GORNOVOILAR KО́ShBASShYSY

Vıktor Derkachqa qanshama jyldan beri bul is úırenshikti bolsa da, ár qaıtalanǵan saıyn júrek qobaljytpaı qoımaıdy. Búgin de gornovoılarǵa, gazshy­larǵa, slesarlarǵa nusqaý berip, birde joǵary shyǵyp, birde tómen túsip, avtomattandyrylǵan tetik­terge, aspap-quraldarǵa úńilip, pýltti burap, bárin baqylap-basqarýǵa damyl tappaı júr. “Shoıyn aǵyzar ýaqyt taıap qaldy. Tezdetińder qımyldy. Saq bol­yń­dar” degen daýysy jıi-jıi estiledi. “Vıktor Ivanovıch, biz daıynbyz” dep gornovoıshylar kezek-kezek daýystaıdy. Domna peshi aldyn­daǵy shynyly oıyqqa taqaı túsip kóz júgirtken ol tempera­tý­rany joǵarylatý úshin bir túımeni basyp qalyp, ot alaýy kógildirlene berip, 1900 gradýsqa jetkende “Ýaqyt boldy” degen buıryǵy estilýi muń-aq pesh shúmegi aǵytyldy. Astaýsha boıyn qýalaǵan shoıyn seli úlken qazanǵa sarqyraı quıyla jóneldi. Jigitter júzi jarqyn. Kezekti shoıyn alý ádettegideı sátti bastalýyna qýanyshty bári. Ásirese, aǵa óndiris masteri Vıktor Derkach moınynan aýyr júk túskendeı endi boıyn jeńil sezindi. Otyz jyl boıynda qanshama shoıyn aǵyzyldy deseńshi. Alaıda ár sátine qatty alańdaıdy. Is oıdaǵydaı aıaqtalǵanda baryp qóńili jaılanyp qalady. Biraz jyl qatardaǵy gornovoı boldy. Anatolıı Shaskov, Tólegen Adam-Iýsýpov syndy sheberlermen qoıan-qoltyqtasa shoıyn seldetti. Solardyń arqasynda tájirıbe ba­ıyp, maıtalman mamanǵa aınal­dy. Kombınat janyndaǵy joǵary tehnıkalyq oqý ornyn bitirip, ınjener-metallýrg atandy. Aǵa óndiris masteri mindeti júktel-genine de minekı, biraz jyl bolyp qalypty. Qazir 100 gornovoıdyń eńbegin uıymdastyrý, bútkil jumys úderisin úlgili úılestirý jaýap­kershiligi moınynda. Ázirge ózi de, qamqorlyǵyndaǵy áriptes­teri de uıatqa qalyp kórgen joq. Bul kúnde domna sehynda birneshe pesh bar. Budan 50 jyl buryn iske qosylǵan birinshisinen keıin ekinshisi, úshinshisi, tórtinshisi sap túzedi. Sonyń 3-shi peshi kúndelikti jumys orny. О́tpeli kezeńdegi óndiris quldyraǵan shaqta ony sóndirýge týra kelgen bo­latyn. Tek jaǵ­daı ońalǵanda ǵana oǵan qaıta-dan tynys bitirý-ge múmkindik tý­ǵan. Buǵan deıingi 2700 tekshe metr­lik kólemi 3200-ge jetkizildi. Pesh 2 metrge bıik-tetilip, kóriginiń dıametri 1 metrge ulǵaıtyldy. Tıisinshe fýrma­larynyń sany 26-dan 32-ge, shoıyn bosatatyn letkasy 3-ten 4-ke ósirildi. Quıý aýlasy jańartylyp, júk kóterý tetikteri men letkany burǵylaý jáne biteý jabdyqtary almastyryldy. Shıhta túsirý, tarazy qondyr­ǵylary jańartyldy. Tehnolo­gııa­lyq úderisterdi basqarý júıesi avtomattandyrylyp, kompıý­ter­lendi. Temirtaýǵa kezekti bir jumys saparynda qaıta túlep, jańǵyryp, jańarǵan peshti kórgen Elbasy metallýrgter qýanyshyn bólisti. Kokstyń shyǵyny tó­mendep, óndiriletin shoıyn kólemi ulǵaıǵan bul peshte qazir jylyna eki mıllıon tonnaǵa jýyq shoıyn qorytylady. Sondaı domna peshi jumysyna bas-kóz bolýdy Vıktor Derkach bıik senim sanaıdy. “Osynda qazaqstandyq tuńǵysh shoıyn alynǵanyna 50 jyl tolyp otyr. Elimiz ekonomıkasyndaǵy eleýli oqıǵany tamasha tabys­tarmen qarsy aldyq. Bizge munda bolashaq Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń eńbek etkeni zor maqtanysh. Ekiniń biri tóze bermeıtin, kez kelgenniń qolynan kelmeıtin iste shyńdalys izi Elbasynyń jemisti, qajyrly qyzmetinen baıqalady. Kombınat­tyń damýǵa bet buryp, aıtarlyq­taı jetistikterge ilgerileýi Nursultan Ábishulynyń kómek-qoldaýy arqasynda ekenin bilemiz. О́rleýge qolaıly jaǵdaı baryna kózi jetken, oǵan múmkindik keńdigine senim ulǵaıǵan ınvestor ká­siporyn qýatyn arttyrýǵa jyl­dan jylǵa asa yntaly. Munyń ózi álbette temirtaý­lyqtarǵa úlken mereı. Onyń tynysyna qaraı qala turǵyndarynyń turmys-tirshiligi jaqsaryp keledi”, – deıdi Vıktor Ivanovıch. Sóz oraıynda aıta ketkende Derkachtyń domnadaǵy jumys ótili 30 jyldan asady. Al osynsha jyl mundaı orynda taban aýdarmastan eńbek etý ǵajaıyp tózimdilik deýge bolady. О́z isin sheksiz súıgen, soǵan ábden berik metallýrgterge ǵana tán qasıet. Ol da sondaılar sapynan. Bet qaratpaıtyn jalyn atqan pesh aldynda júrip eńbek etýden artyq ystyq eshteńe joqtyǵyn aıtady. Dańǵaıyr gornovoı qamqor­ly­ǵyndaǵy izbasarlarynyń deni óndiriske jańadan kelgen jastar. Olar biletindeı bul kásiptiń qyr-syry tereń. Asqan muqııattylyq pen yjdaǵattylyqty talap etýimen birge kásibı bilik pen sheberlik qajet. Al ol ońaılyqpen qalyptas­paı­dy. Kóp rette kimnen úırenýge baılanysty. Jaqsy tálimger qol astyna tap bolý eńbek jolynyń ońǵarylýy degen sóz. Osy oraıda bári derlik soǵan qýanyshty. – Men taǵdyrym osy kisimen toǵysqanyna razymyn. Tólegen Adam-Iýsýpovtaı áıgili metallýrgtiń aldynan ótken ol ustazdyqtyń qadir-qasıetin jaqsy túsinedi. Son­dyqtan bar tájirıbesin boı­y­myzǵa sińirýden aıanbaıdy. Sony qondy­rý­ǵa qushtarmyz. Eńbegimizdiń berekeli bolýy da sonyń arqasy. Marten men domna peshterinde, konver­tor­larda balqytylǵan bolat pen sho­ıyn­nyń beriktigindeı bizdiń bir­ligimiz de myqty. Vıktor Ivano­vıchtiń osyndaı qasıetterin bóle-jara aıtar edim, – dep pikir bildirgen Sergeı Letaý sózin shoıyn alýshylardyń qaı-qaısysy da qostaıdy. Kezinde Qazaqstan Magnıtkasy ataǵyn Altynbek Dáribaev, Arǵyn Júnisov, Sergeı Drojjınder dúrildetse, endi osy Vıktor Derkach tárizdi tarlandar jańǵyrtyp júr. Iá, qaı kezde de alyp óndiris eren eńbek sańlaq­taryna kende bolǵan emes. Magnıtka maqtanyshtary degende Vıktor Tkachenko, Valerıı Maslov, Ermek Tóleýbaev sııaqty áriptesteriniń esimderin ataıdy. О́zinen góri ózgeniń eńbegin dáripteýge yntyq. Búginde burynǵyǵa qaraǵanda óndiris kóp ózgergen. Jańa tehnıka, avtomattandyrylǵan jumys júıesi biliktilikti udaıy kóterip otyrýdy alǵa tartady. Derkachtyń qarama­ǵyn­da­ǵylarǵa qoıar basty talaptarynyń biri de osy. Muny biletin ujym músheleri soǵan talpynady. Ras, kezindegideı kól-kósir jospar kólemi joq. Naqty tapsyrma bar. Ol bosa-bolmasyn tyńǵylyqty oryn­dalady. Bir aýysymda 10 myń tonna shoıyn aǵyzý V.Derkach bas­taǵan jigitterdiń daǵdyly qımyly. Qazir atalǵan domna peshiniń gornovoıshylary úlken tolqynys ústinde. Alǵash shoıyn alynýynyń 50 jyldyǵyna oraı merekelik balqyma ótkiziledi. Soǵan qatysýshylar ortasynda Vıktor Derkach ta bolady. Aıqyn NESIPBAI. TEMIRTAÝ.