Qarjy naryǵyndaǵy jaǵdaı qalypty

Ulttyq bank keshe elimizdiń qarjy naryǵyndaǵy ahýal týraly málimetterdi jarııa­lady. Árıne, búgingideı jahan ekonomıkasy shatqaıaqtap, qarjylyq qal-jaıy qubylmaly kúı keship turǵan kezeńde eldegi qarjylyq ahýaldyń sonshalyq jaǵymdy kórsetkishtermen órnektelýi ekitalaı. Degenmen, shúkir, Ulttyq bank derekteri degbirdi qashyratyndaı emes eken. Kerisinshe, álemdi ábigerge salǵan daǵdarys kezinde de elimizdiń «esebi túgel» ekenin eske salady. Kórsetkishter «bórkimizdi aspanǵa atatyndaı» súıinshi sandar bolmasa da, qazaqy «táýbemizdi» tilge tıek etetindeı. Aıtalyq, ótken jyldyń qorytyndylary boıynsha jyldyq ınflıasııa 7,4 paıyzdy, qurady. Al, onyń aldyńǵy jylda bul 4,8 paıyz bolatyn. Biraq bul jerde jahandyq jaǵdaıdy eskerip qaraǵan jón. Negizinde, 2014 jyly ınflıasııa deńgeıiniń ósýi birneshe faktorlarǵa baılanysty boldy. Máselen, 2014 jylǵy birinshi jartyjyldyqta aqpandaǵy ulttyq valıýtanyń aıyrbastaý baǵamyn túzetýge jáne oǵan baılanysty ımporttalatyn taýarlardyń qymbattaýyna, sondaı-aq, maýsymdyq faktorlarǵa baılanysty da ınflıasııa ósti. Al ekinshi jartyjyldyqta tamyz aıyndaǵy ishki naryqta benzın men dızel otyny baǵasynyń ósýine, sondaı-aq, tabıǵı monopolııalar kásiporyndarynyń qyzmetterine baǵalardyń ósýine baılanysty oryn aldy. Dese de, Ulttyq bank ınflıasııany 5-8 paıyz maqsatty dálizde saqtaý boıynsha sharalar qabyldaýdy jalǵastyrýda. Al endi tólem balansy jáne jalpy syrtqy borysh jaıyna toqtalaıyq. О́tken jylǵy 9 aıdyń nátıjeleri boıynsha aǵymdaǵy operasııalar shotynyń oń saldosy shamamen 5,2 mlrd. AQSh dollaryn nemese IJО́-niń 3,6 paıyzyn quraǵan. Ulttyq banktiń baspasóz qyzmeti taratqan málimetterge súıensek, aǵymdaǵy operasııalar shotynyń 2013 jyldyń osyndaı kezeńimen salystyrǵanda salystyrmaly túrde jaqsarýy taýarlar ımportynyń aıtarlyqtaı joǵary qarqynmen qysqarýy nátıjesinde saýda balansy profısıtiniń 30,0 mlrd. AQSh dollaryna deıin ulǵaıýy esebinen bolǵan. Al taýarlar eksporty 2,6 paıyzǵa tómendeı otyryp, 61,8 mlrd. AQSh dollaryn quraǵan. Import 14,4 paıyzǵa, 31,8 mlrd. AQSh dollaryna deıin qysqardy. Elimizdiń syrtqy qaryzy 2014 jylǵy 30 qyrkúıekte 155,2 mlrd. AQSh dollaryn kórsetti. Syrtqy qaryz qurylymynda bank sektorynyń úlesi 7 paıyzdy, ıaǵnı 10,6 mlrd. AQSh dollaryn quraǵan. Qazirgi kúni kóptiń kóńilinde júrgen túıtkildi máseleniń biri aıyrbastaý baǵamy týraly derekter. Al Ulttyq banktiń habarlaýynsha, Qazirgi ýaqytta teńgeniń AQSh dollaryna qatysty aıyrbastaý baǵamy turaqty bolyp qalýda, onyń 2014 jylǵy aqpannyń ortasynan bastap aıaǵyna deıingi aýytqýlary 1 AQSh dollary úshin 180,87-184,95 teńgeni qurady. 2014 jylǵy jeltoqsannyń aıaǵynda Ulttyq banktiń resmı baǵamy 1 AQSh dollary úshin 182,35 teńge boldy. Sonymen qatar, depozıt naryǵynda ósim bar. Aıtalyq, rezıdentterdiń bankterdegi depozıtteriniń kólemi 2014 jyly 15,9 paıyzǵa, 11 694, 0 mlrd. teńgege deıin ósti. Ulttyq valıý­ta­daǵy depozıtter 17,7 paıyzǵa, 5 197,7 mlrd. teńgege tómendedi, shetel valıýtasyndaǵy depozıtter 72,2 paıyzǵa, 6 496,3 mlrd. teńgege deıin kóbeıdi. Halyqtyń bankterdegi salymdary (rezıdent emesterdi eseptegende) 2014 jyly 12,5 paıyzǵa, 4 438,1 mlrd. teńgege deıin ulǵaıǵan. Nesıe naryǵyndaǵy jaǵdaı da qalypty. Bankterdiń ekonomıkany nesıeleýiniń jalpy kólemi 2014 jyly 7,2 paıyzǵa ulǵaıyp, 12 106,1 mlrd. teńge boldy. Onyń 14,8 paıyzyn nemese 1 787,8 mlrd. teńgeni shaǵyn bızneske berilgen nesıeler quraıdy. Ulttyq valıýtadaǵy nesıeler kólemi 7,9 paıyzǵa 8 565,5 mlrd. teńgege deıin, shetel valıýtasyndaǵy nesıeler kólemi 5,5 paıyzǵa 3 540,6 mlrd. teńgege deıin ulǵaıǵan. Teńgedegi nesıelerdiń úles salmaǵy 2014 jylǵy jeltoqsanda 2013 jylǵy jeltoqsanmen salystyrǵanda 70,3 paıyzdan 70,8 paıyzǵa deıin kóterilipti. Endi halyqaralyq rezervteri jáne aqsha agregattary týraly aıtsaq, 2014 jyly Ulttyq banktiń jalpy halyqaralyq rezervteri 17,0 paıyzǵa, 28,9 mlrd. AQSh dollaryna deıin ulǵaıdy, bul taýarlar men kórsetiletin qyzmetter ımportynyń 6 aıyn quraıdy. Ult­tyq qordyń aktıvteri 2014 jyly 3,9 paıyzǵa ul­ǵaıyp, aldyn ala derekter boıynsha 73,6 mlrd. AQSh dollaryn qurady. О́tken jyly Ulttyq qordyń aktıvterin qosa alǵanda, tutas­taı alǵanda eldiń halyqaralyq rezervteri 7,3 paı­yzǵa, 102,5 mlrd. AQSh dollaryna deıin ulǵaıdy. Aqsha bazasy 2014 jyly 20,8 paıyzǵa keńeıip, 3 413,6 mlrd. teńgeni qurady. Aqsha bazasynyń keńeıýine negizinen taza halyq­aralyq rezervterdiń ulǵaıýy yqpal etti. 2014 jyly aqsha massasy bank júıesiniń syrtqy, sol sııaqty, ishki aktıvteriniń ósýi esebinen 10,5 paıyzǵa, 12 816,3 mlrd. teńgege deıin ulǵaıdy. Zeınetaqy júıesinde de jumys júıeli. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha 2013 jylǵy maýsymda Qazaqstanda Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory qurylǵany belgili. Al ótken jyly ondaǵy kiris 6,3 paıyzǵa jetken. Salymshylardyń zeınetaqy jınaqtary 2014 jyldyń basynan beri 784,4 mlrd. teńgege ulǵaıa otyryp, 2015 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha 4 517,8 mlrd. teńgeni quraǵan. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».