Otan qorǵaýǵa daıynsyń ba, bozbala?

Jaýyngerlerdi jasaqtaý jumysy

Kirgen bette «Sap túze!» degen áskerı buıryqqa eleń ete qaldyq. Boılary uzyn­dy-qysqa topyrlaǵan bozbala áp-sátte bir qatarǵa dene­lerin tikteı tura ketti. Bul – kóktemgi áskerge sha­qyrý naýqanynyń qyzǵan shaǵy. Sarbaz ómiri, qyz­met­tiń qal­tarysty tustary bári jas jigitterge tańsyq ekeni anyq. Bireýi qobaljyp, endi biriniń boıyn maqtanysh kernep, shyn máninde Otan qor­ǵaýshy atanatynyn sezi­nip turǵandaı.

Bizdi Astana qalalyq merzimdi áskerı qyzmetke shaqyrý bóliminiń serjanty Tımýr Ibraımov qarsy aldy. Temirdeı tártipti ustanǵan qyzmetker ekeni kórinip-aq tur. Birden ásker qataryna qabyldaý erejesin túsindirýge kiristi. Onyń aıtýynsha, kóktemgi ne kúzgi naýqandy jergilikti atqarýshy organdar úılestiredi. Olar áskerge shaqyrý pýnktterin qajetti jabdyqtarmen qamtamasyz etip, me­dısınalyq tekseris pen qujattardy rásimdeýge jaǵdaı jasaıdy. Dári-dármek, arnaıy kerek-jaraq, medısınalyq qural-jabdyq, tipti sarbazdardy jó­nel­týge arnalǵan kólik te ázir tu­rady. Barlyq uıymdastyrý jumysy Qor­ǵa­nys mınıstrliginiń talaptaryna saı júr­giziledi.

– Azamattardy áskerı qyzmetke shaqyrý – bul jaı ǵana shaqyrtý emes, memleket tarapynan júıeli túrde uıymdastyrylatyn mańyzdy keshendi shara. Bul mindet Qarýly Kúshterdi jeke qurammen jasaqtaýǵa baǵyttalǵan memlekettik organdarǵa júkteledi. Áskerge shaqyrylǵan ár azamat aldymen jergilikti áskerı basqarý organynan shaqyrý qaǵazyn alady. Qujatta medısınalyq tekseristen ótý jáne shaqyrý komıssııasyna kelý ýaqyty men orny naqty kórsetiledi. Keıde shaqyrý qaǵazyn azamattyń ózine tabys­taý múmkin bolmaı jatady. Mundaı jaǵdaıda jergilikti ishki ister organdary bul úderisti baqylaýǵa alady, al jumys isteıtin jastar úshin uıym basshylary olardy habardar etip, medısınalyq tekserýden ótýin, ýaqtyly kelýin qamtamasyz etedi, – deı kele T.Ibraı­mov bul kezeńde azamattardyń ja­ramdy-jaramsyzdyǵyn anyqtaıtyn medısınalyq tekseris mańyzdy ekenin basa aıtty.

Medısınalyq tekseris qalaı ótedi?

Belgilengen kúni azamattar dárigerlik komıssııadan óte bastaıdy. Medısınalyq kýálandyrý kóziniń kórýi, júrek, qan qysymy, narkologııalyq testileý, gepatıt pen týberkýlezge zerthanalyq tekseris sharalaryn júrgizip jeke-jeke densaýlyqtaryn jiti tekseredi. Osylaısha birinshi aýdandyq, odan keıin qalalyq baqylaý komıssııasy qaraıdy.

– Ádettegideı áskerge shaqyrýdy keıinge qaldyrýǵa nemese bosatýǵa quqyǵy joq 18 ben 27 jas aralyǵyndaǵy jastar shaqyrylady. Astana qalalyq baqylaý komıssııasyna kelmes buryn, olar shahardaǵy Saryarqa, Almaty, Esil jáne Baıqońyr aýdandyq shaqyrý komıssııasynan tekserýden ótedi. Onyń quramynda 9 dáriger bar: terapevt, dermatovenerolog, ftızıatr, psıhıatr, nevropatolog, hırýrg, oftalmolog, otorınolarıngolog (LOR) jáne stomatolog. Mamandardy komıssııa tóraǵasy – aǵa dáriger basqarady. Qorytyndy baqylaý komıssııasynyń quramyna da osy mamandar kiredi, olarǵa qosymsha narkolog ta bolady. Ol áskerge jiberer aldynda arnaıy testileýden ótkizedi. Shaqyrylýshyǵa mindetti túrde birqatar zerthanalyq jáne dıagnostıkalyq tekserýler júrgiziledi, – dedi Astana qalalyq medısınalyq komıssııasynyń tóraǵasy Lázzat Ryspekova.

Sondaı-aq ol analızder daıyn bol­ǵannan keıin dárigerlik tekserý bas­talatynyn aıtty.

– Munda azamattardyń boıy, sal­maǵynan bastap bári qadaǵalanady. Bar­­lyq málimet «E-Medosmotr» júıe­sine engiziledi. Platformada shaqyry­lýshynyń dıspanserlik esepte turǵany ne turmaǵany, bári jazylyp turady. Aýdan­dyq komıssııadan ótkennen keıin sha­qyrylýshy baqylaý komıssııasyna jiberiledi. Orta eseppen kúnine 20-35 azamatty qabyldaımyz. Bul shamamen eki kúnge sozylady. Qazirgi ýaqytta Ult­tyq qaýipsizdik komıtetiniń Shekara qyzmetine áskerlerdi attandyrýǵa da­ıyn­dap jatyrmyz. Naýryzdyń 1-inen beri tolyq áskerı qyzmetke jaramsyz dep tanylǵan azamattar tirkelmedi. Eger shaqyrylýshynyń qosymsha tekserýdi qajet etetin aýrýy anyqtalǵan jaǵdaıda ol bir aptadan bir aıǵa deıin qosymsha medısınalyq tekserýge jiberiledi. Keıin qaıtadan komıssııaǵa kelip, onyń áskerı qyzmetke jaramdylyǵy ne jaramsyzdyǵy týraly túpkilikti sheshim qabyldanady. Osy shaqyrýdyń sońyna deıin nemese kelesi kúzgi naýqanǵa deıin qyzmetke alynýy múmkin, – deıdi Lazzat Asyǵatqyzy.

Dáriger áńgimelesý barysynda jigitterdiń áskerge jaramsyz dep tanylatyn jaǵdaılary óte sırek kezdesetinin aıtyp qaldy. Bul shamamen jylyna shaqyrylýshylardyń  9-10%-yn quraıdy. Otan aldyndaǵy boryshyn óteýge kedergi keltiretin negizgi sebepter qatarynda asqazan-ishek joldary men júrek-qan tamyr júıesiniń aýrýlary, tirek-qımyl apparatynyń hırýrgııalyq patologııalary jáne aýyr jaraqattardyń saldary jatady. Sondaı-aq omyrtqada aqaýlary bar, kórý qabileti nasharlaǵandar da áskerı qyzmetten bosatylady.

Azamatty shyńdaıtyn mektep

Baıqaǵanymyz, bıyl bolashaq sar­bazdarǵa qoıylatyn talap ta qatal. De­mek synnan súrinbegenderi ǵana ásker qataryn tolyqtyrady. Shaqyrýshy­lar da muny salmaqty qabyldaǵan kóri­­nedi. Sebebi sapta Otan aldyndaǵy bory­­shyn óteýden jaltarǵandar joq. «Artyl­ǵan mindetti asqan jaýapkershilik­pen oryndaýǵa árkez daıynbyz» deıdi topty bastaǵan 18 jastaǵy Nurlybek Musabekov.

– Men úshin ásker – jaı ǵana mindet emes, bul azamattyq paryz. Otandy qorǵaý – naǵyz er jigitke tán qasıet. Osynda turǵan árqaısymyz el úshin qyzmet etýge óz qalaýymyzben keldik. О́zim – Túrkistan oblysyna qarasty Jetisaı qalasynyń týmasymyn. Merzimdi ótegen soń, kelisimshart negizinde áskerı qyzmetke ornalasqym keledi. Qazir salada múmkindik kóp. Máselen, UBT tapsyrýsyz elimizdiń joǵary oqý oryndaryna memlekettik grant negizinde oqýǵa túsý de qarastyrylǵan. Buǵan qosa oqýdyń birinshi jylynda jataqhanadan oryn alýǵa kómektesedi, – deıdi Nurlybek.

Áskerge shyǵaryp salý sáti ata-analar úshin de erekshe áserli. Biri balasynyń eseıgenine maqtansa, endi biri saǵynyshyn jasyra almaıdy.

– Balam úshin qýanyshtymyn. Ásker – tártiptiń, tózimdiliktiń, erik-jigerdiń mektebi. Shyńdalyp, naǵyz azamat bolyp oralady degen senimdemin, – deıdi Nurlybektiń anasy.

Tek mindet emes, múmkindik te bar

Osylaısha Astanadan merzimdi áskerı qyzmetke 2 500-ge jýyq azamatty jiberý josparlanyp otyr. Jas jigitter boryshyn Qarýly kúshter, Ulttyq ulan, Memlekettik kúzet qyzmeti jáne Shekara qyzmeti qatarynda óteıdi. Astana qalasynyń Qorǵanys isteri jónindegi departamentiniń bastyǵy, polkovnık Farhad Qurmanǵajınov shaqyrý naýqany maýsym aıynyń sońyna deıin jalǵasatynyn aıtty.

– 13 aqpanda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy kóktemgi jáne kúzgi áskerge shaqyrý, sondaı-aq byltyr shaqyrylǵan sarbazdardy kezekti demalysqa shyǵarý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Qujatqa sáıkes, 24 aqpanda Astana qalasynyń ákiminiń qaýlysy shyqty. Soǵan sáıkes, elordada kóktemgi áskerge shaqyrý naýqany júrgizilip jatyr. Qorǵanys mınıstrliginen arnaıy jospar kelip tústi. Mejege sáıkes, kóktemgi shaqyrylymda myńnan asa, kúzgi shaqyrylymda taǵy myńnan asa azamat áskerge attanady. Jyl saıyn shamamen osynsha azamat áskerge shaqyrylatyn. Biraq bıyl bul kórsetkish ulǵaıtyldy, óıtkeni áskerı qyzmetke qabyldanatyn sarbazdar sany kóbeıip jatyr. Keıingi jyldary Otan aldyndaǵy boryshyn óz erkimen óteýge nıettengender qa­tary artyp keledi. Menińshe, buǵan kelisimshart negizinde áskerı qyzmetke qalý múmkindigi, joǵary jalaqy jáne áleýmettik jeńildikter, áskerden keıin memlekettik baǵdarlamalar arqyly baspana alý jeńildigi áser etip otyr. Máselen, «Otbasy bank» arqyly 4-5% mólsherlememen jeńildetilgen nesıe alý múmkindigi qarastyrylǵan. Sonymen qatar keıbir áskerı bólimde sarbazdar jumysshy mamandyqtaryn ıgere alady. Dánekerleýshi, mehanık, júrgizýshi sııaqty mamandyqtar boıynsha oqytylyp, arnaıy sertıfıkat beriledi. Buǵan qosa boryshty óteý barysynda belgilengen ýaqyt ishinde azamattarǵa nesıeleri men qaryzdary boıynsha tólemderin keıinge qaldyrý jeńildikteri de bar, – deıdi F.Qurmanǵajınov.

Rasymen, búginde el armııasynda sarbazdardyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa erekshe kóńil bólinip jatyr. Oqý-jattyǵý baǵdarlamalary jańartylyp, áskerı tehnıkalar jańǵyrtylǵan. Tipti áskerge shaqyrý kelse, oqý ornynan anyqtama aparý úshin endi voenkomatqa barýdyń da qajeti joq.

Suhbat barysynda Farhad Qurman­ǵajınov joǵary oqý oryndarynda oqıtyn stýdentter dıplom alǵanǵa deıin el aldyndaǵy boryshyn oryndaýǵa sha­qyrylmaıtynyn, eger olar ýnıver­sıtettegi áskerı kafedrany aıaqtasa, leıtenant shenin alatynyn aıtty. Sondaı-aq otbasyn qurǵan azamattyń bir nemese odan kóp balasy bolsa, ol áskerden bosatylatynyn jetkizdi.

Kóktemgi naýqan aıaqtalǵan soń, alda taǵy kúzgi áskerge shaqyrý maýsymy ótedi. Endeshe, Otan aldyndaǵy boryshyn óteýge attanǵan azamattardyń aman-esen úıine oralýyna tilekshimiz. Basty­sy, áskerimiz áleýetti, shekaramyz she­gendeýli, qorǵanysymyz qýatty bolsyn.