Birliktiń býynyn bekitedi

Atyraýda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ınstıtýty jumysyn bastady H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıteti elimizdegi ultaralyq tatýlyqty keńinen nasıhattaýǵa udaıy kóńil bólip keledi. Buǵan deıin, dálirek aıtqanda, 2012 jyly Qalmaq memlekettik ýnıversıtetinde Qazaqstannyń ǵylymy men mádenıeti ortalyǵy ashylyp, kórshiles eki eldiń arasyndaǵy ǵylymı jáne mádenı baılanys­ty nyǵaıtýǵa oń qadam jasalyp edi. Osy ortalyqtyń arqasynda kórshiles elderdiń ǵalymdary da, stýdentteri de ózara ynty­maq­tas­tyqty keńeıtýge múmkindik aldy. Ortalyqqa Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan ekonomıkasyn damytý, ultaralyq kelisimdi bekitý turǵysyndaǵy eńbekteri qoıyldy. Qazaqstannyń tarıhy men mádenıeti, ekonomıkasy týraly elektrondy oqýlyqtar men ádistemelik quraldar usynyldy. Arada bir jyl ótken soń dál osyndaı ortalyq H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıtetinde ashylyp, Reseı Federasııasynyń tarıhy, mádenıeti men ekonomıkasy týraly málimetter, oqýlyqtarmen qamtyldy. Atyraýdaǵy ýnıversıtet  rektory, professor Beıbit Mamraevtyń uıytqy bolýymen byltyr «Atyraý-Astrahan: ýnıversıtety, proızvodstvo, ınnovasıonnoe razvıtıe strany» degen taqyryppen Astrahandaǵy memlekettik tehnıkalyq ýnı­ver­sıtetimen telekópir ótkizildi. Osy shara barysynda astrahandyq oqý ornynyń rektory, professor Iýrıı Pımenov «Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy qar­sańynda Qazaqstan tarıhy men mádenıeti ortalyǵyn ashý­dy usy­namyn. Bul bizdiń ynty­maq­tas­tyǵymyzdy jańǵyrta túsedi» dep edi. Iá, bıyl elimizdegi aıtýly datanyń biri – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 20 jyldyǵy. Osy mereıli shara qarsańynda reseılik joǵary oqý oryndarymen baılanysty berik ornyqtyrǵan professor Beıbit Mamraev H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý ýnı­ver­sıtetinde Qazaqstan halqy Assambleıasy ınstıtýtynyń ashylýyna taǵy da uıytqy boldy. Apta basynda atalǵan saıası ınstıtýt óz jumysyn bastady. Ýnıversıtet rektory, professor Beıbit Mamraevtyń aıtýynsha, bul saıası qurylymnyń basty maqsaty – oblystaǵy barlyq etnos ókilderin ortaq maqsatqa jumyldyra otyryp, elimizdegi turaqtylyqty, ultaralyq tatýlyqty saqtaý men táýelsiz elimizdiń qarqyndy damýyna aıtýly úles qosý. Stýdentterge Qazaqstandaǵy túrli etnostardyń mádenıeti men tili, dástúri men azamattyq biregeıligi de  keńinen nasıhattalady. Qazir Atyraý oblysynda 17 etnomádenı birlestik qurylyp, ultaralyq tatýlyqty nyǵaıtýǵa ózindik úlesin qosyp keledi. Al H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıtetinde 16 ulttyń ókili bilim alady. «Endi bul saıası ınstıtýt etnosaralyq kelisimdi jáne toleranttylyqty odan ári nyǵaıtý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaıtyn, etnomádenı birlestikterdiń kúsh-jigerin biriktirýdi kózdeıtin, sonymen birge, túrli áleýmettik zertteýler jasaıtyn ortalyqqa aınalady. Eń bastysy – elimizdegi birliktiń býy­nyn bekite túsýge qyzmet etedi» dedi ýnıversıtet rektory, professor Beıbit Mamraev. Joldasbek ShО́PEǴUL, «Egemen Qazaqstan». Atyraý oblysy. Sýretti túsirgen Rahym QOILYBAEV.

Alda alyp asýlar tur

Elimizdiń Ádilet mınıstrliginde 2014 jyldyń qorytyndysy boıynsha keńeıtilgen alqa otyrysy ótti. Onda «Ádilet organdarynyń 2014 jyldaǵy jumys qorytyndysy jáne 2015 jylǵa arnalǵan basym mindetteri» taqyrybynda Ádilet mınıstri Berik Imashev baıandama jasady. Ol baıandamasyn: «2014 jyly ádilet organdarynyń kúsh-jigeri 2014 jylǵy 17 qańtardaǵy «Qazaqstan joly-2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýda aıqyndalǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń, sondaı-aq Prezıdent Ákimshiliginiń, Úkimet basshylyǵynyń tapsyrmalaryn tıisinshe oryndaýǵa baǵyttaldy» dep bastady. Odan ári mınıstrdiń aıtýy boıyn­sha, Jalpyulttyq is-sharalar josparyn oryndaý maqsatynda Ádilet mınıstrligine «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha memlekettik basqarýdy, ózektendirýdi jetildirý boıynsha, shaǵyn jáne orta bıznesti keshendi damytý, jekemenshik ıns­tıtýttaryn nyǵaıtý barysynda jáne t.b. usynystar engizýge qatysty 16 is-sharany oryndaý tapsyrylǵan eken. Mine, osy 2014 jylǵa arnalǵan Jalpyulttyq is-sharalar josparynda kózdelgen barlyq is-sharalardy Ádilet mınıstrligi merziminde oryndapty. 2014 jylǵy tamyzda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti álemniń damyǵan 30 eli qataryna ený úshin memlekettik basqarýdyń tıimdi júıesin qurý jáne memlekettik apparat jumysynyń jedeldiligi men tıimdiligin arttyrý úshin, sondaı-aq tóreshildikti boldyrmaý maqsatynda yqsham basqarý apparatyn qalyptastyrý qajet etiledi degen bolatyn. Bul oraıda Elbasynyń «Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik basqarý júıesiniń reformasy týraly» Jarlyǵyn iske asyrý sheńberinde Ádilet mınıstrligi 3 komıtetti – sot aktilerin oryndaý, zııatkerlik menshik quqyǵy jáne tirkeý qyzmeti jáne quqyqtyq kómek kórsetý komıtetterin mınıstrliktiń departamentteri retinde qaıta uıymdastyrǵan. Osyǵan baılanysty atqa­rý­shylyq is júrgizý organdarynyń aýmaqtyq bólimshelerin jergi­likti jerlerdegi Ádilet departa­mentterine qosa otyryp, olar qaıta uıymdastyryldy. Sonymen qatar, ákimshilik basqarýdyń biryńǵaı ortalyqtandyrylǵan júıesin qalyptastyrý, kórsetiletin memlekettik qyzmetterdiń sapasyn baqylaýdy kúsheıtý jáne bıznes-prosesterdi avtomattandyrý maqsatynda «Oblystardyń, Almaty jáne Astana qalalarynyń Jyljymaıtyn múlik orta­lyq­taryn» 16 respýblıkalyq memlekettik qazynalyq kásip­oryndardy bir zańdy tulǵaǵa qosý arqyly olardyń qyzmeti ońtaılandyryldy, deıdi mınıstr. Memleket basshysynyń «Qa­zaqstan Respýblıkasynyń memlekettik basqarý deńgeıleri ara­synda ókilettikterdiń ara-jigin ajyratý jónindegi sharalar týra­ly» Jarlyǵynyń erejelerin iske asyrý úshin «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine memlekettik basqarý deńgeıleri arasyndaǵy ókilettikterdiń arajigin ajyratý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy qabyldanǵany belgili. Atalǵan zań sheńberinde keıbir zańnamalyq aktilerge Ádilet mınıstrliginiń jekelegen fýnksııalaryn berýge, naqtylaýǵa jáne tolyqtyrýǵa baǵyttalǵan ózgerister men to­lyqtyrýlar engizildi. Úkimet pen Ádilet mınıstrligi arasyndaǵy sot sarapshylarynyń memlekettik tizilimin júrgizý tártibin, sondaı-aq Mınıstr buı­ryǵy deńgeıinde baǵalaý qyz­meti salasyndaǵy nysandar men standarttardy bekitý boıyn­sha ókilettikterdiń arajigi ajy­ra­tylǵan. Norma shyǵarmashylyǵy salasynda memlekettik basqarý deńgeıleri arasyndaǵy óki­lettikterdiń arajigin ajyratý máseleleri boıynsha normatıvtik-quqyqtyq aktiler jobalaryna sybaılas jemqorlyqqa qarsy saraptama alyp tastalǵan. Bul sybaılas jemqorlyq normalardyń normatıvtik-quqyqtyq aktilerge zań saraptamasyn jáne zań jobalaryna ǵylymı quqyqtyq saraptama júrgizý kezinde anyqtalǵanymen baılanysty bolady. Sondaı-aq, taǵy bir jańa ıns­tıtýt – zańnamalyq aktilerdi qoldaný men iske asyrýǵa baılanysty sybaılas jemqorlyq táýekelderin baǵalaýǵa múmkindik beretin kásipkerlik qyzmetti retteıtin aktilerge qatysty retteýshilik yqpal etýge taldaý engizilgen. Atap aıtqanda, kásipkerlik úshin jaǵdaıdy túbegeıli jaqsartý máseleleri boıynsha zańda atalǵan ınstıtýttyń negizgi erejeleri normatıvtik túrde aıqyndalǵan. Demek, endi «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres týraly» Zańǵa sáıkes barlyq memlekettik organdar men laýazymdy adamdar óz quzyreti men ókilettikteri sheginde sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres júrgizýge jáne Zańnyń talaptaryn jeke jáne zańdy tulǵalardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaýdyń, sondaı-aq memlekettiń áleýmettik-ekonomıkalyq, saıası-quqyqtyq, uıymdastyrýshylyq-basqarýshylyq júıelerin qorǵaýdyń basymdyǵy qaǵıdaty negizinde oryndaýǵa mindetti. Mınıstrlikterge tıisti sa­ladaǵy memlekettik saıasatty qa­lyptastyrý men iske asyrý jó­nindegi mindet júktelgen, son­dyqtan da árbir memlekettik organ ózi ázirleıtin aktilerde sybaılas jemqorlyq týdyratyn normalarǵa jol bermeýge tıis. Budan basqa, quqyqtyq monıtorıng sheńberinde árbir memlekettik organ óz quzyreti sheńberinde qoldanystaǵy normatıvtik-quqyqtyq aktilerde sybaılas jemqorlyq týdyratyn normalardy anyqtaýǵa jáne olardy joıý jónindegi sharalar qabyldaýǵa mindetti. Memlekettik tirkeýdi júzege asyrý salasynda Ádilet mı­nıs­tr­liginiń azamattyq hal akti­lerin tirkeý jáne týý týraly kýálikterdi berý kezinde jeke sáı­kestendirý nómirlerin qalyp­tastyrý bóligindegi fýnksııa­lary jergilikti atqarýshy organdarǵa berilgen. Aktilerdi tir­keý ákimdikter basshylyq etetin áleýmettik máselelermen baılanysty. Fýnksııalardy berý kóshi-qon, bilim berý, densaýlyq saqtaý, áleýmettik qorǵaý máseleleri boıynsha jalpy memlekettik saıa­satty júrgizý boıynsha jumys­ty keshendi úılestirýge múmkin­dik beredi, sondaı-aq, óńirdi áleýmet­tik-ekonomıkalyq damytýdy utymdy josparlaýǵa yqpal etetin bolady. Atqarýshylyq qujattardy oryndaý salasyndaǵy memlekettik saıasatty qalyptastyrý jáne iske asyrý maqsatynda Ádilet mınıstrliginiń respýblıkalyq menshikke aınaldyrylǵan (kelip túsken) múlikti esepke alý, saqtaý, baǵalaý jáne odan ári paıdalaný jónindegi jumystardy uıymdastyrý boıynsha fýnksııasy Qarjy mınıstrligine berilgen. Osylaısha, ahýaldy baıandaǵan mınıstrdiń sózine qaraǵanda, jalpy alǵanda, ótken jyl jemisti ári qarqyndy jumys jyly bolǵan kórinedi. «Departamentter men aýmaqtyq organdarda tıimdi jumysty uıymdastyrý «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýda kózdelgen aýqymdy maqsattar men mindetterdi sapaly ári ýaqtyly oryndaýǵa, sondaı-aq, Prezıdent Ákimshiligi men Úkimet basshylyǵynyń naqty tapsyrmalaryn oryndaýǵa múmkindik berdi», deıdi mınıstr. Endi Ádilet organdary aldynda alyp asýlar tur. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstannyń álemdegi eń damyǵan 30 eldiń qataryna kirý jáne «Nurly Jol» Qazaqstannyń Jańa Ekonomıkalyq Saıasaty týraly tapsyrmalaryn iske asyrý jónindegi mańyzdy jáne jaýapty mindetter bar. Bul oraıda olar 2014-2018 jyldarǵa arnalǵan strategııalyq jospar sheńberinde memleket qyzmetin odan ári quqyqtyq qamtamasyz etý, zańdylyq rejimin qoldaý jáne azamattar men uıymdardyń quqyqtaryn jáne zańdy múddelerin qorǵaý jónindegi mindetterdi iske asyrýǵa tıis. «Myńdaǵan adamdy qamtıtyn bizdiń ujymymyzdyń osy mindetterdi oryndaýǵa shamasy jetetinine senemin» dedi B.Imashev. Al ony ýaqyt kórsetpek. Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan».

Baılanysta – ǵalymdar

Mahambet atyndaǵy Ba­tys Qazaqstan memlekettik ýnı­ver­sıtetinde oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasy janynan ǵy­lymı-sarapshylyq keńes qu­rylǵan. Onyń qyzmeti júıeli jol­ǵa qoıylǵan. Bul jóninde atal­ǵan keńes jetekshisiniń orynbasary Oleg Iýrov tıisti derek berdi. Onyń málimdeýinshe, bul qury­lymnyń negizgi maqsaty – mem­lekettik saıasatty júzege asyrý úderisinde ǵylymı-zertteý jáne aqparattyq taldamaly resýrs­tardy tıimdi tutqalardyń biri retinde paıdalaný bolmaq. Osy bazalyq tetiktiń negizinde bul keńes óńirlik assambleıanyń bar­lyq uıymdastyrý-kópshilik jumystaryna belsene aralasyp, oǵan qajetti ǵylymı-ádistemelik materıaldardy qamtamasyz etýdi kózdep otyr. Sondaı-aq, Qazaqstan halqy Assambleıasy men joǵary jáne  arnaýly orta oqý oryndary arasynda tyǵyz baılanys ornatý máseleleri de keńes músheleriniń udaıy nazarynda. Bul bastamany Mahambet atyndaǵy ýnı­ver­sıtettiń ǵylymı keńesi de  quptap, olardyń tarapynan ǵylymı-zertteý jobalaryna oqý oryndarynyń ǵalymdaryn tartý máselesi qarastyrylǵan. Buǵan qosa, áleýmettik baqylaýlar júr­gizý jáne  birqatar memlekettik bastamalardy qoldaý sharalaryn uıymdastyrý jóninde de naqty is-sharalar kesheni belgilengen. Osyndaı júıeli jumystardyń nátıjesinde avtorlar ujymy Oral óńirindegi etnostardy zertteý týraly joba nusqasyn daıyndady. Osy joba sheńberinde jastar máselesi de ǵylymı-sarapshylyq keńestiń nazaryna ilingen. Munyń bir dáleli stýdent jastar arasynda etnosaralyq jáne dinaralyq ahýalǵa qatysty monıtorıngtik zertteýlerdiń júrgizilýi deýge bolady. Buǵan uzyn sany 500-den astam respondentter qatysyp, onyń qorytyndysy boıynsha bilim berý oryndarynda patrıottyq tárbıeniń jańa kókjıekterin ashý jóninde tyń usynystar men oı-pikirler aıtyldy. Árıne, qazirgi kezde qandaı joba bolsa da, eger qarjylandyrý máselesi sheshilmese, onyń órisi uzaqqa barmaıdy. Sondyqtan da joǵaryda atalǵan jumystardy júzege asyrý úshin ony qar­jy­lyq turǵydan qoldaý sharalary jóninde nyqty sheshimder bel­gilendi. Osyǵan oraı, Batys Qazaqstan memlekettik ýnıver­sıtetinde qoǵamdyq uıymdar qu­rylyp, olar oblystyq ishki saıasat basqarmasy arqyly tıisti tenderlerge qatysýda. Sondaı-aq, keńes múshesi, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Z.K.Muhlısova  óńirlik ýnıversıtettegi qoǵamdyq uıymynyń quramyna kiretin ujym qyzmetkerleriniń atqarǵan birqatar jobalary jóninde gazet tilshisine keńinen baıandap berdi. Osyǵan oraı, «Dintaný – ýaqyt talaby», «Áleýmettik jeli – qoǵamdyq uıymdar men bı­likti baılanystyrýshy», «Oral qalasynyń ózekti máseleleri» taqyryptarynda oblys tur­ǵyndary arasynda túrli sharalar ótkizildi, dedi Zahot Kósh­kin­baıqyzy. Sondaı-aq, ol qazirgi tańda «Samara oblysy qazaqtarynyń tarıhy» já­ne «Qazaqstan halqy Assamb­leıasynyń Batys Qazaqstan obly­syndaǵy turaq­tylyqtyń damýyna qosqan úlesi» atty monografııalar jobasy ázir ekenin de alǵa tartty. Birlesken jumystyń taǵy bir nátıjesi men jetistigi atalǵan oqý ornynda Qazaqstan halqy Assambleıasy kafedrasynyń ashylýy deýge bolady. Búgingi kúni kafedra óz qyzmetine tolyǵymen kirisip ketti. Degenmen, qazirgi kezde ony qajetti mamandarmen jáne bilikti kadrlarmen qamtamasyz etý máseleleri tolyq sheshimin tapty deýge sál erterek. Keńes jetekshisi Maham­bet atyndaǵy Batys Qazaqstan memle­kettik ýnıversıtetiniń rektory Ashat Imanǵalıev osyǵan qaramastan eldiń birligi, halyq arasyndaǵy tatýlyq pen kelisimdi jáne jastardy patrıottyq rýhta tárbıeleý baǵytyndaǵy ju­mys­tarǵa ýnıversıtet ujymy mol úles qosyp kele jatqanyn alǵa tartty. Ýnıversıtet janyndaǵy ǵylymı-sarapshylyq keńestiń aldaǵy jumys jospary san qıly. Mundaǵy basty ustanym ǵalymdar men Assambleıa arasyndaǵy ortaq jumystardy jetil­dire túsýge baǵyttalǵan. Aqmonshaq JUMAEVA, jýrnalıst, Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan». Oral.

Bir úıdiń balasyndaımyz

 Áke-sheshemiz Otan qorǵaý qasterli paryz, eldi, atamekendi qurmetteý qasıetti uǵym ekenin boıymyzǵa jastaıymyzdan sińirip ósirdi. Sol sebepti bolar, mektep qabyrǵasynda júrgende áskerı qyzmetshi bolýdy armandap, aldyma naqty maqsat qoıdym. Sóıtip júrgende, Ulttyq ulanǵa qarasty Petropavl áskerı ınstıtýty Qyrǵyzstan men Tájikstannan talapty jastardy jınap jatqanyn estip, baǵymdy synap kórýge bel býdym. Meniń bul tilegime týǵandarym qarsy bolǵan joq. Qaıta birligi men tirligi jarasqan qazaq jurtynan kóp ónege úırenip kelýdi amanattady. Búginde baýyrlas eldegi eńseli oqý ordasynyń kýrsanty bolýdy mártebe sanaımyn ári úlken jaýapkershilik júkteletinin jaqsy túsinemin. Búginde kindik qanym tamǵan týǵan jerimnen jyraqta júrsem de, jalǵyzdyǵymdy esh sezingen emespin. Kerisinshe, bir shańyraq astynda alańsyz ómir súrip, ortaq maqsat jolynda bilek túıistire eńbek etip jatqan qazaqstandyqtardyń aýyzbirshiligine, yntymaǵyna qyzyǵa qaraımyn. Ulttyq ulandyqtar da óz Prezıdentin – Qarýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysyn maqtan etedi, ardaq tutady. «О́ser eldiń balasy birin biri batyr der» demekshi, bul jas urpaqtyń óz ósıetterine degen adaldyǵyn, beriktigin tanytsa kerek. О́ıtkeni, Táýelsizdik tuǵyryn nyǵaıtýdy basty murat etken Qazaqstan basshysynyń ultaralyq, konfessııaaralyq túsinistikti, taǵattylyqty óz saıasatyna altyn arqaý etýin – kemeńgerliktiń bir belgisi retinde uǵamyn. Nursultan Ábishuly qazaq pen qyrǵyz ejelden qońsy qonǵanyn, tósekte basy, tóskeıde maly qosylǵanyn, dili de, dini de ortaq aǵaıynnyń rýhanı da, mádenı de uqsastyqtary kóp ekenin únemi aıtyp keledi. Qıyn sátterde talaı kómek qolyn usynǵanyn qyrǵyz halqy umytpaıdy. Al ózim qazaq jerinde júrip shyn dostyqtyń mán-maǵynasyn tereń uǵynǵandaı boldym. Kazarmada birge turatyn san alýan ult ókilderi bir atanyń balalary sekildimiz. Bir birimizge ábden baýyr basyp ketkenimiz sonshalyq, qashan kóriskenshe asyǵyp turamyz. Oqýda da, túrli jaýyngerlik jattyǵýlarda da mereımizdi ósirip, aıbynymyzdy asyryp júremiz. «Altaý ala bolsa, aýyzdaǵy ketedi, tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi» deıdi qazaq halqy. Adamdar quqyqtary men bostandyqtarynyń saqtalýy, shekaranyń bútindigi, Táýelsizdiktiń nyǵaıtylýy aldymen elishilik birlikten bastalatynyn áskerı ınstıtýt basshylyǵy da keńinen uqtyryp keledi. Laıym, Qazaq eli aman bolsyn! Baqytnur YSMAIYLOV, Ulttyq ulan áskerı ınstıtýttyń 3-kýrs kýrsanty. Soltústik Qazaqstan oblysy.