Onyń ákesi Sálmaǵambet soǵystyń alǵashqy kúninen ketip, áýletke ıelik etip qalǵan ákesiniń aǵasy Baqyt Kózdenbaev boranǵa qaramaı shanamen kelip, kelinin bosandyryp alǵan akýsher-gınekolog Raısa Vasılevnanyń esimin shaqalaqqa bergen eken. Sol sábı túbi dárigerlik jolǵa tústi. Ári jaı emes, elimizde asa damymaǵan salaǵa bet burdy. Aqtóbe medısına ınstıtýtyn 1965 jyly úzdik bitirip shyqqandyqtan, oǵan Nıkolaı Pırogov atyndaǵy Reseı memlekettik medısına ýnıversıtetiniń aspırantýrasyna joldama berildi. Aspırantýrany 1968 jyly farmakologııa boıynsha támamdap, ǵylym kandıdaty boldy. Máskeýdegi oqýynda kózge túsken R.Sálmaǵambetqyzyn sondaǵy ýnıversıtet basshylyǵy jaǵdaıyn jasap, jumysqa alyp qaldy. Alaıda sol jyly Aqtóbe medısına ınstıtýtyna rektor bolyp kelgen 37 jastaǵy Tóregeldi Sharmanov Máskeýge qaıta-qaıta hat jazyp júrip, birde-bir ǵylym kandıdaty joq farmakologııa kafedrasyna shaqyrtyp alǵan. Sodan beri ol otandyq medısına ǵylymyn damytýǵa aıanbaı ter tógip keledi. Osy jyldar aralyǵynda keıipkerimiz 4 monografııa, 300 ǵylymı maqala, 30 oqý quralyn, 20 ǵylymı-ádistemelik usynys pen aqparattyq kitapshalardy, orys-qazaq medısınalyq-farmakologııalyq sózdigin jazdy. 28 patent, aldyn ala patent pen avtorlyq kýálikterdiń ıegeri, sondaı-aq 11 fıtopreparat avtory atandy, 49 ǵylym kandıdatyn, 6 ǵylym doktoryn daıarlady.
Kóp tabysty jumysynyń ishinde qyzyl maıdy aıryqsha atap ótýge turarlyq. Qazaq «Balanyń jaqsysy – naǵashydan» degen, keıipkerimizdiń naǵashy aǵasy Taıyr Shombalov (Chýmbalov) – Máskeý aýyl sharýashylyǵy akademııasyn bitirgen, elimizde jańa baǵyt – ósimdikter hımııasyn qalyptastyrǵan, 300-den asa ósimdiktiń polıfenoldyq quramyn zerttep, kóptegen bıologııalyq aktıvti zat pen jańa emdik preparat alyp, medısınaǵa engizgen ǵalym, hımııa ǵylymdarynyń doktory, professor. Al Raısa Sálmaǵambetqyzynyń naǵashy atasy – Májıt Shombalov alǵashqy qazaq dárigerleriniń biri, Qazan ýnıversıtetin bitirgen Qazaqstandaǵy tuńǵysh farmakolog, chýmolog dáriger, respýblıkamyzdaǵy dárihana júıesiniń negizin qalaǵan. 1908 jyly elimizde alǵash ret Oral qalasynda obaǵa qarsy zerthana ashqan adam. Keıipkerimizdiń anasy on úsh jasynda jetim qalyp, Májıt aǵasynyń qolynda tárbıelengendikten naǵashy atasy bolyp ketken. Almatyda ornalasqan osy Májıt atasynyń atyndaǵy dárihanaǵa joly túskende oǵan «Qyzyl maıdyń» avtorlary Vladımır jáne Evgenıı Perepelısa ónimniń quramyn kórsetip, jalpaq jurtqa taratý úshin ǵylymı negizdeýge kómek surapty. Al maıdyń quramyn Evgenıı qatty aýyrǵanda dárilik ósimdiktermen emdegen 106 jastaǵy keıýanadan alypty. Sol joly aǵaıyndy ekeýdiń daıyndaǵan bir bóshke qyzyl maıyn Aqtóbege ákelip, eki jyl boıy janýarlarǵa tájirıbe jasap, maıdyń qabynýǵa, aýrýdy basýǵa óte paıdaly ekenine kóz jetkizdi. Sóıtip, 1994 jyly eldegi farmakologııalyq komıtetten, bir jyl ótkende Máskeýde tirkeýden ótkizdi. «Qyzyl maıdyń» qoldanysqa engizilýine kúsh salǵan ol osynyń bárin bir tıyn almastan, sol kezdegi zerthanalar jaǵdaıynyń syn kótermeıtinine qaramastan, bastysy kóptiń qamy úshin jasady. Tek ǵalymǵa kómektesken stýdentterge maı avtorlarynyń úsh jyl boıy 5 myń teńgeden shákirtaqy taǵaıyndaǵany kóńiline qýanysh uıalatqan-dy.
Osydan soń ol Aqtóbede ósetin ósimdikterdi shákirtterimen birlese jınap, saraptamalyq, klınıkalyq, hımııalyq, radıasııalyq tekserýlerden ótkizip, qıyn da kóp jylǵa sozylǵan jumystardyń nátıjesinde 11 dárilik ósimdik maıyn jasap shyǵardy. Sol dárilik ósimdikterdiń beseýi, ıaǵnı mııa, oshaǵan, shúkir, qalaqaı, túıejapyraq maıy qoldanysqa engizildi. Ǵylymı eńbeginiń teorııalyq turǵyda qalyp qoımaı, óndiriske engizilgenin, sol arqyly halyq ta ıgiligin kórse degen nıetpen «Sara» ǵylymı-óndiristik kooperatıvin ashyp, osy maılardy óndirgen. Biraq álemdik standartqa saı bolý úshin zaýyt salý kerek bolyp, jasy kelgen jan qarjy tartýǵa qulyq tanytpaı, kooperatıvti jaýyp, barlyq patentti «FıtOleým» seriktestigine bergen eken.
Búginde elimizdegi dárihanalarda preparattar tolyp tur. Sonyń bári memlekettik tirkeýden ótkizilip, memlekettik regıstrge engiziledi. Keıipkerimiz 2005–2010 jyldary osy jumyspen aınalysatyn Almatydaǵy Respýblıkalyq dárilik zattardy, medısınalyq maqsattaǵy buıymdardy jáne medısına tehnıkasyn saraptaý ulttyq ortalyǵynyń farmakologııa basqarmasyn basqardy. Qazir de osy ortalyqtyń ǵylymı bilim berý ortalyǵyna basshylyq etip otyr. Farmakologııa basqarmasynda júrgen kezeńde maman tapshy bolǵandyqtan, R.Sálmaǵambetqyzy elimizde qoldanysqa engiziletin ár dáriniń nusqaýlyǵyn tańnan túnniń bir ýaǵyna deıin bas almaı jiti baqylady. Farmakologııada áli kúnge zerttelmeı jatqan taqyryp kóp, al solarǵa bas qoıatyn keıipkerimizdeı kásip ıeleri qat. Sol sebepti de shyǵar, dalamyz dárilik ósimdikterge baı bola tura elimizde satylatyn emdik preparattardyń kóbi osy ýaqytqa deıin shetelderden ákelinedi.
