyn úıge qoljetimdilik satysynyń jobasyn daıyndap jatyr.
Al jekeshelendirýden túsken aqsha memlekettik bıýdjetti tolyqtyrady. Bul ákimdikterge úı salý men satyp alýdy jedeldetýge, kezekte turǵandardy tezirek turǵyn úımen qamtamasyz etýge septesedi dep oılaımyz.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Qambar AHMET,
«Egemen Qazaqstan»
