Ana men bala ómirin qalaı saqtaımyz?

Májilis depýtaty Nartaı Sársenǵa­lıev keıingi alty jylda tirkelgen ana men bala ólimine qatysty alańdatarlyq derekterdi ortaǵa saldy. Onyń aıtýynsha, Abaı, Aqtóbe, Almaty, Jetisý, Uly­taý oblystarynda bala ólimi kóbeıgen.

«Elimizde 2019 jyly 3 360 sábı sheti­ne­gen. 2020 jyly 3 286, 2021 jyly 3 732 sábı qara jerdiń qoınyna tapsy­rylǵan. 2022 jyly 3 154 sábı kóz jumǵan, 2023 jyly 2 998 sábı shetinegen, 2024 jyly 2 598 bópeni qundaqtaýly kúıinde máıithanadan alyp shyqqan. Resmı organdar sábı óliminiń azaıǵanyn alǵa tartady. Biraq keıingi bir jyldyń ózinde eki jarym myń bópeden aıyrylyp qalý kóńil kónshitetin kórsetkish emes. Keıde kópshilik perzenthanalar men dárigerlerdi aıyptap jatady. Perzenthanaǵa tiri barǵan aıaǵy aýyr áıeldi tabytpen qaıtarǵandar jaýap bersin dep talap etedi. Keıde jurt «Perzenthanada dárigerge syıaqy bermeseń, tolǵaq qysyp, janyń kózińe kóringende de kóz qyryn salmaıdy» dep shaǵymdanady. Barlyq aq halatty jandardy aıyptaý da aǵattyq, degenmen, saladaǵy solqyldaqtyqty joıý qajet. Sebebi isine salǵyrt qaraǵan keı adamnyń kesirinen ómirin medısınaǵa arnaǵan myńdaǵan bilikti mamannyń atyna kir keledi», dedi N.Sársenǵalıev.

Depýtattyń pikirinshe, elimizde 2008 jyly DDU usynǵan tiri týý krıterııleri engizilgen. Sonyń nátıjesinde elimizde dene salmaǵy 500 gramnan bastalatyn, júktiliktiń 22 aptasyndaǵy gestasııa merzimi bar balalardy aman alyp qalý tá­jirıbesi júzege asyrylyp jatyr. Má­se­len, 2024 jyly salmaǵy 500 gramnan 1 kıloǵa deıingi 1 281 sábı týǵan. Shala tý­ǵan nárestelerdiń 657-i aman qalǵan.

Densaýlyq saqtaý mınıstriniń oryn­basary Erjan Nurlybaevtyń aı­týyna qaraǵanda, jyl saıyn ana men bala ólimi­niń kórsetkishi azaıyp keledi. Degenmen náreste óliminiń 92%-y stasıonarlarda tirkeledi. Úıde qaıtys bolatyndardyń úlesi – 8%.

«2026–2028 jyldary elimizde oblys­tyq aýrýhanalardy jańartý jobasy júzege asyrylady. Bul jobaǵa perınataldyq ortalyqtar da engiziledi. О́ıtkeni perına­tal­dyq ortalyqtar ár óńirdegi densaýlyq saqtaý salasynyń jetekshi býyny bolýy kerek. Eń bastysy – ana men balanyń densaýlyǵyn, ómirin saqtaý. Biraq qazir úı jaǵdaıyndaǵy náreste óliminiń deńgeıi áli de joǵary», deıdi E.Nurlybaev.

N.Sársenǵalıevtiń deregine súıensek, byltyr jan tásilim etken analardyń 54%-y qalada turǵan, 46%-y – aýyldyń tur­ǵyn­dary. Keıingi 6 jyldyń deregin salys­tyrsaq, 10 oblysta ana ólimi kóbeı­gen. Ana ólimi eń kóp tirkelgen oblystar qatarynda Jetisý, Qostanaı, Ulytaý, Aqtóbe bar.

«Elimizde 2019 jyly 55 ana bosaný kezinde kóz jumǵan. 2020 jyly sábıin dúnıege ákelemin degen 156 ana baqılyq bolǵan. 2021 jyly 200, 2022 jyly 70, 2023 jyly 45, 2024 jyly 37 ana bosaný ústinde jan tapsyrǵany tirkeldi. Bir qorqynyshty úrdisti aıtý qajet. Tórt nemese odan da kóp balasy bar áıelder arasynda ólim-jitim kóbeıip otyr. So­nyń saldarynan 97 bala tiri jetim bolyp qaldy. Sábı súıemin dep baryp, kóz jumǵan analardyń 28%-y – 35-39 jas ara­ly­ǵyndaǵy áıelder. Analardyń 38%-y oblystyq perınataldyq ortalyqtarda, 24%-y kóp beıindi stasıonarlarda baqılyq bolǵan», dedi N.Sársenǵalıev.

Májilis depýtatynyń aıtýynsha, ólim-jitimniń aldyn alý, kórsetkishterdi azaıtý barysynda nazar aýdaratyn eki másele bar. Birinshisi – ana densaýlyǵy, ekinshisi – ana jaýapkershiligi.

«Jyl saıyn 350 myńǵa jýyq áıel júktilik boıynsha esepke alynady eken. Onyń ishinde júkti áıelderdiń 99%-y medısına qyzmetkerleriniń baqylaýynda bolady. Demek jyl saıyn 3 500 júkti áıel dárigerlerdiń baqylaýynan tys qalady. Bul – óte qaýipti qubylys. Jaýap­kershilik máselesine toqtalsaq, elimizde júktilik boıynsha erte 12 aptaǵa deıingi esepke aıaǵy aýyr áıelderdiń 92%-y ǵana turǵan. Osyndaı resmı derekke qarap analardyń ózderi aıypty ma degen oı da qylań berýi múmkin. Biraq men jatyryna jan bitken jandardy aıyptaýdan aýlaq bolýǵa shaqyramyn. Sebebi bul jerde aqparattyq túsindirý jumystarynyń báseńsip qalǵanyn da, analar turǵylyqty jerin aýystyrsa, júktiligi boıynsha tirkeýge turýdyń muń bolatynyn da qaperge alý qajet», dedi N.Sársenǵalıev.

Elimizde dıspanserlik esepke shamamen 3 mln áıel alynǵan. Bul – dıs­pan­serlik esepte turǵan eresek turǵyn­dardyń 63%-y. Máselen, jyl saıyn tek qant dıabetimen aýyratyn 4 myńǵa jýyq júkti áıel tir­keledi.

«Ana men balanyń qajettiligin qam­tamasyz etý baǵytyndaǵy kemshilikti aıtpasqa bolmaıdy. Birinshiden, elimiz­degi perzenthana tósekteriniń jalpy sany 9 296 quraıdy. Onyń 57%-y qalada­ǵy mekemelerde ashylǵan. Astana qala­syn­daǵy perzenthanalarda 550 tósek tapshylyǵy bar. Ekinshiden, mamandar jetispeıdi. Elimizde 4 702 akýsher-gınekolog jumys isteıdi. Taǵy 389 maman kerek. Bosandyrý mekemelerinde jumys isteıtin akýsher-gınekologterdiń sany – 1 679. Onyń 560-y ǵana (35%) ampýtasııa jasaı alady. Akýsherııada operasııalyq tehnıkanyń barlyq túrin tek 438 dáriger ǵana (21%) oryndaı alady. Úshinshiden, elimizdegi keı perzenthanalar halyqaralyq talaptarǵa sáıkes kelmeıdi. Sebebi ınfraqurylymy nashar, ǵımarattar ábden tozǵan. Máselen, ortalyqtandyrylǵan ottegi jetkizgishi, syǵylǵan aýa sorý vakýýmy, qabyldaý bólimderi joq. Tórtinshiden, 3-deńgeıdegi bosandyrý mekemelerinen ekspress bak tappaısyz. Flora men antıbıotıkterge sezimtaldyqty ýaqtyly anyqtaýǵa ar­nalǵan zerthanalar joq. Besinshiden, oblys ortalyǵynan shalǵaıdaǵy aýyldyq jerlerde, aýdandarda júktiligi aýyr ótip jatqan áıelderdi aldyn ala emdeýge arnalǵan pansıonattar joq. Altynshy problema – medısınalyq jabdyqtardyń tozýy, medısınalyq mekemelerdiń tómen jaraqtandyrylýy. Mysaly, birneshe ortalyqta ÝDZ, KTG, anestezııa, SMAD apparattary, QST analızatorlary joq», deıdi depýtat.

Densaýlyq saqtaý mınıstriniń orynbasary E.Nurlybaev mamandardyń tapshylyǵyn joqqa shyǵara almady, aýdan­dardaǵy dárigerlerdiń biliktiligi tómendigi de ras.

«Tájirıbeli mamandar jetispeıdi. Joǵary jaýapkershilik pen aýyrtpa­shy­lyqqa shydamaǵan kadrlar perzentha­nadaǵy jumysynan ketip jatyr. Aýdan­dardaǵy dárigerlerdiń tájirıbelik daǵ­­dy­lary jetkiliksiz, jaýapkershiligi tómen. Perzenthanalardy medısınalyq jab­dyqtarmen qamtý deńgeıi – 87%, jabdyqtardyń ortasha tozý kórsetkishi – 50%», dedi mınıstrdiń orynbasary.

2020–2024 jyldary elimizde kámelet jasyna tolmaǵan 11 567 qyzdyń aıaǵy aýyr ekeni anyqtalǵan. Onyń ishinde 2020 jyly – 2 834, 2021 jyly – 2 766, 2022 jyly – 2 643, 2023 jyly 2 288 jasóspirim júktilik deregimen tirkelgen.

«Byltyr mektep jasyndaǵy 2 136 qyz júkti bolyp qalǵan. 2020–2024 jyldary júktiligi anyqtalǵan kámeletke tolmaǵan qyzdardyń 8 378-i (2020 jyly – 1 882, 2021 jyly – 1 852, 2022 jyly – 1 690, 2023 jyly – 1 508, 2024 jyly – 1 446) bosanǵan. 1 948 jasóspirim túsik (2020 jyly – 385, 2021 jyly – 413, 2022 jyly – 403, 2023 jyly – 392, 2024 jyly – 355) jasatqan. Bul – alańdatarlyq statıstıka. Osyǵan oraı taǵy bir qater bar. Kámeletke tolmaǵan qyzdar jasandy túsikti jeke klınıkalarda jasatady. Onyń resmı esebi júrgizilmeıdi. Ekinshi problema, júktilikti alǵashqy aptalardy úzýge arnalǵan preparattar dárihanalarda reseptisiz satylady. Osylaı­sha, kámeletke tolmaǵan qyzdardyń densaý­lyǵyna orasan zııan keledi. Bul másele jedel sheshimin qajet etedi», dedi N.Sársenǵalıev.

Atyraý oblysynyń ákimi Serik Sháp­kenovtiń deregine qaraǵanda, byltyr ana óliminiń kórsetkishi keıingi úsh jylmen salystyrǵanda, eki esege tómendegen, sábı ólimi 15%-ǵa azaıǵan.

«О́ńirde «Aýyldyq densaýlyq saqtaý­dy jańǵyrtý» ulttyq jobasy aıasyn­da 15 nysannyń qurylysy jospar­lanǵan edi. О́tken jyly 10 nysannyń qurylysy aıaqtaldy. Endi aldaǵy aıdyń sońyna deıin 5 nysannyń qurylysyn aıaqtalady. Maman tapshylyǵyn azaı­tý maqsatynda 2024 jyly jalpy 113 grant (82 bakalavr, 31 rezıdentýra) bó­lindi. Byltyr «Otbasy bank» arqy­ly jeńildetilgen nesıemen 43 dárigerge úı berildi. Atyraý qalasynyń medısınalyq mekemelerinde jumys isteıtin mamandarǵa 93 qyzmettik páter satyp alyndy», dedi S.Shápkenov.

Atyraý oblysy