Ortalyq Azııa – Eýropa Odaǵy: Yntymaqtastyqqa tyń serpin bergen sammıt

Saýda-ekonomıkalyq baılanystardy nyǵaıtýǵa basa mán bergen jón

Memleket basshysy aldymen erekshe qonaqjaılyq kórsetken jáne sam­mıtti joǵary deńgeıde uıymdastyr­ǵan О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoevke alǵys aıtty. Sonymen qatar kópjaqty yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa árdaıym nıet tanytqany úshin Eýropalyq Keńes Prezıdenti Antonıý Koshtaǵa, Eýropalyq komıssııa Prezıdenti Ýrsýla fon der Lıaıenge jáne Ortalyq Azııa elderiniń basshylaryna shynaıy rızashylyǵyn bildirdi.

Budan soń Qasym-Jomart Toqaev Ortalyq Azııa men Eýropa Odaǵynyń keleshektegi kún tártibine qatysty óz oıyn ortaǵa saldy. Prezıdent, eń aldymen, saýda-ekonomıkalyq baılanystardy nyǵaıtýǵa basa mán bergen jón dep sanaıdy. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan EO naryǵyna jalpy quny 2 mlrd dollardan asatyn 175 taýar túriniń eksportyn ulǵaıtýǵa daıyn. Qasym-Jomart Toqaev eýropalyq kompanııalardy osyndaı jańa jobalardy qarjylandyrý úshin «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń alańyn paıdalanýǵa shaqyrdy.

Memleket basshysy energetıka salasyn yntymaqtastyqtyń asa mańyzdy baǵyty retinde atady.

– Qazaqstan – Eýropaǵa kómirsýtegin jetkizetin senimdi seriktesterdiń biri. Eýropa Odaǵy shetelden ımporttaıtyn munaıdyń 13 paıyzǵa jýyǵy bizdiń elimizge tıesili. Onyń basym bóligi Kaspıı qubyr konsorsıýmy (KQK) arqyly tasymaldanady. Eýropa Odaǵy atalǵan konsorsıýmnyń turaqty ári uzaqmerzim­di jumys isteýine qoldaý bildirip otyr. Biz muny joǵary baǵalaımyz. Degenmen shıkizat tasymaldaýdyń balama joldaryn da damytamyz. Qazaqstan jańarty­latyn qýat kózderi men ekologııalyq taza otyn jobalaryn júzege asyrýǵa kiristi. Total, Eni, Svevind sekildi burynnan kele jatqan seriktesterimizben jáne basqa da eýropalyq kompanııalarmen birge jel, kún elektr stansalarynyń qýatyn arttyryp, «jasyl» sýtegi óndirisi jobasyn qolǵa aldyq. Buǵan qosa Qazaqstan О́zbekstan jáne Ázerbaıjan elderimen birlesip, «jasyl» energııany Kaspıı teńizi arqyly Eýropa naryǵyna jetkizetin birtutas elektr jelisin salý boıynsha iri jobany bastady, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, sırek kezdesetin mıneraldardy ıgerý salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń strategııalyq mańyzy zor.

Búginde Qazaqstanda Eýropa Odaǵy ekonomıkasyna qajetti 34 shıkizattyń 19 túri óndiriledi. Onyń qatarynda ýran, tıtan, mys, lıtıı, kobalt, volfram jáne basqa da kóptegen element bar. Sonymen qatar elimiz Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankimen aradaǵy kelisim boıynsha geologııalyq barlaý salasynda birlesken jobalardy iske asyryp, ken ıgerýdiń ozyq tájirıbesin engizip jatyr. Bul rette Prezıdent Astanada Sırek kezdesetin metaldardy zertteıtin aımaqtyq ortalyq qurýdy usyndy. Atalǵan ǵylymı mekeme kásiporyndar men ınvestorlardy ıgerýge bolatyn kenishter, tehnologııalardyń damýy týraly ózekti aqparatpen qamtamasyz etedi.

Memleket basshysy Ortalyq Azııanyń Shyǵys pen Batys arasynda tıimdi jetkizý tizbegi qalyptasqan tranzıt torabyna aınalýǵa múmkindigi bar dep sanaıdy. Byltyr Transkaspıı halyqaralyq kólik dálizimen konteıner arqyly tasymaldanǵan júk kólemi 62 paıyzǵa artyp, 4,5 mln tonnany quraǵan. 2027 jylǵa qaraı júk kólemin 10 mln tonnaǵa deıin jetkizý kózdelip otyr. Qasym-Jomart Toqaev Eýropa Odaǵynyń Ortalyq Azııa óńirindegi ornyqty kólik baılanysynyń damýyna oń septigin tıgizip otyrǵan «Global Gateway» strategııasyna qoldaý bildirdi.

Qazaqstan dekarbonızasııa bastamalaryn belsendi júzege asyryp keledi. Prezıdent elimizdiń álemdegi ıadrolyq otynnyń 40 paıyzǵa jýyǵyn qamtamasyz etý arqyly taza energııa óndirisinde mańyzdy ról atqaratynyn aıtty. О́tken jyly Qazaqstanda Klımattyń ózgerýi jáne jasyl energetıka boıynsha jobalyq keńse ashyldy.

Sondaı-aq Memleket basshysy sıfrlyq tehnologııa men jasandy ıntellektini damytý máselesine aıryqsha toqtaldy.

– Qazaqstan atalǵan salalarǵa ınvestısııany arttyrdy. Jyl basynda Prezıdent janyndaǵy Jasandy ıntellekt jónindegi halyqaralyq konsýltatıvtik keńestiń negizi qalandy. Qazir elimizde 100 myń joǵary bilikti IT-maman daıarlaýdy kózdeıtin aýqymdy baǵdarlama bastaldy. Astanada «Alem.ai» joǵary tehnologııalar ortalyǵyn qurý jumystary júrgizilip jatyr. Ol ınnovasııany engizýmen, startaptardy qoldaýmen jáne osy salada zertteýler júrgizýmen aınalysady. Buǵan qosa biz jasandy ıntellekt salasynyń damýyn jedeldetý úshin Venchýrlyq qordy iske qostyq. Eýropa Odaǵy «Team Europe» bas­tamasy arqyly Ortalyq Azııa elderi­ne sıfrlyq tehnologııalar salasyndaǵy yntymaqtastyqty órkendetýge kómek kórsetip keledi. Qazaqstan bul baǵytta tájirıbe almasýǵa daıyn. Osy oraıda «Astana Hub» bazasynda «Ortalyq Azııa – Eýropa Odaǵy» ınnovasııalyq kampýsyn ashýdy usynamyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sodan keıin Memleket basshysy Eýropa Odaǵy elimizdiń ǵylym jáne bilim salasyndaǵy mańyzdy seriktesi ekenin atap ótti.

– Memleketterimiz Erasmus+, Horizon Europe baǵdarlamalary jáne taǵy da basqa bastamalar aıasynda yntymaq­tasa jumys istep keledi. Qazaqstanda otyz­dan asa sheteldik ýnıversıtettiń bólimshe­leri ashyldy. Bul elimizde akademııalyq bilimniń órken jaıýyna yqpal etedi. Biz granttar men stıpen­dııalar sanyn kóbeıtýge múddelimiz. Mun­daı birlesken baǵdarlamalar birqatar Eýropa elimen júzege asyrylyp jatyr. Jasandy ıntellekt, sý resýrstaryn basqarý, bıotehnologııa sekildi mańyzdy salalarda maman daıarlaýǵa basymdyq beretin «Ortalyq Azııaǵa arnalǵan Erasmus+» baǵdarlamasyn ázirleýdi usynamyz, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy ornyqty damý­dyń basty kepili sanalatyn halyqara­lyq qaýipsizdik pen turaqtylyqtyń mańy­zy­na toqtaldy. Onyń aıtýyn­sha, Qazaqstan teńgerimdi syrtqy saıasatty be­rik ustanady jáne barlyq múddeli mem­­le­ket­pen, negizgi halyqaralyq qu­ry­lym­men, sonyń ishinde Eýropa Oda­ǵy­men yntymaqtastyqty keńeıtýge nıetti.

Prezıdent jahandyq turaqsyz­dyq shıelenise túsken kezeńde álemdegi kúrdeli oqıǵalarǵa baǵa berýde baryn­sha baıyptylyq tanytyp, jaýapker­shilikpen qaraýǵa shaqyrdy. Sondaı-aq ol barlyq eldi BUU Jarǵysy men jalpyǵa ortaq halyqaralyq quqyq qaǵıdalaryn múltiksiz saqtaý úshin barynsha kúsh-jiger jumyldyrýǵa, sondaı-aq Bas hatshy Antonıý Gýterrıshtiń qyzmetine qoldaý bildirýge úndedi. Uıymnyń qurylǵanyna 80 jyl tolǵan sátte munyń ózektiligi arta túsedi.

Qasym-Jomart Toqaev Ýkraınaǵa qatysty kelissóz úderisine qoldaý bildirdi.

– Qazaqstan kez kelgen qaqtyǵys­tyń beıbit jolmen sheshilýin jaqtaı­dy. Sondyqtan Ýkraınaǵa qatysty kelissózderdiń bastalýyn quptaımyz. Máseleniń kúrdeli ekenin túsinemiz. Degenmen shıelenis oń sheshimin tabady dep úmittenemiz, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy BUU Bas Assam­b­leıasy Almatyda Ortalyq Azııa men Aýǵanstan úshin ornyqty damý maqsat­tary jónindegi aımaqtyq orta­lyq­ty qurý týraly qarardy biraýyz­dan qabyldaǵanyn aıtyp, jıyn qatysý­shylaryna Qazaqstannyń bastamasyn qoldaǵanyna rızashylyq bildirdi. Onyń pikirinshe, Ortalyq Uıymnyń 2030 jylǵa deıingi kún tártibin ilgeriletýge, óńirdegi ózekti áleýmettik, ekonomıkalyq jáne ekologııalyq máselelerdi sheshýge eleýli úles qosady.

Sammıtte sondaı-aq О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev, Eýropalyq Keńes Prezıdenti Antonıý Koshta, Eýropalyq komıssııa Prezıdenti Ýrsýla fon der Lıaıen, Qyrǵyzstan Prezı­denti Sadyr Japarov, Tájikstan Prezı­denti Emomalı Rahmon, Túrikmenstan Prezıdenti Serdar Berdimuhamedov, Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankiniń prezıdenti Odıl Reno-Basso sóz sóıledi.

Baıypty dıalog berekeli tirlikke bastaıdy

Joǵary deńgeıde ótken bul sammıt Ortalyq Azııa elderiniń Eýropa Odaǵymen yntymaqtastyǵyn odan ári tereńdete túsip, san qyrly yqpal­dastyqqa negiz bolatyny anyq. Jalpy, búginde Ortalyq Azııa elderi men Eýropa Odaǵy arasyndaǵy yntymaqtastyq 2019 jyldyń 17 maýsymynda qabyldanǵan EO-nyń Ortalyq Azııa boıynsha strategııasy men 2023 jyldyń 23 qazanynda bekitilgen OA men EO arasyndaǵy óz­ara is-qımyldy jandandyrý jónindegi birlesken jol kartasy aıasynda júzege asyrylyp keledi.

EO-nyń strategııasy úsh ózara baılanysty baǵytty qamtıdy. Munyń birin­shisi – turaqtylyq jolyndaǵy seriktes­tik. Bul áleýmettik-ekonomıkalyq damý, qaýipsizdikke tónetin qaýip-qater­ler­ge qarsy turý, quqyq ústemdigi, demo­kratııa jáne adam quqyqtaryn qor­ǵaý, klımattyq maqsattarǵa qol jetkizý sııaqty maqsattardy kózdeıdi. Odan keıin órkendeý jolyndaǵy áriptestik eko­nomıkany jańǵyrtý jáne ornyq­ty ózara baılanysty damytýǵa, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa, ınves­tısııalyq qolaıly orta qalyptas­tyrýǵa negizdeledi. Úshinshisi – áriptestik negizin nyǵaıtý, saıası dıalogti jandandyrý, azamattyq qoǵamdy tartý baǵy­tyndaǵy óńirlik yntymaqtastyq.

Al ortaq jol kartasy bes negizgi baǵyt boıynsha 79 birlesken is-sharany qamtıdy. Atap aıtqanda, óńiraralyq saıa­sı dıalog pen yntymaqtastyqty tereń­detý; ekonomıkalyq baılanystardy, saýda men ınvestısııalardy nyǵaıtý; «Jahandyq portal» aıasyndaǵy energetıka, klımattyq beıtarap ekonomıka, ózara is-qımyl jáne Eýropalyq «Jasyl pakti» aıasyndaǵy yntymaqtastyq; jalpy qaýipsizdik máselelerin sheshý; adamdar arasyndaǵy baılanysty ny­ǵaı­tý jáne utqyrlyq. Bul yntymaqtas­­tyq aımaqtyq turaqtylyq pen damý­dyń mańyzdy faktory bola otyryp, Ortalyq Azııa elderi men Eýropa Odaǵy arasyndaǵy strategııalyq seriktestikti odan ári tereńdetýge negiz qalaıdy.

Osy oraıda birqatar sarapshynyń pikirine qulaq túrdik. Olar Samarqand qala­synda ótken «Ortalyq Azııa – Eýropa Odaǵy» sammıti taraptardy qandaı ná­tı­jege jeteleıtini jóninde oı bildirdi.

Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty Eýropalyq jáne amerıkalyq zertteýler bóliminiń basshysy Bekjan Sadyqov qazir Ortalyq Azııa geosaıası táýeldilik­ten arylyp, óziniń strategııalyq kún tártibin belgileýge qabiletti derbes kúsh ortalyǵyn qalyptastyrǵanyn atap ótti.

– Eger buryn aımaq jahandyq oıynshylar arasyndaǵy básekelestik keńistigi retinde qabyldansa, búginde saıası konsolıdasııanyń ósýi men elder arasyndaǵy senimniń nyǵaıýynyń arqasynda jańa múmkindikter alańyna aınaldy. Ortalyq Azııany tek jetekshi derjavalar úshin kúres alańy retinde kórsetý – aımaqtyń táýelsizdigin elemeý degen sóz. Búgingi tańda Qazaqstan, О́zbekstan jáne aımaqtaǵy basqa memleketter endi syrtqy kúshterdiń enjar yqpal etý obektileri bolýdan bas tartyp, EO, Qytaı, Reseı jáne AQSh múddelerin teńestire otyryp, ózderiniń kópvektorly saıasatyn nyǵaıta tústi. 2025 jyldyń basty tendensııasy – aımaqtyq sýbektıvtilikti kúsheıtý jáne egemendik múddelerdi júzege asyrýda syrtqy múmkindikterdi paıdalaný. Muny halyqaralyq qatynastardaǵy polı-daǵdarysqa qaramastan, qarqyndy ekonomıkalyq jáne ınfraqurylymdyq damýdyń jańa kezeńi bastalǵanyn kórsetetin Samarqandtaǵy «Ortalyq Azııa – Eýropa Odaǵy» sammıti rastap otyr, – dedi B.Sadyqov.

Sarapshynyń pikirinshe, Eýropa Odaǵy Ortalyq Azııamen áriptestikti nyǵaı­tý­ǵa uzaqmerzimdi ustanymyn kór­setti jáne Qazaqstan bul úderiste sheshý­shi ról atqarady. Astana – qazirdiń ózinde EO-nyń aımaqtaǵy eń iri ekono­mı­ka­lyq jáne logıstıkalyq seriktesi. Ári qaraıǵy yntymaqtastyq ózara tıimdi ekonomıkalyq qatynastardyń jańa strategııalyq arhıtektýrasyn qalyptastyra otyryp, dástúrli saýda sheńberinen shyǵyp otyr. Máselen, mańyzdy shıkizat salasynda EQDB-men 3 mln eýroǵa jasalǵan kelisimshart jáne Eýropalyq ınvestısııalyq bank pen Qazaqstannyń Damý banki arasyn­daǵy 200 mln eýrolyq nesıelik kelisimi – osynyń dáleli. Bul bastamalar – EO-nyń «Global Gateway» jahandyq strategııasynyń bóligi. Munyń aıasynda elimiz Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn (THKB) damytýda mańyzdy ról atqaryp otyr. Qazaqstan jobany EO qalaǵandyqtan emes, dálizdiń jańa múmkindikter ashatyndyǵynan belsen­di túrde qoldap otyr. THKB aımaqtyq logıstıkanyń negizgi kúshine aınaldy. Statıstıkaǵa sáıkes, 2024 jyly júk tasymaldaý kólemi 62 paıyzǵa ósip, 4,5 mln tonnany qurasa, 2027 jylǵa qaraı onyń ótkizý qabileti 10 mln tonnaǵa jetýi múmkin. Bul Ortalyq Azııanyń ózgermeli jahandyq jetkizý tizbegine ıntegrasııalanýynyń jańa kezeńine bastap, Qazaqstandy Batys-Shyǵys jáne Soltústik-Ońtústik baǵyttarynda Eýropa men Azııany baılanystyratyn negizgi kóliktik-logıstıkalyq habqa aınaldyrady.

– Eýropa Odaǵy elimizben jasyl ekonomıka jáne sıfrlandyrý salasyn­­daǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa da múd­­­deli. EO qoldaıtyn «Ready4Trade Central Asia» jáne «Ortalyq Azııa Invest» jobalary saýdany keńeıtýge jáne jańa ınvestısııa tartýǵa negiz boldy. Olar energetıkalyq yntymaqtastyq­ty, jańartylatyn energııa kózderin damytýdy jáne ınfraqurylymnyń sıfrlyq transformasııasyn qosa alǵanda, ózara is-qımyl platformasy bola alady. Aımaqtaǵy ınvestısııa­nyń eń kóp mólsheri bizdiń elge tıesili. Ortalyq Azııaǵa tartylǵan barlyq ınvestısııanyń 60 paıyzdan astamy Qazaqstannyń úlesine tıip, aımaqtaǵy kóshbasshy bolyp otyr. Sondyqtan elimiz óz pozısııasyn nyǵaıtyp qana qoımaı, halyqaralyq seriktester­ge jańa múmkindikter týǵyza otyryp, Ortalyq Azııadaǵy ekonomıkalyq ın­te­grasııanyń draıveri retinde áreket etedi. Sondaı-aq bul elimizdiń Ortalyq Azııadaǵy ınvestısııalyq hab retindegi strategııalyq rólin kórsetedi. Qazir Astanada ınvestorlardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa jáne bıznes-klımatty jaq­sartýǵa baǵyttalǵan reformalar júzege asyrylyp keledi. Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵy (AHQO) sekildi ınstıtýttar eldi halyqaralyq kompanııalar úshin tartymdy etedi, – dedi sarapshy.

Sonymen qatar ol jańartylatyn energııaǵa kóshý tek shıkizatty ǵana emes, sondaı-aq ekologııalyq áserdi barynsha azaıtyp, resýrstardyń tıimdiligin arttyrýǵa tehnologııany, ınvestısııany jáne menedjmentti qajet etetinin atap ótti. Onyń aıtýynsha, osy turǵyda Almatydaǵy TJM О́ńirlik ortalyǵy EO men Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy áriptestikte erekshe mańyzǵa ıe bolýy múmkin. Ol negizi ekonomıkalyq damý, ekologııalyq qaýipsizdik jáne áleýmettik turaqtylyq arasyndaǵy tepe-teńdikti qamtamasyz etetin turaqty damýdyń katalızatory bola alady.

– Jahandyq turaqsyzdyq jaǵdaıynda Ortalyq Azııa tranzıttik aımaqqa ǵana emes, negizgi halyqaralyq seriktestermen teńgerimdi qarym-qatynas ornatýǵa qabiletti táýelsiz oıynshyǵa da aınalyp otyr. Elimiz – aımaqtaǵy eń iri memleket retinde osy jańa strategııanyń júrgizýshisi. Astana aımaqtyń basqa astanalary sekildi pragmatızmdi usta­nady jáne ortaq strategııalyq serik­testermen ózara is-qımyldyń mańyzdy alańyna aınalǵan «SA+» formatyn damytýǵa ashyq. Bul tásil aımaq elderine ulttyq ekonomıkalaryn nyǵaıta kele álemdik deńgeıde bastamalar usynýyna, halyqaralyq úderisterde belsendi ról atqarýyna múmkindik beredi. Osy turǵyda Samarqandta ótken «Ortalyq Azııa – Eýropa Odaǵy» sammıti ózara múddeler men turaqty damýǵa um­tylýǵa negizdelgen ózara is-qımyldyń jańa kezeńin bildiredi, – dedi B.Sadyqov.

Al Syrtqy saıası zertteýler ınstıtýtynyń sarapshysy Nurjan О́mirbek tarıhı «Ortalyq Azııa – Eýropa Odaǵy» sammıti óńir memleketteri men EO arasyndaǵy ózara is-qımyldy nyǵaıtýdy kózdeıtin dıplomatııalyq is-shara retinde mańyzdy ekenin, sammıt ekonomıka, energetıka jáne kólik baılanystary sekildi kóptegen baǵyt­ty qamtyp, OA elderine Eýropalyq Odaq­pen seriktestikti tereńdetýge múmkindik beretinin málimdedi.

– D.Tramptyń eýropalyq taýarlar­ǵa qosymsha baj salyqtaryn engizýi­­nen keıingi AQSh-EO qarym-qatynasy­­­nyń nasharlaýy aıasynda Brıýssel jańa na­ryq­tardy ıgerý maqsatymen ba­s­qa aı­maq­­tar men memleketterge nazar aýda­ra bastady. Osy turǵyda Ortalyq Azııa mem­­leketterimen ózara tıimdi iskerlik baılanystardy kúsheıtý Eýropa Odaǵy úshin jańa múmkindikter ashty. EO óńirdegi ıntegrasııalyq úderisterdi joǵary baǵalap, jiti baqylap otyr. Aımaq elderi arasyndaǵy yqpaldastyq kúsheıýde jáne sý nemese jer daýy sııaqty máseleler birtindep sheshimin taýyp kele jatyr. Mysaly, bıyl naý­ryzda Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne О́zbekstan basshylary memlekettik shekaralarynyń túıisý núktesi týraly úshjaqty kelisimdi bekitip, kóptegen jylǵa sozylǵan kelispeýshilikti sheshken edi. Oǵan qosa Ortalyq Azııa memleket­teri basshylarynyń Konsýltatıvtik kezdesýleriniń turaqty túrde ótýi – óńirde baıandy bastamalardy iske asyrý­ǵa bolatynynyń belgisi. Osyǵan oraı burynǵy jyldary aımaq elderimen qatynastardy tek ekijaqty túrde nyǵaıtýǵa nazar bólgen Brıýssel búginde OA-ny birtutas saıası-ekonomıkalyq óńir retinde qarastyryp otyr. Brıýsseldiń Ortalyq Azııa óńirine qyzyǵýshylyǵy onyń Eýropa men Azııany baılanys­tyrýshy býyn retindegi geostrategııa­lyq mańyzdylyǵyna, energetıkalyq resýrstar men aıtarlyqtaı naryqtyq áleýetine negizdelgen, – dedi N.О́mirbek.

Sarapshynyń paıymynsha, EO Orta­lyq Azııany eýropalyq taýarlar­­dy ótkizý úshin syıymdylyǵy joǵary naryq retinde qarastyryp, ekonomıka­lyq baılanystardy nyǵaıtýǵa yntaly. Eýroodaq – OA-nyń mańyzdylyǵy jaǵynan Qytaıdan keıingi basty saýda seriktesi. О́ńirdiń EO-men jalpy saýda aınalymynyń kólemi keıingi 7 jylda 4 ese ósip, 58,3 mlrd dollardy qurady, onyń 80%-y Qazaqstanǵa tıesili. Keıingi 10 jylda EO-ǵa múshe elder Ortalyq Azııa memleketterine 121 mlrd dollardan asa qarjy quıdy. Bul aımaqtaǵy tikeleı sheteldik ınvestısııanyń jalpy kóleminiń 40%-nan asady.

– Brıýssel óz energetıkalyq júıe­si­niń turaqtylyǵyn qamtamasyz etip, ónerkásibiniń odan ári órkendeýine jol ashý maqsatynda óńir memleketteri­men yntymaqtastyqty tereńdetýge múdde­li. Ásirese strategııalyq mańyzy zor shıkizat qorlary men ýran, gaz sııaqty negizgi energııa tasymaldaýshylary salasyndaǵy áriptestik aıryqsha mańyzǵa ıe. Al Ortalyq Azııa elderi úshin jasyl ekonomıkaǵa kóshý jáne klımattyq maqsattarǵa qol jetkizý baǵytynda EO ınvestısııalary men ozyq tehnologııalary úlken qyzyǵýshylyq týdyryp otyr. Bul – jańartylatyn energııa kózderin paıdalanatyn jańa energetıkalyq nysandardy qurýǵa tyń serpin beretin ózara tıimdi áriptestik. Eýropa men Ortalyq Azııa arasyndaǵy aımaqaralyq baılanystar ekpinin kúsheıtý jáne OA-nyń paıdaly qazbalaryn EO-ǵa jetkizilýin jeńildetý úshin kóliktik-logıstıkalyq ınfraqurylymdy jaqsartý máselesine erekshe nazar aýdarylady. Jaqynda Eýroodaq Qytaı-Eýropa arasyndaǵy júk tasymaly úshin balama baǵyt retinde qarastyrylatyn Trans­kaspıı halyq­aralyq kólik baǵdaryn qol­daı­tynyn jáne ony ári qaraı damytýǵa 10 mlrd eýro kólemin­de ınves­tısııalar bólýge daıyn ekenin ańǵartqan edi. Bul qarjylyq quıylymdar, eń aldymen, baǵdardyń negizgi bóligi Qazaqstan aýmaǵy arqyly ótetindikten, elimizdiń óńirlik tranzıttik hab retinde ornyǵýyna aıtarlyqtaı úles qosatyny sózsiz, – dedi sarapshy.

Samarqandta «Ortalyq Azııa – Eýropa Odaǵy» sammıtiniń ótýi taraptar ara­syndaǵy yntymaqtastyqtyń ıns­tı­tý­sıo­naldyq deńgeıge kóterilgenin kór­setti. OA elderi úshin bul – geosaıası tepe-teńdikti saqtaý, jańa naryqtarǵa shyǵý jáne ornyqty damý jolynda eýropalyq áriptestermen dıalogti tereńdetýdiń sáti. Al EO úshin – senimdi, turaqty jáne energetıkalyq mańyzy zor aımaqpen baılanysty nyǵaıtýdyń quraly.