Bereke men yntymaq eńbekpen keledi

Jańa ǵımarat «Qyzǵaldaq» dep atalady

– Halqymyz Shymkentti «shyraıly shahar» dep ataıdy. Rasynda, bul jerdiń aýa raıy da, adamdary da óte keremet, erekshe dep aıtýǵa bolady. Qala turǵyndary – óte eńbekqor, taza, isker azamattar. Osy jerde otyrǵan ár azamattyń eńbegi mol. Men barshańyzǵa shyn kóńilimmen rızashylyǵymdy bildiremin. Kóne shahar toǵyz joldyń torabynda tur. Uly Jibek joly kezinde osy aımaqtan ótkeni belgili. Shymkentte erte zamannan beri saýda-sattyq ór­ken jaıdy, túrli mádenıet pen dástúrdiń izi qaldy. Bul kerýenniń kóshi áli de úzilgen joq. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» kólik dálizi osy qalany basyp ótedi. Kúre joldyń arqasynda shahar­dyń strategııalyq mańyzy arta tústi. Meniń birer jyl buryn Shymkent halqymen kezdeskenim esterińizde bolar. Sol kezde aıtqan sózimdi taǵy da qaıtalap ótkim keledi: «Bereke degenimiz – ekonomıka, al yntymaq degenimiz – saıa­sat». Shyn máninde, osy eki qundylyq elimizdi alǵa bastaıdy. Muny Shymkenttiń búgingi kelbetine qarap aıtýǵa da bolady. Shahar jyl ótken sa­ıyn qaryshtap damyp keledi. Kóptegen óndiris orny ashylyp jatyr. Meniń tapsyrmammen birneshe áleýmettik nysan salyndy. Atap aıtqanda, Kongress-holl, eki Oqýshylar saraıy, 11 jaıly mektep boı kóterdi. Aıtpaqshy, Shymkenttiń bir top azamaty Kongress-holdy «Tulip Hall» dep atamaı, bul ǵımaratqa «Qyzǵaldaq saraıy» nemese «Qyzǵaldaq» degen ataýdy berý jóninde usynys aıtyp jatyr. Menińshe, oryndy pikir, kelisýge bolady. Olaı bolsa, saraıdyń ataýy «Qyzǵaldaq» bolsyn. «Qyzǵaldaq saraıy» degen sál uzaqtaý eken. Byltyr qalada jalpy aýmaǵy 1,3 mln sharshy metr bolatyn turǵyn úı salyndy. Metallýrgııa, qurylys salasy, azyq-túlik óndirisi qarqyndy damyp jatyr. Byltyr qala ekonomıkasy 11 paıyzǵa ósti. Shymkentte 300-den asa ınvestısııalyq joba júzege asyrylyp jatyr. Sonyń nátıjesinde 9 myń turaqty jumys orny ashyldy. Tek byltyrdyń ózinde qalaǵa 770 mlrd teńgege jýyq ınvestısııa tartylǵan, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent halyq arasynda Shymkentti «kásipkerler­diń ota­ny» dep ataıtynyna nazar aýdaryp, qala ekono­mıkasynyń jartysynan kóbi 140 myńǵa jýyq shaǵyn jáne orta bıznes nysanynyń enshisinde ekenin jetkizdi.

– Megapolıstiń demo­gra­fııalyq ósimi de joǵary. Tabıǵı ósimmen birge munda kóship kelip jatqandar kóp. Osynyń ózi qalanyń tir­­shilikke qolaıly, bola­sha­ǵy zor ekenin kórsetedi. Biraq ba­qylaýsyz kóshi-qon, ıaǵnı mı­g­rasııa tıisti teh­nı­­ka­lyq jáne áleýmettik ınf­ra­­qurylymǵa áser etedi. Muny da umytpaýymyz kerek. Árıne, Shymkent men jańa aıtyp ótken tabystyń bárine, eń aldymen, eńbek­qor, isker ári uıymshyl halqy­nyń arqasyn­da jetip otyr. Qazirgi almaǵa­ıyp zaman­da bul qasıetter ár azamattyń boıynan tabylýy kerek dep sanaımyn, – dedi Memleket basshysy.

Saýda-sattyq – damýdyń kózi

Qasym-Jomart Toqaev álem betpe-bet kelip otyrǵan jańa syn-qaterlerge qatysty pikir bildirdi.

– Barshańyzǵa belgili, jahandyq saý­da soǵysynyń órshýi saldarynan dúnıejúzinde kúrdeli ahýal qalyptasyp keledi. Eger mundaı teketires oryn alsa, onyń zardabyn barlyq el tartady. Oǵan esh kúmán joq. Bul rette biz Prezıdent Tramptyń atalǵan qaqtyǵysqa qatysy bar elder­diń ustanymdaryn naqtylap, múmkindi­gin­she kelissóz bastaý úshin 90 kún moratorıı jarııalaý týraly baıyp­ty sheshi­min quptaımyz. Sarapshylar elderdiń bir-birine qarsy tarıfter engizýi álem ekonomıkasynyń quldyraýyna túrtki bolyp, halyqaralyq saýda-sattyqtyń búkil erejesin tas-talqan etýi, tipti onyń sońy qarýly qaqtyǵystarǵa deıin ulasýy múm­kin dep eskertedi. Apta basynda barlyq negizgi ındeksterdiń máni tómendep, munaı baǵamy barreline 60 dollardan aspady. Alaıda Amerıka bıligi tarıfterdi keıin­ge qaldyrý týraly sheshimin jarııa­laǵan soń, bırjadaǵy baǵalar ósti. Qazir jaǵ­­daı birshama turaqtalǵany baıqalǵanymen, álemdik qor naryǵy men shıkizat bırjalary buryn-sońdy bolmaǵan mazasyz kúıge túsip tur. Álemniń qatań tarıftik qaqtyǵystar saıasatyna kóshkeni anyq. Áńgime kezekti resessııa jaıynda ǵana emes, jahandyq ekonomıkanyń irgesin shaı­qap, halyqaralyq qatynastar júıe­si­ne aýyr zardabyn tıgizetin daǵ­darys­qa bet alǵanymyzda bolyp otyr. Biz qazirgi ahýaldy muqııat saraptap, barlyq qaýip-qaterdi eskerip jatyrmyz. Eshbir qıyndyqqa qaramastan, Qazaqstan jan-jaqty jańǵyrý jolynan aýytqymaıdy, strategııalyq baǵdarymyz da ózgermeıdi. Biz ınfraqurylym, kólik, ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy, sıfrlandyrý jáne basqa da baǵyttar boıynsha iri jobalarymyzdy júzege asyra beremiz. Jumys toqtamaıdy. Sondaı-aq, árıne, memleketimiz áleýmettik mindettemelerin oryndaıdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent jahandyq ahýalǵa meılinshe beıimdelip jumys isteý, ıaǵnı ár qadamdy muqııat oılastyryp, salmaqty sheshimder qabyldaý arqyly Qazaqstan ekonomıkasyn túrli syn-qaterden saqtap qalý mańyzdy ekenine toqtaldy.

– Sondyqtan Úkimet kez kelgen máse­leni aldyn ala qarastyryp, tıimdi jáne batyl áreket etýge tıis. Elimizdiń múm­kindikteri mol, áleýeti orasan zor. Qańtar–naýryz aılary boıynsha ishki jalpy ónimniń ósimi 5,8 paıyz boldy. Bul qazirgi kúrdeli jaǵdaıda óte jaqsy kórsetkish dep kúmánsiz aıtýǵa bolady. Ulttyq ekonomıkamyz negizinen kólik salasy, qurylys salasy, ónerkásip jáne saýda-sattyq esebi­nen damyp jatqanyn atap ótkim keledi. Bul – óte mańyzdy jetistik. Sonymen qatar álemdik daǵdarys kúsheıip ketken jaǵdaıda elimiz Ulttyq qor rezervi men altyn-valıýta qorynyń múmkindigin qoldana alady. Osyndaı kúrdeli ýaqytta bizdiń kásipkerlerimiz de erekshe belsendi jumys isteıdi dep senemin. Sebebi olardy eshqandaı qıyndyqqa qaramaı eńbek ete alatyn naqty istiń adamdary dep esep­teımin. Bizge qazir qur sózdiń esh qajeti joq. Biz bárimiz bir el bolyp tabandy jáne tıimdi jumys isteýimiz kerek, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdenttiń aıtýynsha, Qazaqstan halyqaralyq qoǵamdastyqtyń jaýapty múshesi retinde ashyq saýda, taýarlar men qyzmetterdiń erkin qozǵalysy qaǵıdattaryn berik ustanady. Sondaı-aq elimiz barlyq seriktesimen ózara senimge, ashyq dıalogke negizdelgen qarym-qatynas qurady.

– Saýda-sattyq – damýdyń kózi. Jeke­le­gen eldermen qatar, tutas aımaqtar­dyń ózi saýdanyń arqasynda órkendep, kór­keıe tústi. Qazaqstan Shyǵys pen Batysty, Soltústik pen Ońtústikti jalǵaıtyn saýda joldarynyń toǵysynda tur. Bul – bizdiń geografııalyq ereksheligimiz ǵana emes, tarıhı taǵdyrymyz deýge bolady. Demek biz elimizdiń mańdaıyna jazylǵan osy strategııalyq múmkindikti utymdy paıdalanýymyz kerek. Sondyqtan Qazaqstan asa mańyzdy halyqaralyq kólik-logıstıka jobalaryn júzege asyrý isine belsendi túrde qatysa bermek. Bizdiń negizgi maqsatymyz bárine túsinikti dep oılaımyn. Biz taǵdyr qosqan kórshiles eldermen jemisti jáne jan-jaqty yntymaqtastyqty nyǵaıta beremiz. Ult múddesin bárinen bıik qoıyp, baıypty jáne baısaldy syrtqy saıasatty júrgizemiz. Qazaqta «Kórshi aqysy – Táńir haqysy» degen sóz bar. Kórshi memleketterdiń bárimen tatý-tátti ómir súrip jatyrmyz. Biz qashanda bul máselege aıryqsha mán beremiz. Kórshimizde órt shyqsa, onyń jalyny bizdi de sharpıdy. Sondyqtan irgeles elderdiń bárinde tynyshtyq pen turaqtylyq bolǵanyn qalaımyz. Árıne, munyń barlyǵy – ýaqytsha qıyndyqtar. Eń bastysy, bizdiń baǵdarymyz aıqyn, jolymyz ashyq. Alǵa qoıǵan maqsattarymyzdy mindetti túrde iske asyramyz. Úkimet pen ákimderdiń negizgi mindeti – qolǵa alǵan reformalar men jobalardy tııanaqty júzege asyrý. Sonda ǵana ulttyq ekonomıkamyz da turaqty damý jolyna túspek, – dedi Prezıdent.

Ashyq ári turaqty salyq júıesiniń mańyzy zor

Osy rette Qasym-Jomart Toqaev salyq reformasy jaıyndaǵy oıymen bólisti.

– Jańa Salyq kodeksin ázirleýge tapsyrma bergen kezde men meılinshe túsinikti, turaqty ári ádil salyq saıasatyna kóshý jóninde mindet qoıdym. Shyn máninde, biz salyq saıasatyn qatańdatpaımyz, kerisinshe retke keltiremiz. Qazirgi kodeks kóp ózgeriske ushyraǵan. Zańǵa táýeldi aktilerge jáne jekelegen jaǵdaılarda basqasha ereje qoldanatyn erekshelikterge toly. Kodeks oqyp, túsinýge qıyn qujatqa aınalǵan. Sonyń saldarynan kásipkerler men memlekettik qyzmetkerler ony árqalaı qabyldap, óz ýájderin alǵa tartady. Qaptaǵan jeńildikter men salyq rejimderi kásipkerlerdiń bir bóligine artyqshylyq berse, taǵy biri oǵan narazy. Ol da negizsiz emes. Bastapqyda salyq jeńildigi ekonomıkanyń belgili bir salalary men bıznestiń naqty sanattaryn qoldaý maqsatynda engizilgen edi. Biraq kásipkerler jeńildikti bas paıdasyna jaratyp, salyqtan jaltaryp, bıznesterin bólshekteı bastady. Mundaı jaǵdaıǵa biz jol bere almaımyz. Qazaqstan jappaı ofshor aımaǵyna aınalyp ketpeýi kerek. Munyń bári salyqty basqarý júıesin kúrdelendirip, salyq júktemesi ádiletsiz bólinetin jaǵdaıǵa ákep soqty. Qazir Parlamentte múldem jańa Salyq kodeksi qaralyp jatyr. Atalǵan qujat bıznestiń de, memlekettiń de múddesin eskerip, kásipkerlerdi salyqty durys tóleýge yntalandyrýǵa tıis. Qosymsha salyq túsimderi damý bıýdjetin ulǵaıtyp, jańa mektepter, aýrýhanalar jáne basqa da áleýmettik nysandar salýǵa múmkindik beredi. Ashyq jáne turaqty salyq júıesi elimizdiń ınvestısııalyq áleýetin kúsheıtedi. Osynyń bári azamattardyń ál-aýqatynyń jaqsarýyna, tutas ekonomıkanyń ósimine, ıaǵnı, túptep kelgende, bıznestiń damýyna óte tıimdi ári paıdaly bolmaq. Árıne, osyndaı kúrdeli kezeńde bizge eń aldymen aýyzbirshilik kerek. Halqymyzda «Yrys yntymaqty elge barady» degen jaqsy sóz bar. Uıysa bilgen ulttyń upaıy túgel. Sondyqtan jurtty ortaq maqsatqa jumyldyrý óte mańyzdy, – dedi Memleket basshysy.

Osy oraıda Prezıdent «Taza Qazaqstan» aksııasyna aıryqsha toqtalyp, bul joba az ýaqyt ishinde búkil eldi biriktirip, jalpy­ulttyq sıpatqa ıe bolǵanyn atap ótti.

– Osy bastamaǵa shymkenttik aǵaıyn da belsene atsalysyp jatyr. Byltyr qalada 200-den asa aýla men qoǵamdyq oryn tazartyldy, 200 myńnan asa aǵash otyrǵyzyldy. «Taza Qazaqstan» aınalany tazalaýmen nemese senbilikke shyǵýmen shektelmeıdi. Onyń aýqymy jáne maǵynasy óte keń. Tazalyq degenimiz – eń aldymen, ishki mádenıettiń ólshemi. Elimizdegi ár azamattyń jany taza, qoly men isi taza bolsa, shyn máninde ozyq oıly ultqa aınalamyz. Osy mańyzdy iste Shymkent qalasy óziniń «shyraıly» degen atyna saı bolyp, kósh bastaýy kerek. Elimizde zań men tártip birjola ústemdik qurýǵa tıis. Bul – mán-maǵynasy erekshe maqsat. Baýyrjan Momyshulynyń «Tártipke bas ıgen qul bolmaıdy» degen sózi eshqashan mańyzyn joǵaltpaıdy. Zańdy saqtap, tártipke baǵyna bilsek, maqsatymyzǵa jetemiz, kez kelgen daǵdarysty eńsere alamyz. Qazirgi bulyńǵyr zamanda elimizge zańǵa negizdelgen tártip aýadaı qajet. Zańdy buzǵan azamattardy mindetti túrde jaýapqa tartý kerek. Basqa jol joq. Osylaısha, ádiletti, qaýipsiz, qýatty jáne taza Qazaqstandy quryp, órkendegen el bolamyz, – dedi Memleket basshysy.

Sóz sońynda Prezıdent Shymkent jurt­shylyǵyna rızashylyǵyn bildirip, eńbekterine tabys tiledi. Memleket basshysy Shymkent qalasynyń jurtshylyǵymen birge sýretke tústi.

Sondaı-aq osy sátte Prezıdent jurt­shy­­lyqtyń Shymkent qalasynda Máde­nıet jáne óner ýnıversıtetin ashý jónin­degi usynysyn qoldady. Qasym-Jomart Toqaev qala ákimi Ǵabıt Syzdy­qbekov pen Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaevaǵa tıisti tapsyrma berdi.