DINI BIR, TILI BIR, DILI BIR BAÝYRLAS HALYQTAR TULǴALARYN OSYLAI QURMETTEIDI

Gazettiń keshegi nómirinde habarlaǵanymyzdaı, 24 maýsymda Túrkııa astanasy Ankara qalasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevqa ornatylǵan eskertkishtiń saltanatty ashylýy boldy. Saltanatty rásimde Ankara qalasynyń meri Melıh Gókchek, Túrkııa Uly Ulttyq Májilisiniń Tóraǵasy Mehmet Álı Shahın jáne Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń Tóraǵasy Oral Muhamedjanov sóz sóıledi.Eńseli eskertkishti tutastaı kómkergen aspankók tústi mata jaıymen túsirilip, baýyrlas Qa­zaq­stan men Túrkııanyń mem­le­kettik ánurandary oryndalǵan soń, minberge Ankara qalasynyń meri Melıh Gókchek kóterildi. Qala basshysy eskertkishtiń ashylý saltanatyna jınalǵan kópshilik qaýymǵa alǵysyn bildire kelip, sózin Qazaqstan men Túr­kııanyń tereńnen tamyr tartqan týystyǵynan bastady. Túrik pen qazaq halyqtarynyń tarıhı jáne mádenı qundylyqtary ortaq,  dedi Melıh Gókchek. Eki el arasynda ystyq yqylasqa negizdelgen qa­rym-qatynas ta, eki baýyrlas ha­lyq arasynda úlken súıispenshilik te bar. Bizder 2001 jyldan bastap Ankara men Astana qalalary ara­synda túrli salada yntymaqtastyq ornatyp, tájirıbe almasyp ke­lemiz. Mádenıet kúnderi ótkiziledi, halyqtar arasynda dostyq jáne mádenı baılanystar nyǵaıa túsýde. Qala meri budan keıin Qazaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazar­baevtyń saıasattaǵy, halyqaralyq qoǵamdastyqtaǵy bedeline toq­tal­dy. Melıh Gókchektiń atap ótýinshe, Prezıdent N.Á.Nazarbaev qazaq­tyń danyshpan kóshbasshysy bo­lyp tabylady. Tuńǵysh Prezıdent retinde eldiń táýelsizdigin bekem or­nyqtyryp qana qoımaı, respýb­lıkanyń ótpeli kezeńnen tez jáne daǵdaryssyz ótýin qamtamasyz etip, Qazaqstandy qysqa merzim ishinde álemniń bedeldi mem­leket­teriniń qataryna qosty. Kóshbasshylyq jáne asqan kóregendi qasıetke ıe Nursultan Nazarbaev HHI ǵasyrdyń qalalar ǵasyry bolatynyn aldyn ala bol­jap, dedi qala basshysy ári qa­raı, sanaýly jyldar ishinde Azııa dalasynda álemge tanymal mega­polıske aınalǵan kórikti de úlken Astana qalasyn saldy. Sonymen qatar, Túrkııa tóraǵalyqty qabyl­dap alǵan Azııadaǵy ózara is-qı­myl jáne senim sharalary jónin­degi keńes N.Á.Nazarbaevtyń jobasy bolyp tabylady. Melıh Gókchek, sondaı-aq Qa­zaq­stan basshysynyń túrki dúnıe­sin yntymaqqa shaqyrǵan basta­ma­laryn da atap ótti. Onyń aıtýyn­sha, Qazaqstan Prezıdenti uly túrki áleminde ózara yntymaq­tas­tyqty ornyqtyryp, nyǵaıtýǵa da zor úles qosyp keledi. О́tken jyly Nahchyvandaǵy sammıtte Nursultan Nazarbaevtyń basta­ma­symen Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesin qurý tý­raly kelisimge qol qoıyldy. Al 2009 jyly qazan aıynda Astana­da­ǵy Esil ózeniniń jaǵalaýyndaǵy saıabaqqa Mustafa Kemal Atatúrik­tiń eskertkishi de tikeleı Nursul­tan Nazarbaevtyń qoldaýymen ashyldy. Ankara ákimdigi men qala más­lıhaty, dedi Ankara qalasynyń meri Melıh Gókchek sózin qo­ry­tyn­dylaı kelip, Nursultan Na­zarbaevtyń álemde beıbitshilikti qamtamasyz etý men túrki álemi birligine jáne Ankara men Astana arasyndaǵy qatynastarǵa qosqan úlesine alǵysymyz retinde, son­daı-aq 70 jasqa tolý mereıtoıy qarsańynda Nursultan Nazarbaev­tyń eskertkishin Ankaranyń eń ásem de kórikti jeri – Atatúrik býlvary men “Jastar” saıabaǵy qıylysqan tusqa ornatý týraly sheshim qabyldadyq. Osyndaı uly kóshbasshymyzdyń eskertkishi qalamyzdyń kórkine kórik qosyp, ajarlandyra túsedi. Qazaqstan Prezıdenti – El­ba­sy Nursultan Nazarbaevtyń es­kertkishi Ankaradaǵy eń uzyn, memlekettik mekemeler men kóp qabatty turǵyn úıler molynan ornalasqan túrik halqynyń uly perzenti Mustafa Kemal Atatúrik býlvarynyń boıyna ornatylǵan. “Jastar” saıabaǵy men Atatúrik býl­varynyń qıylysynda alys­tan menmundalaıdy. Túrkııa Uly Ulttyq Má­ji­li­siniń Tóraǵasy Mehmet Álı Sha­hın sózine eki el arasyndaǵy dos­tyq qatynastardy, qazaq-túrik baı­lanystaryn tereńdetýdegi Qa­zaqstan Prezıdentiniń atqarǵan ke­leli isterin arqaý etti. Tór­aǵa­nyń atap ótýinshe, Nursultan Na­zarbaev Ankaraǵa saparmen kel­gen­de Túrkııanyń Eýropa Odaǵymen qatynasty nyǵaıtqanyn Qazaq­stan qoldaıtynyn bildirgen. Biraq Azııany da umytpaý kerektigin, Shyǵysqa da Túrkııanyń bet bur­ǵany jón ekendigin aıtqan. Túrkııa Eýropamen yntymaqtastyqty nyǵaıtý barysynda Azııany da, Shyǵysty da eshqashan umytpaı­dy. Búginde Túrkitildes memleket­ter­diń Parlamentaralyq Assam­bleıasy quryldy. Astanada ashylǵan Atatúriktiń eskertkishi jáne búgin ashylyp otyrǵan Nursultan Nazarbaevtyń Ankaradaǵy eskertkishi qandaı maǵyna beredi, dep jalǵastyrdy sózin M.Á.Shahın. Eki iri saıası tul­ǵa óz elderiniń ǵana emes, týys eki halyqtyń da iri saıası qaı­rat­kerleri bolyp tabylady. Astana­da­ǵy Atatúriktiń eskertkishi siz­derge bizdi eske túsirtse, Anka­ra­daǵy Nazarbaevtyń eskertkishi mundaǵy túrikterge qazaq halqyn árqashan eske túsirtedi. Ýaqyty kelgende baýyrlas eki halyq – qazaq pen túrik aýdarmashysyz sóılesetin bolady. Mehmet Álı Shahın osylaı deı kelip, Ankara qalasynyń bas­shylyǵyna qalada Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti – Elba­sy Nursultan Nazarbaevtyń atyna kóshe berý jóninde usynys bildirdi. Biz dini, tili jáne dili bir halyqtarmyz, dedi Májilis Tór­aǵa­sy osy jaıynda. Ankaranyń eń kórikti ári ortalyq kósheleriniń birine Nursultan Nazarbaevtyń esimin bergen jón dep bilemin. Bul Túrkııa men Qazaqstan arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári nyǵaı­ta túser edi. Sheshender sóılep jatqanda, Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zı­denti – Elbasy Nursultan Na­zar­baevtyń eńseli eskertkishine aýyq-aýyq qarap qoıamyz. О́zgeler de solaı etýde. Arnaıy jab­dyq­talǵan orynjaıdaǵy oryndyq­tar­da otyrǵan túrkııalyq qazaq qan­dastarymyz Elbasynyń es­kert­kishinen tipti kóz alar emes. Al Qazaqstan Respýblıkasy Par­lament Májilisiniń Tóraǵasy Oral Muhamedjanov sózin Musta­fa Kemal Atatúriktiń kóregendi só­zinen bastady. Túrik memle­keti­niń negizin qalaýshy Mustafa Ke­mal Atatúriktiń myna bir sózindegi úlken kóregendik meni árdaıym tańǵaldyrady, dedi Májilis Tór­aǵa­sy. Ol: “Kúni jetkende Keńes Odaǵy da taraıdy. Álemde jańa tepe-teńdik saltanat quratyn bo­lady. Keńes Odaǵynyń qol astyn­da ózimizben tili bir, dini bir, dili bir týystarymyz turyp jatyr. Biz olardy qoldaýǵa ázir bolýǵa tıis­piz”, degen edi. Mine, osyndaı kóp­ten kútken kúnge qazaq halqy 1991 jylǵy 16 jeltoqsanda qol jetkizdi. Sonda bizderge birinshi bolyp qol sozǵan, Qazaqstannyń táýelsizdigi jarııalanǵan sátten nebary 14 mınót ótkende elimizdiń táýelsizdigin álemde birinshi bolyp tanyǵan el naq osy Túrkııa bol­ǵanyn biz eshqashan umytpaımyz. Osy dostyq pen birlikke bastaǵan tarıhı qadam turaqty qatynasta­rymyzdyń berik negizin qalady. Oral Muhamedjanov odan soń, tú­riktiń tanymal tulaǵalary jó­nin­de oı qozǵady. Tóraǵanyń atap ótkenindeı, qazaqstandyqtar El­basy N.Nazarbaevtyń bastama­sy­men ózderiniń jas ta jaýhar Asta­nasynyń tórinde Atatúriktiń es­kert­kishin ornatty. Túrik halqy­nyń taǵy bir áıgili perzenti, álem­ge tanymal memleket qaıratkeri bolǵan Turǵyt О́zaldyń atyna Alataýdyń baýraıyndaǵy Almaty shaharynda kóshe berildi. Sóıtip, eliniń maqtanyna aınalǵan túrik halqynyń ardaqty uldary kezinde ata-babalarymyz birge qonys qyl­ǵan altyn besigimiz – Altaıdyń aıasyna qaıta oraldy. Qazaq eli bizdiń memleketter arasyndaǵy strategııalyq áriptestik pen ózara tıimdi yntymaqtastyqty nyǵaıtý isine Túrkııanyń qosyp otyrǵan úlesin joǵary baǵalaıdy. Sarapshylardyń pikirinshe, 2010 jáne 2011 jyldar Qazaqstan men Túrkııanyń jyldary bolady, dep jalǵastyrdy sózin Májilis spıkeri. Qazaqstan 2010 jyly 56 memleketti qanatynyń astyna biri­ktirgen EQYU-ǵa tóraǵalyq etip jatsa, al 2011 jyly Islam Kon­ferensııasy Uıymyna tóraǵa­lyq etedi. Al Túrkııa bolsa, shama­men 3 mıllıard halyq turatyn memleketterdiń basyn qosyp otyrǵan Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń tóraǵasy qyzmetine kiristi. Osylaısha bizdiń elderimiz qazir Eýropa men Azııanyń asa mańyzdy birlestikterine basshy­lyq jasaýda. Munyń sımvoldyq máni bar. Bizdiń elderge  Eýrazııa qaýipsizdigin qamtamasyz etip, ma­ńyzdy beıbit bastamalar kóterýge biregeı múmkindik týyp otyr. Son­dyqtan Qazaq eliniń kóshbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń: “Túrki­ler órkenıettiń damýyna orasan zor úles qosty. Al endigi jerde túbimiz bir, tilimiz ben dilimiz bir bolǵan soń, osy birligimizdiń qadi­rine jete bilýimiz kerek, sóıtip, bul artyqshylyǵymyzdy bizdiń elderimiz arasyndaǵy ózara qaty­nasty jaqsartý isine tıimdi baǵyt­taı bilýimiz kerek. Bizder osyndaı ónegemizben búkil adamzattyń beıbitshilik, kelisim, ózara qurmet jolymen júrýine yqpal ete alamyz”, – deýi jaıdan-jaı emes. Oral Muhamedjanov kelesi kezekte túrki halyqtarynyń aldyn­da sińirgen asa zor eńbegi úshin Ankaranyń ortalyǵynda Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa eskertkish ornatý jónindegi túrik aǵaıyn­dardyń shynaıy baýyrlastyq sheshimin qazaqstandyqtar asa zor yqylaspen qabyl alǵanyn jet­kizdi. Nursultan Nazarbaev – álem­degi mańyzdy oqıǵalar bary­syna jarqyn da eleýli úles qosqan tarıhı qaıratker, Qazaqstan ta­rıhynda Túrik Respýblıkasyndaǵy Atatúrik sııaqty aıryqsha oryn alady, dedi ári qaraı. Búgingi kúni Qazaqstanda Nursultan Nazarbaev Prezıdent qana emes, Qazaqstan Respýblıkasynyń negizin qalaý­shy, halyq sanasynda ult tanyǵan Elbasy bolyp tabylady. N.Á.Na­zarbaev dara tulǵalyq qasıetiniń arqasynda qoǵamnyń kúsh-jigerin jańa memlekettiliktiń negizderin qalaýǵa baǵyttap, týǵan eliniń dú­nıejúzilik qoǵamdastyqta laıyqty oryn alýyn qamtamasyz etti. Sonymen qatar, spıker Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasy boıynsha 2008 jyly tarıhta birinshi ret Túrkitildes memleketter Parlamentaralyq Assambleıasy, al 2009 jyly Nah­chy­van qalasynda Túrki elderiniń keńesi qurylyp, baýyrlas elderdiń dostyǵyna jáne ózara tıimdi yntymaqtastyǵyna úlken áleýet qosqanyn atap ótti. Túrkııa Pre­zı­denti Abdýlla Gúldiń: “Nursul­tan Nazarbaev túrkitildes mem­leket­terdiń toptasýy úshin kóp is tyn­dyrdy, sondyqtan da Qazaq­stan­nyń ǵana emes, boıynda túr­kiniń qany bar barlyq halyq­tardyń kóshbasshysy bolyp tabylady”, degen sózin keltirdi. Májilis Tóraǵasy sóziniń qo­rytyndysynda Elbasynyń qa­jyr­ly eńbegin laıyqty baǵalap, qurmet kórsetken týysqan túrik halqyna shyn júrekten alǵys aı­typ, osy eleýli tarıhı oqıǵanyń bizdiń halyqtar arasyndaǵy dos­tyq baılanystaryn odan ári tereńdete túsýge yqpal etetinine senim bildirdi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń eskertkishin ashý saltanatynyń resmı bóligi aıaq­talǵan soń, eskertkish aldyndaǵy alqyzyl lenta qıyldy. Sol-aq eken, qaýmalaǵan jurt eskertkish aldynda estelik sýretke túsýge um­tyldy. Al biz, jýrnalıster jurt­shylyqpen suhbattasýǵa júgirdik. “Qazaqstan Prezıdentiniń eskertkishi eki halyq arasyndaǵy shynaıy dostyqty bildiredi, dedi “Okan” holdınginiń dırektory Bekır Okan. Ol – Túrkııa men Qazaqstannyń yntymaqtastyǵyn nyǵaıtýǵa ólsheýsiz úles qosqan tulǵa. О́tken jyly Astanada Ata­túrikke eskertkish ashylǵan bolsa, búgin Nazarbaevqa eskertkish ashylyp otyr. Búginde Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy kóshbasshy el bolyp tabylady. Sanaýly jyldar ishinde Astana qalasy boı kóterdi. Men Nazarbaevty Ortalyq Azııa­nyń Atatúrki dep esepteımin”. “Búgingi kúndi qazaq halqy úshin tarıhı kún dep sanaımyn, dedi Ystambul qalasynda turatyn qandasymyz Ábýlaqap Qara. Osy merekege biz arnaıy keldik. Prezıdent Nursultan Nazarbaevqa Ankarada eńseli eskertkishtiń ashylýy qazaq-túrik qatynas­tary­nyń eń joǵary deńgeıge jetkenin kórsetedi. Nursultan Nazarbaevty Túrkııanyń qaıratkerleri joǵary baǵalaıdy. О́ıtkeni, Qazaqstan basshysy óz elin nebári 19 jyl ishin­de halyqaralyq deńgeıge kóter­di. Ekinshiden, Túrkııada Nazarbaev beınesin túrki dúnıe­siniń birligi dep uǵynady”. “Qazaqstan Prezıdentin óte qurmetteımin jáne syılaımyn, dedi bıznesmen Zıýlkıf Jeılan. Astana men Ankara baýyrlas qala­lar. Nursultan Nazarbaevtyń es­kertkishiniń ashylýy Túrkııa halqy úshin erekshe jaǵdaı. Sebebi, túr­kııalyqtar Nazarbaevty óte qur­metteıdi. Ol túrki halyqtarynyń birligi jolynda aıanbaı eńbek etip keledi. Bul – Qazaqstan Prezı­denti­ne kórsetilgen erekshe qurmet”. Álısultan QULANBAI.