Foto: QR Kásipodaqtar federasııasy
Kezdesýde jasandy ıntellektiniń (JI) eńbek salasyna jáne áleýmettik-eńbek qatynastaryna áseri talqylandy. «Jasandy ıntellekt týraly» zań jobasyn QR Májilis depýtaty, jańa zańnyń ázirleýshileriniń biri Ekaterına Smyshlıaeva tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, zań jobasynyń basty maqsaty – JI tehnologııasyn Qazaqstan ekonomıkasyna engizý úshin ashyq quqyqtyq negiz jasaý.
«Joba JI táýekel deńgeıleri boıynsha jikteledi: joǵary deńgeı – adamnyń ómiri men densaýlyǵyna, memlekettik basqarýǵa jáne sheshim qabyldaýǵa áser etetin júıeler. Olar qatań tártipke baǵynady. Ortasha deńgeı – baqylaýdy qajet etedi, biraq shekteýleri az. Tómengi deńgeı – retteýdi qajet etpeıdi, erkin damıdy. Qazaqstanda jeke derekterdi qorǵaý úshin birneshe sharalar qabyldanǵan. Zań jobasy jeke derekterdi qoldaný men taratýǵa qosymsha shekteýler engizýi múmkin. Ásirese olar jasandy ıntellekt (JI) arqyly óńdelgen jaǵdaıda qarastyrylady. JI qatysýymen qabyldanǵan sheshimder úshin jaýapkershilik máselesi de talqylanyp jatyr», dedi Ekaterına Smyshlıaeva.
Depýtattyń aıtýynsha, jasandy ıntellekttiń eńbek qatynastaryna áseri máselesi jumysshylar alańynda talqylanýy tıis ekenin eskere otyryp, ázirleýshiler Qazaqstan Respýblıkasy Kásipodaqtar federasııasy ortalyǵynda zań jobasynyń jeke tanystyrylymyn ótkizý qajet dep sanaǵan.
QR Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Aqmadı Sarbasov kezdesýge qatysýshylarǵa qazirgi ýaqytta Eńbek mınıstrligi memlekettik basqarý jáne memlekettik qyzmet kórsetý salasynda paıdalanylatyn 16 aqparattyq júıege ıe ekenin jáne 47 memlekettik qyzmettiń 44-i elektrondy formatta qazaqstandyqtarǵa kórsetiletinin habarlady.
«Árıne, JI engizilýi eńbek salasyna áser etedi, sondyqtan biz áleýmettik áriptesterimizben, onyń ishinde Kásipodaqtar federasııasymen birge Bas kelisimge tıisti tolyqtyrýlar engizýdi qarastyramyz. Sarapshylardyń baǵalaýy boıynsha, JI engizilgen jaǵdaıda eń úlken qaýipke joǵary bilikti mamandar ushyraıdy, megapolısterde – 36%-ǵa deıin, onyń ishinde saqtandyrý, qarjy jáne basqa salalarda. JI-niń áseri aýyl sharýashylyǵyna biline qoımas. JI qoldaný qatelikterdi boldyrmaıdy dep aıtý qıyn, sondyqtan adamnyń baqylaýynda bolýy mańyzdy», dep atap ótti Aqmadı Sarbasov.
Kásipodaqtar federasııasynyń tóraǵasy Satybaldy Daýletalın JI-diń qoǵamnyń ómiri men eńbek salasyna naqty qaýipterin atap ótti. Onyń aıtýynsha, tehnologııalyq úderister kóptegen múmkindikterdi usynyp jatqanymen, olardy engizýdiń birqatar mańyzdy táýekelderi bar, olardy muqııat zertteý qajet.
«Jasandy ıntellektiniń kómegimen eńbek prosesterin avtomattandyrý keıbir salalarda jumys oryndarynyń joǵalýyna ákelýi múmkin. Bul áleýmettik ádilettilik máselelerin jáne avtomattandyrý saldarynan jumyssyz qalǵan adamdar úshin jańa jumys oryndaryn qurý qajettiligin týyndatady. Halyqaralyq eńbek uıymynyń málimetteri boıynsha, álemniń 40%-dan astam turǵyndary bolashaqta JI áserinen ózgeretin nemese joıylatyn laýazymdarda jumys isteıdi. Bul avtomattandyrylǵan kúndelikti mindettermen shektelmeıdi, sonymen qatar joǵary bilikti mamandardyń ózine de qatysty jańa máseleler týyndaıdy. JI damyǵan saıyn qaýipsizdik pen jeke derekterdiń qupııalyǵy joǵalýy múmkin. JI qoldaný daǵdylar men derbestikti joǵaltýǵa ákelýi múmkin, eger tehnologııa durys jumys istemese nemese aýytqýlar oryn alsa, kóptegen máseleler týyndaıdy. JI damytý jáne engizý áleýmettik teńsizdikterdi tereńdetýi múmkin. Aldyńǵy qatarly tehnologııalarǵa qol jetkizgender artyqshylyqqa ıe bolady, al qalǵandary artta qalýy múmkin, bul qoǵamda áleýmettik jikke bóliný qaýpin týǵyzady», dedi Satybaldy Daýletalın.
Satybaldy Daýletalın JI-diń qaýipterin eńserý úshin birqatar usynystar aıtty.
«Qaýipterdi jeńý úshin: etıkalyq standarttardy ázirleý; bolashaqqa daıyndyq daǵdylaryn oqytý – halyqty eńbek naryǵynyń jańa shyndyǵyna daıyndaý; derekterdi qorǵaý úshin kıberqaýipsizdik tehnologııalaryn engizý; avtomattandyrý saldarynan jumys oryndaryn joǵaltqandar úshin áleýmettik qoldaý baǵdarlamalaryn ázirleý; qoldanýshylar sheshimderdiń qalaı qabyldanatynyn túsinýi úshin JI sheshimderin qabyldaýdaǵy ashyqtyqty damytý», dep qorytyndylady Satybaldy Daýletalın.
Satybaldy Dáýletalınniń pikirinshe, sıfrlandyrýdaǵy eńbek naryǵynyń táýekelderi eńbek qyzmeti prosesinde qashyqtyqtan jumys isteýmen, bul rette sheshiletin mindetterdiń bytyrańqylyǵymen jáne qoǵammen-mádenıetpen, dástúrlermen, qoǵamnan alshaqtatýmen baılanysty bolýy múmkin. Jaldamaly jumysshylardyń osyndaı jaǵdaılardan qorǵanýǵa degen umtylysy eńbek janjalynyń týyndaýyna negiz bolady.
«Tutas quqyqtyq ınstıtýttarǵa ózgeris engizý qajet: jumyspen qamtý, jumys ýaqyty men demalys ýaqyty, eńbek qaýipsizdigi, eńbek zańnamasynyń saqtalýyn baqylaý salalary jáne t.b. Kásipodaqtardyń kózqarasy boıynsha, úkimet tıisti zańnamalyq bazany qazirden bastap qurýdy bastaýy kerek. Eńbek quqyǵy jumys berýshiniń qyzmetkerlerdi jasandy ıntellekt júıelerimen almastyrýyna jol bermeýi tıis, bul úshin jumyskerlerdiń ókildik organdarynyń kelisimin alý talaby engizilýi qajet. Jumys berýshi úshin mynadaı máseleler boıynsha zańnamalyq shekteýler belgileý qajet: jumysshylardy qaıta daıarlaýǵa jibermesten nemese keıingi jumysqa ornalasýǵa kómektespesten olardyń fýnksııalaryn jasandy ıntellektpen aýystyrýǵa baılanysty bosatý; eńbek ujymynyń kelisiminsiz servıstik robottarmen jańa jumys oryndaryn qurý. Sondaı-aq tek qana adamdar oryndaıtyn jumystardyń tizimin jasaý; adamdar men robottar arasyndaǵy qarym-qatynasty qurý erejelerin anyqtaý; adamdar isteıtin jumys oryndaryna kvota belgileý usynylady. Úkimet pen bızneske jasandy ıntellektini ázirleý men engizýge arnalǵan naqty etıkalyq sheńberdi ázirleý qajet, bul JI progress quraly retinde qyzmet etip, áleýmettik jiktelýdiń kózine aınalmaýyn qamtamasyz etýi tıis», dedi QR Kásipodaqtar federasııasynyń tóraǵasy.
Jasandy ıntellekt týraly zań jobasyn qaraý úderisterinde áleýmettik áriptesterdiń ózara árekettesý máselelerin talqylaý barysynda QR Kásipodaqtar federasııasynyń keńesshisi Birjan Nurymbetov jáne «Kyzmet» salalyq kásipodaǵynyń tóraǵasy Mırbolat Jaqypov jasandy ıntellekt tehnologııalarynda derbes derekterdi paıdalanýǵa baılanysty jaýapkershilikti zańnamalyq turǵydan aıqyndaýdyń, sondaı-aq jalpy alǵanda tehnologııalardy adamnyń baqylaýymen qamtamasyz etýdiń mańyzdylyǵyn da atap ótti. Kásipodaq belsendileri zań jobasy boıynsha júrgizilip jatqan jumys týraly óz pikirlerimen de bólisti. Energetıkter men kómir óndirýshilerdiń salalyq kásipodaqtarynyń tóraǵalary – Orazbek Bekbas pen Marat Mırgaıazov «Jasandy ıntellekt týraly» zańnyń eńbek zańnamasyna yqtımal áseri týraly óz pikirlerin bildirdi.
О́z kezeginde QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Sergeı Ponomarev kásipodaqtardan túsken barlyq oryndy usynystardy qabyldap, olardy Parlamenttegi áriptesterimen birge talqylaýǵa daıyn ekenin atap ótti.
Al zań jobasyn ázirleýshilerdiń aıtýynsha, jańa normatıvtik akt eń mańyzdy jáne negizgi qaǵıdalardy qamtıdy. Birinshisi-ashyqtyq pen túsiniktilik, ekinshisi – adam ál-aýqatynyń tehnologııadan basym bolýy. Úshinshi qaǵıda-derekterdiń qaýipsizdigi men qorǵalýy.
Jalpy alǵanda, Májilis depýtattary eńbekkerlerdi qorǵaýdyń aldyn alý sharalaryna qatysty kásipodaq qaýymdastyǵynyń alańdaýshylyǵyn qoldaı otyryp, eńbek zańnamasynyń normalaryn qaıta qaraýǵa ákeletin ózekti normatıvtik aktilerdi talqylaýdy jalǵastyrýǵa ýáde berdi.
Kezdesýdi qorytyndylaı kele, QRKF Tóraǵasy Satybaldy Dáýletalın kásipodaqtardyń ustanymy aıqyn jáne naqty ekenin atap ótti: «Serpindi tehnologııalar, ásirese jasandy ıntellekt, jahandyq qoǵamdy aqparattandyrýdyń jańa zamanaýı shyndyqtarynda jeke adamnyń – jumysshynyń baqylaýymen jáne onyń ıgiligi úshin ǵana qoldanylýy kerek».
