Alashtyń tuńǵysh bilim ordasy

Kúni keshe Oqý-aǵartý mınıstr­liginiń uıymdastyrýymen «100 jyl jáne odan da kóp tarıhy bar bilim berý uıymdary» ta­qy­rybynda mınıstr Ǵanı Beısembaev mektepter men kolledj basshylary jáne ujymdarymen kezdesti. Atalǵan aıtýly is-sharaǵa Alashtyń tuńǵysh bilim ordasy – M.Áýezov atyndaǵy pedagogıkalyq kolledjiniń ujymy men stýdentteri de qatysty.

– El tarıhyndaǵy 100 jyldan astam ýaqyt jumys istep kele jatqan bilim berý mekemeleriniń ótken tarıhyn zerdelep, búgingi tynys-tirshiligimen tanysý – buryn-sońdy mınıstrlik tarapynan bolmaǵan bastama. Mınıstrliktiń bul mańyzdy bastamasyna ujym atynan alǵys bildiremiz. M.Áýezov atyndaǵy peda­gogıkalyq kolledji – elimizdegi kásibı maman daıarlaıtyn tuńǵysh oqý orny. Bilim oshaǵynyń qurylýy jáne qalyptasýy elimizdiń tarıhyndaǵy shıelenisken, kúresti kezeńimen tyǵyz baılanysty, – dedi Muhtar Áýezov atyndaǵy pedagogıkalyq kolledjdiń dırektory, Shaǵangúl Janaeva.

Rasynda, bul oqý ornynyń tarıhy tereńde. 1903 jyly ashylǵan Semeı muǵalimder semınarııasy Batys Sibir oqý okrýgindegi halyq mektepterin muǵalimdermen qamtamasyz etti. Se­mınarııa 1920 jyly Halyqqa bilim berý ınstıtýty, 1922 jyly pedagogıkalyq tehnıkým, 1937 jyly pedagogıkalyq ýchılıshe, 1992 jyly pedagogıkalyq kolledji syndy qurylymdyq kezeńderdi basynan ótkerdi. Alash qaıratkerleriniń, ulttyq bilim men ǵylymnyń irgetasyn qalaǵan oqý ornynda ár jyldary bilim alǵandyǵy, oqytýshylyq qyzmet atqar­ǵandyǵy jalǵyz oqý ornynyń ǵana emes, tutas elimizdiń ıgiligi bolady desek, artyq aıtqandyq emes.

– Bul oqý orny – El táýelsizdigi tarıhynda kúreskerlik rýhymen, tul­ǵaly túlekterimen aıryqsha darala­natyn bilim ordasy. Munda Alash qaı­ratkerleri, semınarııa túlegi – Ábikeı Sátbaev, Halel Ǵabbasov, Álimhan Ermekov, pedtehnıkým oqytýshysy, qazaq ádebıetiniń klassıgi Muhtar Áýezov, Mánnan Tur­ǵanbaev, Seıitbattal Mustafın, Ǵalıaqpar Tórebaev, Taıyr Jomartbaev oqytýshylyq qyz­met atqarǵan, – deıdi Shaǵangúl Aldam­jarqyzy.

Kolledj dırektorynyń aıtýynsha, Alash qozǵalysynyń kórnekti qaırat­kerleri, semınarııa túlekteri Qurmanbaı Muzdybaev, Ahmetolla Barlybaev, Táýekel Nurkın, Ábish Hasenov, aǵar­týshy-pedagogter aǵaıyndy Bıahmet, Janahmet Sársenevter, Imamaǵzam Álim­bekov, Rahymbaı Sapaqov, Mustafa Shantın, Ábdikárim Dúısebaev, Qasymhan Bekenaev, qazaq ádebıetiniń klassıgi Júsipbek Aımaýytuly, Qazaqstan ǵylym akademııasynyń negizin qalaýshy, akademık Qanysh Sátbaev, «Alashtyń tuńǵysh qurbany» degen atpen tarıhta qalǵan, Alash mılısııasynyń komandıri Qazy Nurmuhamedov, Ahmetbek Seısembaev, ulttyq arheologııa ǵylymynyń negizin salýshy, akademık Álkeı Marǵulan, aǵartýshy-pedagog Raqymjan Jaman­­-

qulov, Musataı Aqynjanov, aqyn Ahat Qudaıberdıev, Ǵaısa Sarmýrzın, pedagog ǵalymdar Muratbek Bójeev, Jumat Dosqaraev, saıası qýǵyn-súrgin qurbany Turlyhan Qasenuly, ulttyq kıno óne­ri­niń negizin qalaýshy Sháken Aımanov, tuńǵysh qazaq generaly, Qazaq KSR Ishki ister mınıstri Shyraqbek Qabylbaev, Qazaq KSR-nyń Oqý mınıstri, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory Ábdihamıt Sembaev, Keńes Odaǵynyń batyrlary: V.Býntovskıh, V.Shýlıatıkov, Sosıalıstik Eńbek Erleri: Jaqııa Shaıjúnisov, M.A.Nosova, D.M.Parıı, Halyq jazýshysy Ázilhan Nurshaıyqov, áıgili kompozıtor Beken Jamaqaev, taǵy basqa ult zııalylary men qoǵam qaıratkerleri osy oqý ornynda bilim alyp, el mádenıeti men tarıhyna zor úles qosty.

Tere bersek, bul oqý ornynyń tarıhy bir ýnıversıtettiń shejiresinen de tereń deýge bolady. Máselen, oqý ornynyń 110, 115, 120 jyldyq mereıtoılarynda ǵasyrlyq tarıhy zerdelenip, «Alashtyń tuńǵysh bilim ordasy» atty 3 tomdyq tarıhı-tanymdyq kitaby jaryq kóripti. Kolledj tarıhyn zertteý barysynda Qazaqstan Ortalyq memlekettik arhıvi, Reseıdiń Omby, Tom arhıvterinen mol derek tabylyp, júıelengen.

Qazir kolledjde 75 pedagog jumys isteıdi, olardyń 36%-y, ıaǵnı 27 oqytý­shynyń ǵylym kandıdaty, magıstr degen ǵylymı-akademııalyq dárejesi bar. Al 28 oqytýshynyń joǵary pedago­gıkalyq quzyretin kórsetetin pedagog-sheber, pedagog-zertteýshi, pedagog-sarap­shy degen laýazymy bar. Sondaı-aq oqytýshylardyń kóbi respýblıkalyq konkýrstardyń jeńimpazy. Bul kolledj oqytýshylar quramynyń kásibı áleýetiniń joǵary ekenin kórsetedi. Oqý ornynda 1 500-ge jýyq stýdent bilim alady. Keıingi 3 jylǵy kórsetkish boıynsha túlekterdiń jumysqa ornalasýy 90%-dan joǵary.

Búginde bul oqý ornynyń abyroıyn asqaqtatyp turǵan stýdentter de jeterlik. Máselen, «WorldSkills Kazakhstan» res­pýblıkalyq chempıonatynyń jeńim­pazdary A.Jaqsybaeva, A.Keńeshanova, elimizdegi kolledjderdiń «úzdik 10 stýdent» qataryna kirgen Sh.Baımýlaev, E.Beısembaeva jáne basqa da jeńis tuǵyrynan kórinip júrgen sportshy jas­tardy maqtanyshpen aıtýǵa bolady.

Abaı oblysy