Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Iá, qınalǵanǵa qoldaý bildirý, muqtajǵa kómek berý, jabyqqanǵa járdem etý – Ramazandaǵy eń qaıyrly amaldar qatarynan. Atam qazaq «Adamnyń kúni adammen», «Qaıyrymdylyq qylsań, qaıyryn óziń kóresiń» dep beker aıtpaǵan. Ásirese oraza kezinde árbir jasalǵan jaqsylyqtyń saýaby eselep artatynyn qaperge alǵan jandar bul mezgilde qaıyrymdylyq jasaýdy ıgi dástúrge aınaldyrdy. Mundaı izgi bastamanyń birqataryna Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy tikeleı muryndyq bolyp keledi.
Jyldaǵy dástúrge saı QMDB tóraǵasy, Bas múftı Naýryzbaı qajy Taǵanuly bıyl da el kásipkerlerine úndeý jasap, qasıetti aıda uıymdastyrylatyn qaıyrymdylyq is-sharalaryna úles qosýǵa shaqyrdy. Sondaı-aq ol Ramazan aıynda dúkenderde kúlli jamandyqtyń bastaýy bolǵan araq-sharap satylmasa degen tilegin jetkizdi.
Aıta ketsek, jyl saıyn múftııat tarapynan jasalynatyn osyndaı úndeýge qulaq asqan kásipkerler qatary artyp keledi. Onyń bir mysaly – elimizde araqsyz aýyldar qatarynyń artýy. Halyqtyń biraýyzdan kelisimimen dúkennen spırtti ishimdiktiń bári satylymnan alynyp tastalǵan bul eldi mekenderde qylmys kólemi barynsha azaıǵanyn quqyq qorǵaý salasynyń mamandary da aıtyp júr. Qazir elde mundaı aýyldar qatary júzdep sanalady.
Ramazan aıynda jasalatyn ıgi amaldyń biri – aýyzashar berý. Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) bir hadısinde oraza ustaýshynyń aýzyn ashtyrǵan adamnyń sol orazashynyń saýabyndaı saýap alatynyn aıtqan. Baýyrmaldyq pen yntymaqty nasıhattaıtyn hadısterdi sanasyna toqyǵan ata-babamyz qonaqjaılyq qasıetti boıyna darytyp, meımanyn qadirlep, dastarqan basyn eń kıeli orynnyń birine aınaldyrǵan. Ol jerde ýaǵyz-nasıhat, jaqsy sózder, duǵa-tilek aıtylyp, adamdar arasyndaǵy aýyzbirlik artatyny belgili.
Halyq bul aıda dastarqan basyna tek aýyz ashý úshin jınalady. Tipti óz úıine jaqyn týystary men dos-jarandaryn ǵana shaqyrýmen qosa, qoǵamdyq oryndarda, meshit-medresede, meıramhanalarda qarttar men balalar, múgedekter úılerinen, áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan otbasylardan kómekke muqtaj jandardyń basyn qosyp aýyzashar berý ıgi dástúrge aınaldy. Budan birneshe jyl buryn mundaı qoǵamdyq aýyzasharlar tek úlken qalalardyń meshitterinde ótkizilip kelgen bolsa, búgingi tańda aýyl meshitterinde de jergilikti atymtaı jomarttar kópshilikke arnap aýyzashar berýdi jappaı jolǵa qoıdy. «Jaqsylyqta jarysyńdar» degen Quran ámiri (2:148) osylaısha aıqyn kórinis taýyp otyr.
Ál-Farabı babamyz: «Eń baqytty el – qaıyrshysy joq el» degen eken. О́kinishke qaraı, elimizde kúndelikti tutynatyn azyq-túlikke, kıim-keshekke, qarapaıym turmystyq zattarǵa, mektepke baratyn balalarynyń kerek-jaraǵyna muqtajdyqty sezinip otyrǵan otbasylar áli de az emes. Ony bylaı qoıǵanda, qarttar úılerindegi samaıyn qyraý shalǵan ata-áje men jetimhanalardaǵy kózderi jáýteńdegen jasóspirimder, taǵdyrdyń jazýymen múgedektikke tap bolǵan qamkóńil jandar qoǵamnyń ózderinen teris aınalmaǵanyn, olarǵa da kóńil bólinip turýyn, jaqsy sózben bolsa da járdem kórsetilgenin qalaıtyny ras. Mine, qasıetti aıda qolynda artyq-aýys qarajaty bar jandar osyndaı adamdarǵa qaraılasyp, qaıyrymdylyq isin bıyl da óz deńgeıinde jalǵap áketse quba-qup!
Ramazan aıynda musylmanǵa mindet qylynǵan ıgi amaldyń taǵy biri – pitir sadaqasyn berý. Bul osy aıda ǵana beriletin sadaqa túri. Ol aýyz bekitken adamnyń orazasyndaǵy kemshilikterdiń ornyn toltyrýymen erekshelenedi.
QMDB tóraǵasynyń orynbasary, naıb múftı Sansyzbaı Shoqanovtyń aıtýynsha, pitir sadaqany berýdiń ýájip ýaqyty – aıttyń birinshi kúni. Biraq ony Ramazan aıynyń birinshi kúninen bastap berýge de bolady. Ýaqytynda bere almaǵan jaǵdaıda aıt namazynan keıin berse de ruqsat. Alaıda pitirdi aıt namazyna deıin berý – jaqsy amal.
«Bıyl Ramazan aıyndaǵy bir adam úshin beriletin pitir sadaqa mólsheri 2 kg unnyń naryqtyq ortasha baǵasymen eseptelip, 655 teńge etip belgilendi. Degenmen baı, aýqatty adamdar pitir sadaqany 2 kg meıizben (5 626 teńge) nemese 4 kg qurmamen (10 523 teńge) bergeni jaqsyraq. Al pidııa mólsheri – bir adamnyń kúndelikti (tańǵy jáne keshki) toıyp ishetin asy. Onyń bıylǵy mólsheri 3 520 teńge bolyp bekitildi. Buǵan shamasy kelmegender orazanyń ár kúnine pitir sadaqasynyń qunyn beredi», deıdi naıb múftı.
Bul aıtylǵan ıgi istiń bári – halqymyzdyń tabıǵatynda burynnan qalyptasqan qasıet. «Bes ýaqytty bes namaz, bireýin qaza qylmasqa» degen abyz babalardyń búgingi ımandy urpaǵy bıyl da osy parasat bıiginen túspeı, paryzyn oıdaǵydaı oryndaıtynyna senim mol.
