Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Kepildik berý qory qurylady
Bıyl Úkimet «Báıterek» holdınginiń kapıtalyn 1 trln teńgege ulǵaıtady. Bul shara holdıngke 8 trln teńgege teń jobalardy qarjylandyrýǵa múmkindik beredi. Bul ınvestısııa eldegi jańa jobalardy jasaýǵa baǵyttalady. Nátıjesinde, óńdeý ónerkásibiniń óndiris qýaty ulǵaıyp, ónimdiligi joǵary jańa jumys oryndary qurylady. Bıznesti qoldaýǵa «Báıterek» tarapynan qarjylandyrý kólemin ulǵaıtýmen qatar, qarjylandyrýdyń jańa quraldary engiziledi.
«Bıznes úshin nesıege kepildik berý elde de, basqa elderde de tıimdi tájirıbe retinde tanyldy. Sondyqtan 2 kepildik berý qory qurylady. Biri shaǵyn jáne orta bızneske kepildik beredi. Sondaı-aq nesıege kepildik berý men paıyzdyq mólsherdi sýbsıdııalaý kólemi ulǵaıady. Bıyldyń ózinde 1,7 trln teńgege
30 myńǵa jýyq ShOB jobasyna qoldaý kórsetiledi. Sonymen qatar iri bıznestiń kredıtine kepildik berýge de jańa qor qurylady», dedi Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarın.
Onyń aıtýynsha, iri bızneske arnalǵan kepildik berý qory iri jáne strategııalyq mańyzdy jobalardy qamtamasyz etý máselesin sheshedi. Bul iri bıznes sanynyń kóbeıýine áser etedi. Oǵan qosa Úkimet eldiń kólik ınfraqurylymyn jaqsartý úshin qaryz alýǵa da memlekettik kepildik beredi. Bul otandyq taýar men qyzmetke suranysty arttyryp, ekonomıkanyń ósý qarqynyn jedeldetedi.
«Báıterekke» jyl saıyn 1 trln teńge qajet
Úkimet bıyl ishki jalpy ónimdi 7%-ǵa deıin ulǵaıtý mindetin iske asyrýǵa «Báıterek» UBH» AQ 2027 jylǵa qaraı qarjylandyrý kólemin 10 trln teńgege deıin arttyryp, kásipkerlikti qoldaýǵa, negizgi ulttyq jáne ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýǵa shamamen 8 trln teńge baǵyttaýdy josparlaǵan. Osy maqsat úshin holdıngti jyl saıyn 1 trln teńgege kapıtaldandyrý qajet. Túpki qaryz alýshylarǵa syıaqy mólsherin 12,6% deńgeıinde teńestirý jolymen bıznesti yntalandyrý júzege asyrylmaq.
Búginde holdıngtiń keleshegi zor, jobalarynyń quny 25 trln teńgeden asyp otyr. Suralǵan qarjylandyrý somasy – 10 trln teńge. Jobalar paıplaınynyń ınvestısııalyq qurylymyndaǵy kólik pen logıstıka jobalardyń úlesi – 25,5%, metallýrgııa – 22,9%, hımııa ónerkásibi – 14,1%, energetıka – 11%, munaı óńdeý – 9,3%, AО́K – 8,1%.
Eksporttyq strategııa sheńberinde otandyq óndirýshilerge saqtandyrý, qaıta saqtandyrý men kepildik quraldary keńeıedi. Jańa naryqqa shyǵý men otandyq eksportqa utymdy usynys jasalady. Osyǵan baılanysty, holdıng nysanaly kólemi 200–500 mln dollar bolatyn saýda qoryn iske qosady jáne eksportqa baǵdarlanǵan jobalar pýlyn qalyptastyrady. Onyń qatarynda qus sharýashylyǵy kásiporyndary men ósimdik sharýashylyǵyn damytý bar.
Jol salasyndaǵy jobalar qarjylandyrylady
Bıyl 13 myń km jol jóndeýden ótedi. Onyń qatarynda 9 myń 500 km-ge arnalǵan jobalarǵa qarjy bar. Qalǵan 3 myń 600 km-di qarjylandyrý máselesi halyqaralyq qarjy ınstıtýttarymen pysyqtalyp jatyr. Bul – «Jezqazǵan – Qaraǵandy», «Aqtóbe – Ulǵaısyn», «Atyraý – Dossor» jańa jobalary, Saryaǵash, Rýdnyı jáne Qyzylorda qalalarynyń aınalma joldary, oǵan qosa jalpy uzyndyǵy 3 myń 600 shaqyrymdy qamtıtyn jóndeý jumystary.
«Qazir Halyqaralyq qarjy ınstıtýttarymen osy jobalardy qarjylandyrý týraly kelisimge qol jetti. Árbir jobaǵa Koordınasııalyq keńes sheshimimen qarjylandyrý kózderi anyqtaldy. Tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemeler ázirlendi. Halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń sharttaryna sáıkes merdiger uıymdardy anyqtaýǵa baıqaý rásimderi» júrgizilýde. Qurylys jumysyna otandyq merdiger kompanııalardy tartý maqsatynda Halyqaralyq qarjy ınstıtýttary tenderlik talaptardy qaıta qarap, bizdiń kompanııalarǵa qatysý barysynda preferensııalar berýdi qarastyrdy», dedi Kólik mınıstri Marat Qarabaev.
Mınıstrdiń aıtýynsha, qalǵan 2 myń 600 shaqyrym Memleket basshysynyń Transqazaqstandyq temirjol dálizin damytý jónindegi tapsyrmasyn iske asyrý sheńberinde josparlanǵan. Osyǵan baılanysty, «Qyzyljar – Moıynty» jańa temirjol jelisi, Ekijolaqty «vstavka» men qabyldaý-jóneltý joldaryn salý arqyly «Altynkól – Jetigen» men «Beıneý – Mańǵystaý» telimderin modernızasııalaý, «Qyzyljar – Sekseýil», «Shalqar – Beıneý», «Qandyaǵash – Tobyl», «Álimbet – Nıkeltaý» jáne «Aqsý – Degeleń – Jańa-semeı» ýchaskelerinde zamanaýı retteý júıelerin engizý jumystary júzege asady. Sonymen qatar 53 temirjol vokzaly rekonstrýksııalanady.
О́ńdeý ónerkásibine – 1,1 trln teńge
Memleket basshysy óńdeý ónerkásibiniń ósý úrdisin «bekitýdi» tapsyrdy. О́ńdeý ónerkásibin damytýǵa osy jyly 1,5 trln teńgege 190 joba engiziledi. Sonymen qatar jalpy quny 15,3 trln teńge bolatyn 417 jobada jumys bastaldy. Ony qarjylandyrý jeke ınvestısııa, ekinshi deńgeıli bank jáne damý ınstıtýttary esebinen kózdelip otyr.
«Qazir 1,1 trln teńgeden astam somaǵa óńdeý ónerkásibi jobalaryn qarjylandyrý pysyqtalýda. Qazaqstan Damý bankinde iri jobalardy iske asyrýǵa qajettilik 183 mlrd teńgeden astam somany quraıdy. «О́nerkásipti damytý qoryna» – orta jáne shaǵyn jobalardy iske asyrýǵa 800 mlrd teńge qajet. Sonyń ishinde bıyl shaǵyn bıznes tarapynan erekshe suranysqa ıe shaǵyn ónerkásiptik aımaqtardy qarjylandyrýǵa shamamen 100 mlrd teńgege qajettilik qalyptasty», dedi О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵasbaev.
Atalǵan sharalar ónerkásiptiń ósýine, jańa jumys oryndaryn qurýǵa jáne ekonomıka salalarynyń damýyna múmkindik beredi.
Jeńil nesıeniń múmkindigi mol
Byltyr jyldyq 5%-ben jeńil kredıttiń engizilýi – sharýalarǵa alǵash ret qajetti taýarlyq-materıaldyq qundylyqtardy tolyq kólemde satyp alýǵa, sondaı-aq aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn lızıngke alýǵa múmkindik berdi. Nátıjesinde, 5,8 mln ga nemese jalpy egis alqabynyń 25%-y qamtyldy, 4300 birlik otandyq aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy satyp alyndy. Jeńil lızıng baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń arqasynda ótken jyly aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy parkin jańartý 5,5%-dy qurady. Kóktemgi egis jumysyna arnalǵan qaryz somasynyń 85%-yn kepildendirý baǵdarlamasyn engizý esebinen – kepildik bazasy jetkiliksiz fermerlerge jeńil kredıt alýǵa qoljetimdik keńeıdi.
«Jalpy somasy 35 mlrd teńgege aınalym qarajatyn tolyqtyrýǵa óńdeý zaýyttaryna jeńil kredıt berý baǵdarlamasy iske qosyldy. Bıyl barlyq atalǵan baǵyttarda jumys kúsheıedi. Kóktemgi egis jumysyna jeńil nesıe kólemi 700 mlrd teńgeni quraıdy. Egis naýqanyn erte qarjylandyrý ótken jyly qarashada bastaldy. Fermerler sýbsıdııasyz taza 5%-ben jeńil kredıtter alýda. Búginde 206 mlrd teńgege 1,8 myńnan astam sharýashylyq qarjylandyryldy», dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov.
Ekonomıkanyń naqty sektoryn qarjylandyrý – serpindi ekonomıkalyq ósýdiń asa mańyzdy faktory ekenin aıtqan Premer-mınıstr, óndiris, ınfraqurylym, agroónerkásip kesheni, kólik jáne energetıka salalaryna aýqymdy ınvestısııalar salynǵan jaǵdaıda ǵana ósimdi qamtamasyz etý múmkin bolatynyn jetkizdi.
«Qazir sheshimin tabýǵa tıis birqatar ózekti másele bar. Birinshi – ınvestısııalyq jobalardy pysyqtaý kezinde memlekettik organdardyń sylbyr qımyly. Belsendi jumys baıqalmaıdy. Biz uzaq kelisý rásimi men bıýrokratııalyq kedergi kesirinen nemese vedomstvoaralyq ózara baılanystyń joqtyǵynan bolashaǵy zor bastamanyń baıaýlaǵanyn kórip júrmiz. Jaqynda ınvestısııalyq ahýalǵa arnalǵan keńes ótkizdim. Kóp ýaqyt boıy sozylyp kelgen máseleler sol arada birden sheshimin tapty», dedi O.Bektenov.
Úkimet bıyl ekonomıkanyń naqty sektoryndaǵy jobalardy ýaqtyly qarjylandyrýdy qamtamasyz etýge barlyq qajetti sharany qabyldaıdy. Prezıdent qoıǵan mindetterdi sheshý úshin memlekettik organdar men bank sektory úılesimdi ári nátıjeli jumys isteýi kerek. Premer-mınıstr osyǵan baılanysty birqatar tapsyrma júktedi.
