Italııadan ákelingen erek jabdyqta jumsaq irimshik – mosarella quıylady. Qoıytylǵan ashymaly sút ónimin aseptıkalyq qaptaýdyń joǵary tehnologııalyq jelisin germandyq jáne ıtalııalyq kompanııalar ázirlegen. Endi sútti qaıta óńdeýdiń joǵary deńgeıine jetý maqsatynda Aýstrııa ınjenerleri ázirlegen sarysýdy nanosúzgileý jabdyǵy ornatylady.
Zaýytty energııamen qamtamasyz etý joǵary deńgeıde júzege asady. Oǵan Germanııa, Belgııa, AQSh elektro jabdyqtary ornatylady. Jańa ǵımarattar men tehnologııalyq jabdyqtar aldaǵy kúzde iske qosylmaq. Investısııalyq jobanyń jalpy somasy – 120 mln dollar. Jumys oryndary kóbeıip, óndiristi kásibı uıymdastyrýǵa sheteldik úzdik sarapshylar tartylyp jatyr. Kásiporyn jylyna 100 myń tonnadan astam sútti qaıta óńdeýdi qamtamasyz etedi. Zaýyt sary maı men irimshik sııaqty sútti qaıta tereń óńdeıtin ónimderge basymdyq beredi. Naryqtyń osy segmentinde «Eurasian Milk» zaýytynyń ónimderi sapasy men dámi jaǵynan kez kelgen básekelestiń óniminen edáýir asyp túsedi.
Josparda qatty jáne jartylaı qatty irimshik, qoıytylǵan sút, qaımaq, súzbe sııaqty jańa ónim túrlerin shyǵarý bar. Alaıda ınvestısııany ulǵaıtýda, ónim sapasyn arttyryp, assortımentin keńeıter kezde zaýyt birqatar mańyzdy máselege tap bolady. Ol – shıkizat sapasynyń nasharlyǵy, naryqta ústemdik etetin eldermen salystyrǵanda shıkizattyń qymbat quny, memlekettik qoldaýdyń jetkiliksizdigi jáne ımportpen josyqsyz básekelestik.
Zaýyt basshysy Andreı Grısenkonyń aıtýynsha, ımporttyń otandyq sút ónimderine qaraǵanda arzan bolýynyń birneshe sebebi bar.
«Birinshi, sheteldik básekelesterde damyǵan azyq-túlik ónerkásibi, zamanaýı fermerlik sharýashylyq, arzan jemshóp qory, sapaly seleksııa jáne qýatty qaıta óńdeý kásiporyny bar. Nátıjesinde, otandyq shıki sút quny kórshilerge qaraǵanda 20%-ǵa joǵary. Ekinshi, olar iri memlekettik sýbsıdııa men jeńil nesıe, óndiris qurylysyn memlekettik qoldaý men eksportqa shyǵarý arqyly qol jetimdi qarjylandyrýǵa ıe. Bul ıgi shara kórshi elderge ishki naryqty qamtamasyz etýge jáne eksportqa belsendi shyǵýǵa múmkindik beredi. Biz asa qıyn jaǵdaıda jańa zaýyt qurylysyna 50 mln dollar qarajat saldyq. Al sýbsıdııa túrinde 1 mln dollardan sál ǵana asatyn aqsha alamyz», dedi A.Grısenko.
Memlekettik sýbsıdııaǵa qatysty taǵy bir másele – turaqsyz tólem. Kásiporyn keıingi sýbsıdııany 2023 jyly qarashada alǵan. Al osy sátte bereshegi 2 mlrd teńgeden asady. Onyń shamamen 1,5 mlrd teńgesi – sútke beriletin sýbsıdııa bereshegi. Qalǵan 500 mln teńgeden astamy – nesıeleýge arnalǵan sýbsıdııa qaryzy. Nesıedegi tym joǵary mólsherleme bıznesti damytýǵa múmkindik bermeıdi. Barlyq paıdany qarjy sektory alady. Mundaı jaǵdaı memleketke strategııalyq turǵydan tıimdi bolýy ekitalaı.
«Sapaly sút óndirýdi jyldam arttyrý múmkin emes. Sebebi zaýytty paıdalanýǵa bergende birden bar qýatqa júkteýge bolmaıdy. Fermerler zaýyt iske qosylǵannan keıin ǵana damı bastaıdy. Naryqtyq emes nesıe mólsherlemesi, sýbsıdııanyń bolmaýy, óndiris qalyptasatyn osy mańyzdy kezeńde zaýyttyń ekonomıkalyq shyǵynyn jahandyq deńgeıde arttyrady», deıdi kásiporyn basshysy.
Azyq-túlik óniminiń sapasyna shıkizat sapasy negiz bolady. Osyǵan baılanysty da úlken másele bar. Kásiporyn mamandary ákelingen shıkizatqa taldaý júrgizip, sút-taýar fermalarynan alynǵan shıki súttiń 70%-y mıkrobıologııalyq kórsetkish talabyna sáıkes kelmeıtinin anyqtaǵan. Shaǵyn ǵana emes, iri fermalarda da sút sapasy óte tómen ekeni qynjyltady deıdi dırektor.
«Sút óńdeýshiler memleket mal sapasyn qatań baqylaýy qajet ekenin aıtady. Bul úshin áýeli fermerdi, zootehnıkti, veterınardy, agronomdy oqytýǵa kómektesetin eýropalyq táýelsiz ınstıtýttardy tartqan durys. Otandyq malshy maldy Eýropadan satyp alǵandy jón kóredi. Sýbsıdııalaý baǵdarlamasy da eýropalyq naryqqa baǵyttalǵan. Sondyqtan tuqym damytatyndardyń usynysyna sáıkes janýarǵa qamqorlyq jasaý kerek», deıdi A.Grısenko.
