Taýmysh Nuryshuly JUMAǴALIEV

El ekonomıkasynyń tiregine aınalǵan munaı salasy aýyr qazaǵa dýshar boldy. Atyraý óńiriniń abyz aqsaqaly, respýblıkamyzdyń munaı-gaz óndirisin uıymdastyrýshylardyń biri, Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen geolog-barlaýshysy, Atyraý oblysynyń Qurmetti azamaty Taýmysh Nuryshuly Jumaǵalıev 92 jasqa qaraǵan shaǵynda dúnıe saldy. Taýmysh Jumaǵalıev 1918 jyly Atyraý (burynǵy Gýrev) oblysy, Qyzylqoǵa aýdany, Kózdiqara aýylynda dúnıege kelgen. Orta mektepte bilim alǵannan keıin 1938 jyly Gýrev munaı tehnıkýmyn bitirip, Dossor, Eskene munaı kásipshilikterinde tehnık-geolog bolyp eńbek jolyn bastady. 1945 jyly Qazaq taý-ken ınstı­týty­nyń geologııalyq barlaý fakýl­tetin aıaqtady. Qazaq KSR Ǵylym aka­de­mııasynyń Geologııalyq ǵylymdar ıns­tıtýtynda ǵylymı qyzmetker boldy. 1945-1968 jyldar aralyǵynda Munaı ınstıtýtynda kishi ǵylymı qyzmetker, ǵylymı hatshy, sektor, zert­hana, bólim meńgerýshisi, dırek­tor­dyń orynbasary qyzmetterin abyroı­men atqardy. 1968-1972 jyldarda Batys Qazaq­stan geologııalyq basqarmasynyń bastyǵy, Gýrevtik irilendirilgen aımaqtyq munaı-gaz barlaý ekspedısııa bastyǵy boldy. Osy jyldar aralyǵynda Shyǵys Jetibaı, Shaǵyrly-Shómishti, Doǵa, Arystanov, Gran, Oktıabrsk, Qara­qudyq syndy ken oryndary barlandy. Taýmysh Nuryshuly Qazaqtyń munaı geologııalyq barlaý ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory bolyp qyzmet etken 1972-1985 jyldary Kaspıı boıy oıpatynyń tuzasty qabattaryn geologııalyq barlaý, Inder aýdany tabıǵı qorlaryn keshendi túrde ıgerý jumystary keńinen qanat jaıdy. 1985 jyly eńbek demalysyna shyqqan ol eńbek jolyn 2001 jylǵa deıin jalǵastyrdy. 1985-1989 jyldary QMGBǴZI geologııa bóliminiń meńgerýshisi, al 1990-1996 jyldary aǵa ǵylymı qyzmetkeri bolyp istedi. Taýmysh Jumaǵalıev munaı-gaz, geologııa salasyndaǵy ǵylymnyń da­mýyna da belsene aralasty. 1955 jyly geologııa-mınerologııa ǵylym­darynyń kandıdaty ǵylymı ataǵy berildi. Taýmysh Nuryshuly óńirde jańa munaı-gaz ıirimderin anyqtaý, ıirimderdi ıge­rýdegi kásipshilikterdi tıimdi paıdalaný, Kas­pıı mańy oıpatynyń geo­logııalyq qu­rylymyn jete anyqtaý sala­synda zor eńbek sińirdi. Atyraý-Embi munaı qoryn anyqtaý jónindegi 5 monografııa, 140-tan astam ǵylymı eńbekter jazyp, jarııalady. Ǵalymnyń bastamasymen 1976 jyly Qazaqtyń munaı-geologııalyq barlaý ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda, keıin Atyraý ekspedısııasy bolyp qaıta jasaqtalǵan tájirıbe-ádistemelik partııa dúnıege keldi. 1978 jyly Jańajol oıpatynyń shyǵys jaq búıirinen munaı kózi, 1979 jyly soltústikte Qarashyǵanaq gazkon­densat ken orny ashyldy. Taýmysh Nuryshulynyń ǵylymı dáleldemelerimen joǵary sapaly munaı qorlary bar Martyshı, Qamysty, Jańatalap jáne Gran ken oryndary ashylyp, olardyń negizinde munaı-gaz shyǵarýmen aınalysatyn “Jaıyqmunaı” basqarmasy quryldy. Qazaqstan munaı-gaz ónerkásibiniń 100 jyl­dyq mereıtoıyna arnalǵan “Munaı jáne gaz geologııa termınderiniń” oryssha-aǵyl­shyn­­sha-qazaqsha túsindirme sózdigin jasaq­ta­dy. 2001 jyly oǵan Atyraý munaı jáne gaz ınstıtýtynyń “Qurmetti pro­fessory” ataǵy berildi. 62 jyldan astam jumys istegen ǵalym, ulaǵatty ustazdan tálim alǵan shákirtter qazirgi tańda Qazaqstannyń “qara altyn” qazynasyn ıgerýge óz úlesterin qosyp júr. О́lkemizdiń munaı óndirisin damytýǵa eleýli úles qosqan Taýmysh Nuryshuly Jumaǵalıevtiń el aldyndaǵy eńbegi de laıyqty baǵasyn aldy. Ol “Halyqtar dostyǵy”, “Qurmet”, “Parasat” ordenderimen, kóptegen medaldar jáne Qurmet gramotalarymen marapattalýymen qatar “Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen geolog-barlaýshysy”, “Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty”, “Atyraý oblysynyń Qurmetti azamaty” qurmetti ataqtaryn da ıelendi. Respýblıkamyzǵa belgili munaıshy-geolog, oblysymyzdyń ekonomıka, óndiris salasynyń damýyna eleýli úles qosqan azamat Taýmysh Jumaǵalıevtiń jarqyn beınesi ony biletinderdiń esinde árdaıym saqtalady. B.Rysqalıev, J.Dúısenǵalıev, S.Aman­­ǵalıev, M.Ismuratov, O.Kó­she­kov, E.Tasqynbaev, M.Sa­ǵyn­baev, A.Aıbarov, I.Baımuqanov. GEOLOGPEN QOShTASÝ Respýblıkamyzdyń geologııa-barlaý salasynyń ardageri, Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen geolog-barlaýshysy, Atyraý oblysynyń qur­metti azamaty, geologııa-mıneralogııa ǵy­lymynyń kandıdaty, asa qadirleıtin aǵa býyn joldasymyz Jumaǵalıev Taý­mysh Nuryshulynyń bul ómirden ótken­digi týraly qaıǵyly habar kelip, bárim­iz­diń qabyrǵamyzdy qaıystyrdy. Sonaý soǵys jyldarynyń aldyndaǵy alǵashqy jetistikterden bastap búgingi kúnge deıingi respýblıkamyzdaǵy izdenis-barlaý jumystarynyń birtutas dáýiri ol kisiniń esimimen tikeleı baılanysty bolyp keledi. 1938 jyly eńbektegi jolyn Dossor jáne Eskenedegi munaı kásip­shiliginiń geolog qyzmetinen bastaǵan ol Qazaqstannyń geologııalyq barlaý iri kásiporyndarynyń basshysyna deıin kóterile bildi. Sonaý 1947 jyly qazaqtyń ataqty uly Qanysh Imantaıuly Sát­baevtyń qolynan tikeleı alǵan jol­da­mamen kelgen ol 1985 jylǵa deıin, ara­synda az ǵana úzilispen (1968-1972 jyl­dardaǵy Batys Qazaqstandyq geologııalyq basqarmasyn jáne Qazaq KSR Geologııa mınıstrliginiń Gýrevtik irilendirilgen aımaqtyq munaı barlaý ekspedısııasyn basqaryp otyrǵan kezinde), KazNIGRI ǵylymı ınstıtýtynda qyzmet atqara otyryp, qatardaǵy ǵylymı qyzmet­kerden, ǵylymı hatshy, zerthana meń­ge­rý­shisinen dırektordyń orynbasaryna deıingi damý satylaryna kóterildi. 1972 jyldan bastap 1985 jylǵa deıin qurmetti demalysqa ketkenshe ınstıtýttyń dırektory laýazymynda qyzmet atqardy. Instıtýt Taýmysh Nuryshuly basqaryp otyrǵan jyldary jumysyn jemisti, ári mol jetistiktermen júrgizdi. Atqarǵan qyzmetinde ol ózin jumysyna jaýapker­shilikpen qaraıtyn, geologııa-barlaý úderisiniń daryndy mamany jáne uıymdastyrýshysy retinde kórsete bildi. Instıtýttaǵy osy bir kezeńde, onyń basshylyǵymen jáne tikeleı qatysýymen Batys Qazaqstannyń munaı-gaz baılyq­taryn anyqtaý jónindegi úlken keshendi izdenister júrgizildi. Osy jyldar Kaspıı oıpatynyń tuzdy shógindileriniń astyna júrgizilgen geologııalyq barlaý jumys­tarynyń birden kúsheıgendigimen sıpat­talady. Sonymen qatar, ınstıtýtta Inder aýdanynyń tabıǵı resýrstaryn keshendi meńgerýge baılanysty júrgizilip jatqan jumystar qarqyndy túrde iske asa bastady. Joǵaryda aıtylǵan ǵylymı izdenisterdiń arqasynda 1978 jáne 1979 jyldary geologııalyq barlaý jumystary óz nátıjesin bere bastap, Kaspıı oıpatynyń shyǵys erneýinde Jańajol munaı ken orny jáne soltústik erneýinde alpaýyt munaıgazkondensatty Qarashy­ǵanaq ken oryndary ashyldy. Ol KSRO munaı-gaz kartasyn, Qazaq KSR munaı-gaz boljamdyq kartasyn, Kaspıı oıpatynyń munaı-gaz provın­sııa­larynyń kartalaryn qura­s­ty­rý­shylardyń jáne aımaqtyq redak­torlar­dyń biri bolyp kóp is tyndyrdy. Ol 150-den astam ǵylymı eńbekterdiń jáne baıandamalardyń avtory jáne seriktes avtory boldy. Onyń eńbekteriniń arasynan 1970 jyly shyqqan jáne kóptegen jyldarǵa barlyq geolog-barlaý­shylardyń qundy quralyna aınalǵan “Kaspıı oıpatynyń batys bóliginiń geologııasy jáne munaı-gaz perspek­tıvalary” atty kitabyn atap ótken jón. 1976 jáne 1980 jyldary bir top qyzmetkerler, sonyń ishinde Taýmysh Nuryshuly burǵylaý tehnologııasy baǵytynda jasaǵan zertteý jumystary úshin Qazaq KSR-iniń Memlekettik syı­lyǵynyń laýreaty boldy, al 1980 jyly Bozashy túbeginiń munaı ken oryndaryn ashqany úshin “Halyqtar dostyǵy” ordenimen marapattalǵan. Tipti qurmetti demalysta bola turyp, ol kisi ınstıtýtta ǵylymı qyzmetker retinde jumysyn jalǵastyryp, jyldar boıy jınaǵan tájirıbesin jas maman­darǵa úıretip, konferensııalar men jınalystarǵa qatysyp, buqaralyq aqpa­rat quraldarynda maqalalary men baıanda­malaryn jazyp ómirin belsendi jalǵastyrdy. Respýblıkalyq jáne oblys­tyq gazetterde ol kisiniń 120-dan astam munaı-gaz salasynyń damýy týra­ly, Atyraý aımaǵynyń tarıhy týraly, qazaq tili jáne mádenıet eskertkishteri týraly maqalalary jaryq kórgen. 1998 jyly “О́LKE” baspasynda tańdamaly maqalalarynyń jınaǵy “Tunǵıyǵy tuńǵan syr” atty kitap bolyp jaryq kórdi, al 2002 jyly – Qazaqstan tarı­hynda birinshi bolyp “Munaı jáne gaz geologııasynyń orys-aǵylshyn-qazaq termınologııalyq túsindirme sózdigi” shyqty. Jańa kadrlar daıarlaý jáne tárbıeleý salasyndaǵy eńbegi úshin Taýmysh Nuryshulyna 2001 jyly Atyraý munaı jáne gaz ınstıtýtynyń qurmetti professory ataǵy berilip, osy ıns­tı­týt­tyń bir aýdıtorııasy ol kisiniń esimimen ataldy. Taýmysh Nuryshulynyń osy eńbekteriniń mańyzdylyǵyn eskerip, 1999 jyly “Qurmet” ordenimen mara­pat­talsa,  2007 jyly “Aty­raý obly­synyń qurmetti azamaty” ataǵy berildi. Osyndaı iri tulǵanyń ortamyzdan ketkeni biz úshin úlken qaıǵy. Biz, qyzmet jolyndaǵy áriptesteri, ol kisini máńgi óshpeıtin jarqyn elestermen eske alyp otyramyz! Marqumnyń jatqan jeri jaıly, topyraǵy torqa bolsyn! Vosalevskıı E.S. – geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń doktory, professor, Q.I.Sátbaev atyndaǵy geolo­gııa ǵylymdary ınstıtýtynyń bas ǵylymı mamany – Almaty. Kamalov S.M. – geologııa-mınera­lo­gııa ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń akademıgi, Qazgazjobalaý ınstıtýtynyń dırektory – Oral. Bólekbaev Z.E. – geologııa-mıneralo­gııa ǵylymdarynyń kandıdaty, Falkon kompanııasynyń bas geology - Aqtóbe. Marchenko O.N. – geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń kandıdaty, Kazkormunaı kompanııasynyń bas dırektorynyń keńesshisi - Oral. Qýandyqov B.M. – geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan ónerkásibiniń eńbek sińirgen mamany, Merıdıan Petroleým kompanııasynyń prezıdenti - Almaty. Aqsholaqov Ý.A. – geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń kandıdaty, N.Á.Marabaev atyndaǵy “Munaıshy” qoǵamdyq qorynyń quryltaıshysy - Almaty. Týrkov O.S. – geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń kandıdaty, Smart Injınırıng kompanııasynyń bas geology - Almaty. Eskoja B.A. – geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń kandıdaty, Qazmunaıgaz BО́ mekemesiniń bas geology - Astana. Qýantaev N.E. – geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń kandıdaty, FIOK kompanııasynyń vıse-prezıdenti - Almaty. Tasqynbaev K.M. – geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń kandıdaty, QazNIGRI ınstıtýtynyń dırektory - Atyraý. OL TAZALYQTYŃ ÚLGISI EDI Men Taýmysh aǵammen 11 jyldyń ústinde jumystas boldym. Tákeń bizderdi sol jyldardyń ishinde kóptegen zattarǵa úıretip, ǵylym salasyndaǵy izdenis jasaý, ol jumystardy basqarý jónindegi óziniń mol tájirıbesimen qashan da bólisip otyratyn-dy. Taýmysh Nuryshulyndaı qaǵaz jazýǵa, oryssha-qazaqsha tilderde birdeı ǵylymı shyǵarmalardy eń joǵary deńgeıde jaryqqa shyǵarý qabileti bar adamdy men kórgen joqpyn. Jáne bizderden de sondaı deńgeılikti talap etetin edi. Taýmysh aǵadan alǵan sabaqtar bizder úshin ómirlik qazyna bolyp keledi. Sol sebepten men ózimdi bul kisiniń shákirtimin dep esepteımin. Taýmysh aǵa tek qana ǵylymı jumystarmen shuǵyldanyp qoıǵan adam emes. Ol jas kezderinde kásipshilikterde bas geolog bolyp istegen bolsa, 1968-1972 jyldary Qazaq KSR Geologııa mınıstrligi Batys Qazaqstan geologııalyq basqarmasynyń bastyǵy qyzmetin atqarǵan. Sol kezde bul kisiniń basqarýymen bir bólek ken oryndar ashyldy. Tákeńniń artynda óshpes iz qaldy. Áriptesteri arasynda syıly, qadirli, qarapaıymdylyǵymen tanylýmen qatar, ujymda, qoǵamda, memleket aldynda úlken qurmet pen bedelge ıe boldy. Onyń kýási – aǵamyzdyń kóptegen memlekettik nagradalarmen jáne medaldarmen marapattalýy. Uzaqbaı QARABALIN, Qazaq Munaı jáne gaz ınstıtýtynyń dırektory. QANYSh AǴANYŃ KО́ZINDEI EDI Taýmysh aǵa – qazaq munaı-gaz salasyna erekshe eńbek sińirgen biregeı munaıshy. Ol Atyraýdaǵy munaı tehnıký­my­n bitirgen tuńǵysh túlekterdiń biri edi. Alǵashqy eńbek jolyn 1938 jyly Dossor munaı kásipshiliginde bastap, sodan bergi kezeńde el eko­no­mı­kasynyń jetekshi salasy –munaı-gaz ónerkásibiniń órken­de­ýine úzdiksiz úles qosty. Ásirese, otandyq geologııanyń keń aýqymda órken jaıýyna eleýli eńbek etti. Ony qazaq ǵy­lymynyń abyzy – Qanysh aǵa Sátbaevtyń kózindeı kórýshi edik. Ǵulama ǵalymnan alǵan tálimin keıingi jastarǵa úıretýden esh jalyqqan joq. El ekonomıkasyn, sonyń ishinde munaı-gaz ónerkásibin órkendetýdiń ǵylymı negizin qalaýǵa atsalysty. О́ziniń ǵylymı jańalyqtarymen jańa ken oryn­daryndaǵy sapaly munaı qor­laryn anyqtaýǵa belsene aralasty. Osy oraıda Batys Qazaqstan geolo­gııalyq basqar­masyn basqar­ǵan jyldary Shyǵys Jetibaı, Dońǵa, Arys­tanov, Gran, Oktıabrsk sekildi jańa ken oryndaryna barlaý jasaldy. Geologııalyq jumys­tardy qarqyndy júrgizý úshin tyń bastamalarymen de tanylyp edi. Taýmysh aǵanyń bas­ta­masymen 1976 jyly Qa­zaqtyń munaı-geolo­gııalyq barlaý ǵylymı-zertteý ınstıtýt­yn­da, keıinnen Atyraý ekspedısııasy bolyp qaıta jasaqtalǵan tá­jirı­belik-ádiste­melik partııa quryldy. Osydan keıin Jańajolda, Martyshı men Qamystyda, Gran men Jańatalapta mol munaı qorlary, Qarashy­ǵanaqta gaz kondensaty ashyldy. Taýmysh aǵa Jumaǵalıevtiń ǵy­lymı izdenisteri, shákirt tárbıe­leýdegi ustazdyq ulaǵaty, otandyq munaı-gaz ónerkásibin damytýdaǵy 62 jyldyq eńbek joly – ónege. Onyń ómiri –shejire. Salany damytýdaǵy eren eńbegi laıyqty baǵalanyp, birneshe ordenge, Memlekettik syılyqqa ıe boldy. Batys aımaqtaǵy ken orynda­ry­nyń tolyqqandy ıgerilýin qalaıtyn, ásirese, Taısoıǵan ala­ńy­nan munaı alýdyń eko­no­mıkalyq tıimdiligin kóbirek aıtýshy edi. Bul týraly kezinde “Egemen Qazaqstan” gazetinde má­sele kóterdi. Birtýar ǵalym Q­anysh Sátbaevtyń ǵylymı tujyrymda­malaryn jınaqtap, nasıhattaýdan jalyqpaıtyn. Embi munaıshylary Taýmysh aǵany qurmet tutatyn, aqyl-keńesin tyń­daýǵa asyǵatyn. Sońǵy bir jyl­dyń ishinde embilik munaı­shylar Taýmysh aǵamen birneshe ret kezdesti, onyń ula­ǵatty áńgimelerin tyńdady. Artyna mol mura – 5 monografııa, 140-tan astam ǵylymı eńbekter, birneshe kitaptar jazyp qaldyrǵan Taýmysh Nuryshuly Jumaǵalıevtiń jarqyn beınesi men otandyq munaı-gaz ónerkásibin órkendetýdegi eren eńbegi Embi munaıshylarynyń jadynda árdaıym saqtalady. Izturǵan BAIMUHANOV, “Embimunaıgaz” óndiristik  fılıalynyń dırektory. QOSh BOL, ASYL AǴA “Jetippin júre-júre qyr basyna, Jol eken taýsylmaıtyn bir ǵasyrǵa”, – dep Jambyl babamyz aıtqandaı, Atyraý eliniń ardaqty, abzal azamaty Tákeńniń – Taýmysh Nuryshuly Jumaǵalıevtiń uzaq ómiriniń ólshemi ǵasyrǵa jaqyn. Tákeńdi de HH ǵasyrdyń qurdasy dep esepteýge bolady. Ol ómir jolyn álemge aty shyqqan, qazirgi Qazaqstannyń jer baılyǵynyń kartasyn jasaǵan el Ǵylym akademııasynyń birinshi Prezıdenti Qanysh Sátbaevtan tárbıe men bata alyp bastaǵan. Tabıǵatyna bitken aqyl-oı, parasat pen tabandylyq ol qaı jerde júrse de óziniń ornyn taýyp, týǵan jerde adal qyzmet etti. Atyraý eliniń belgili munaı­shylary Safı О́tebaev, Jol­dasqalı Dosmuhambetov, Náren Imashev sııaqty azamattarmen bir mezgilde qoıan-qoltyq qyzmet atqaryp, oblys ekonomıkasynyń damýyna úles qosty. Osyndaı eńbegi úshin Tákeńe “Atyraý oblysynyń Qurmetti azamaty” degen ataq berildi. Ol tek qana geolog emes, belgili ǵalym boldy. Birneshe ǵylymı eńbektiń avtory, Mem­lekettik syılyqtyń laýreaty, orden, medaldarmen marapat­talǵan, ataqtardyń ıegeri. Mine, búgin sol dáýirdiń sońǵy “ǵasyr kýási” ortamyzdan ketip jatyr. Qımas aǵa, abzal aqsaqalymyz, Táke, qosh bol, qosh bol! Aldyńnan jarylqasyn. Jatqan jeriń jaıly – jumaqta, ımanyń joldasyń bolsyn. Esen TASQYNBAEV, eńbek ardageri. MUNAIShY DA, QALAMGER DE EDI Osy taıaýda ǵana derlik, Táý­keń­niń úlken basyn kishireıtip maǵan telefon soǵyp, habarlasqany bar. Mán-jaıy bylaı eken. Osydan on jyldaı buryn “Atyraý aqsha­my” atty aptalyq gazette munaı­shy-ǵalym Taýmysh Jumaǵalıevtiń jetekshiligimen jaryq kórgen kólemdi eńbek – munaı jáne gaz geolo­gııasy termınderiniń túsin­dirme sózdigine bizdiń sholý-resenzııalyq maqala shyqqan eken. Atalǵan túsindirme sózdik shaǵyn ǵana taralymmen shyǵyp, tipti sattyqqa da túspegen, demeýshi tabylyp jatsa qaıta basylǵany durys bolar edi, al atalǵan sholý-resenzııa bálkim osyǵan qozǵaý bolar ma edi degenge saıady. Aıtsyn aıtpasyn, qalaı da tańyrqamassyz. Toqsannan asqan shaǵynda tek qana eńbek, tek qana jazý, oı tolǵaý jalǵasyp jatsa?! Jáne osynyń aldynda ǵana aýrýhanada em-dom alyp shyqqan boıy bolatyn (kóńilin surap, baryp ta ketkenmin). Muny jóni bólek, erekshe qubylys degenimiz durys. О́ıtkeni, ımandy bolǵyr Táýkeńniń ómir boıy derlik taǵy bir daǵdyly isi shyǵarmashylyq sala dep tanylyp úlgerilgen. Negizgi oqýy da, alǵan mamandyǵy da, istegen qyzmeti de óndiris, munaı óndirisi, geologııa, demek tehnıkalyq sala bola tura álgi aıtqan qalamgerlik qasıeti qatar júrip kelse she? Talaı shyǵar­mashylyq eńbekterin jarııa­lady, solardyń biri “Tuńǵıyǵy tolǵan syr” atty kólemdi zertteý jınaǵyn atap ketelik. Maqalalary ártúrli basylymdarda úzdiksiz shyǵyp keldi. Bıylǵy jyldyń ózinde oblystyq “Atyraý” gazetinde tabı­ǵatty qorǵaý máselesi tóńireginde problemalyq maqalasy jaryq kórdi. (Taǵy da toqsan jas oıǵa orala beredi, osyndaıda). Asa tereń bilimdi, týra maǵy­nasyndaǵy ǵulama, ásirese qazaq tiliniń sózdik qoryn jete biletin áýel bastan Ahmet Baıtursynov, Mirjaqyp Dýlatov, Halel Dosmuhamedov syndy ǵulamalardyń shyǵarmalarymen sýsyndap ósken Táýkeń ózi de ómiriniń sońyna deıin qolynan qalamyn tastamaı, artyna jetkilikti mura, laıyqty iz qaldyrsa, buǵan qalaısha keıingige úlken ónege dep qaramasqa. Aldyńda aǵań bolǵan qandaı jaqsy dep maqtana qarap júrýshi edik, kóbimiz. Endi, ne shara, janyń peıishte shalqysyn deımiz de Táýkeńe. Teńdik JAÝYRULY, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi. ShÁKIRTTERI MOL USTAZ 1970 jyldardyń aıaǵynda Kaspıı boıy oıpatynyń shyǵysynda Jańajol munaı kózi, al soltústiginde Qarashyǵanaq gazkondensat ken oryndary ashyldy. Osy aty atalǵan ken oryndarynyń munaıy men gazkonden­sattarynyń qasıeti men quramyn zertteý óte qıyndyqqa soqtyrdy. Sebebi olar jerasty qabatynda óte joǵary qysym men temperatýrada saqtalǵan jáne de quramdarynda óte kóp mólsherde kúkirtti sýtegi bar. Osyndaı joǵary qysym men temperatýrada saqtalǵan munaı men gazkondensatty ádeıi jabdyqtalǵan qondyrǵyda zertteý kerek bolatyn. Sol jyldary Taýmysh Nuryshuly aǵamyz óziniń uıymdastyrýshylyq qabiletimen KazNIGRI-ge, búkil Keńester Odaǵynda alǵashqylardyń biri bolyp “Alston-Atlantık” jáne “Sermıp” fransýz fırmasynyń qondyrǵylaryn aldyrtty. Sol qondyrǵylarda alǵash ret tereń jer qoınaýynyń munaıy men gazkondensattyń fızıka-hımııalyq qasıetteri men quramy anyqtaldy. Alynǵan parametrler keıin Qarashyǵanaq jáne Jańajol ken oryndarynyń qoryn esepteýge jáne sol ken oryndarynyń tehnologııalyq (shemasy) júıesin jasaýǵa paıdalandy. Osyndaı úlken ken oryndarynyń qoryn esepteýge ınstıtýttyń kóptegen ǵalymdary óz úlesterin qosty. Solardyń ishinde Taýmysh aǵanyń áriptes inileri Anatolıı Ivanovıch Shahovoı, Edgard Slavomırovıch Vosalevskıı, Tamerlan Izmaılovıch Badoev, Qarmys Qabdoluly Dúısenǵalıev, t.b. bar. Ǵylymı-óndiristik salada qyzmet etken jyldary kóptegen shákirtter daıyndap, olarǵa óziniń ádisterin úıretti. Atap aıtqanda, Uzaqbaı Qarabalın (t.ǵ.d.), Baqtyqoja Izmuhambetov (t.ǵ.d.), Marat Baızaqov, Mansııa Babasheva, Qosan Tasqynbaev, Nurly Áıtıeva, Farýhat Qýanyshev, Zınolla Dosmuhanov, olardyń bári ǵylym kandıdattary, qazir ár salada ózderiniń jumystaryn júrgizýde. Atyraý jerinen qanat qaǵyp, halqymyzdyń qurmetine bólengen “Azamat” degen aty úlken árippen jazylatyn tulǵalardyń biri retinde biz Sizdi maqtanyshpen eske alamyz, eńbegińiz zor qurmetke laıyq dep esepteımiz. Jatqan jerińiz jaryq, topyraǵyńyz torqa bolǵaı. Qosh bol, Taýmysh aǵa! Bir top shákirtteri.