Zań men tártip – quqyqtyq memlekettiń irgetasy

О́z sózinde Máýlen Áshimbaev kásibı zańgerlerdiń biliktilik deńgeıi qoǵam men memlekettiń barlyq salasyna tikeleı áser etetinin atap ótti. Memleket basshysy halyqqa arnaǵan Joldaýynda adam kapıtalyn damytý, bilim berýdiń zamanaýı úlgisin qalyptastyrý, bilim berý ınfraqurylymyn jańǵyrtý, jańa formattaǵy kadrlardy keshendi daıarlaý mańyzdy mindet ekenine basa mán berdi. Parlament Senaty atalǵan basym baǵyt­tar­dy iske asyrý aıasynda múddeli taraptarmen birlesip, júıeli jumys júrgizip keledi. Atap aıtqanda, Senattyń Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıteti men Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń birlesken is-qımylynyń nátıjesinde, Quqyqtyq bilim berýdi damytý tujyrymdamasy ázirlendi.

«Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev joǵary bilim jáne ǵylym júıesin damytýǵa ba­ǵyttalǵan bastamalar men jobalarǵa ár­daıym basa mán berip keledi. Bul baǵytta aýqym­dy reformalar júzege asyrylyp jatyr. Búgingi parlamenttik tyńdaý da – osy keshendi jumystyń aıasyndaǵy mańyzdy qadamnyń biri. Qozǵalyp otyrǵan taqyryp – qazirgi tańda óte ózekti. Sondyqtan osy saladaǵy máselelerdi jáne olardy sheshý joldaryn birge talqylap, jumyla áreket etýdiń mańyzy zor», dedi palata spıkeri.

Sonymen qatar M.Áshimbaev birqatar mańyzdy problemaǵa nazar aýdaryp, olardy ońtaıly sheshý úshin qolǵa alynǵan jumys­ty jan-jaqty pysyqtaý jáne ozyq halyqara­lyq tájirıbeni tyńǵylyqty zerdeleý qajet ekenin aıtty. Bul rette eńbek naryǵyn­daǵy suranys pen usynys arasynda sáıkes­sizdiktiń bolýy jáne bilikti zańgerlerdiń tapshy­lyǵy óte ózekti. Mysaly, búginde zań sala­syn­daǵy mamandardyń mólsheri boljamdy su­ranys­tan toǵyz ese joǵary bolyp otyr. Qa­lyp­tasqan osyndaı ahýaldy jaqsartý úshin mem­lekettiń, jumys berýshilerdiń jáne bilim berý mekemeleriniń úılesimdi jumysy qajet.

«Memleket basshysy «Zań jáne tártip» qaǵıdaty quqyqtyq memlekettiń irgetasy ekenin únemi aıtyp keledi. Bilikti zańgerlersiz joǵary deńgeıdegi quqyqtyq mádenıet qalyptastyrý múmkin emes. Alaıda qazir elimizde zańgerler daıarlaý isinde qordalanǵan problemalar bar ekenin moıyndaýymyz kerek. Sonyń biri – jumys berýshilerge qajetti mamandar men oqý bitirgen jas mamandardyń sany arasynda sáıkessiz­diktiń bolýy. Sondaı-aq eńbek naryǵynda bilikti zańgerlerdiń jetispeıtini de belgili. Osy máselelerdi júıeli túrde sheshý úshin naq­ty tetikterdi qolǵa alýymyz qajet. Sonymen qatar quqyqtyq bilim berý isinde ınnovasııalyq tájirıbeler men tásilderdi engizýdiń de bereri mol. Bul rette úderisterdi sıfr­landyrýǵa jáne jasandy ıntellekt tehnolo­gııalaryn qoldanýǵa basa mán bergen jón. Kadr daıarlaý máselesi quqyqtyq aktiler men zań jobalaryn ázirleý sapasyna tikeleı áser etetinin esten shyǵarmaýymyz kerek», dedi M.Áshimbaev.

Bilim jáne ǵylym salasynyń ókil­derin alańdatatyn proble­ma­lar­dyń qatarynda bilim alýshy­lardyń saýattylyq deńgeıi­niń tómen­digi, ǵalymdardyń eńbegi­ne tólenetin aqynyń mar­dym­syz bolýy sııaqty túıtkilder bar. Buǵan qosa parlamenttik tyńdaýda memlekettik joǵary oqý oryndarynyń jetkiliksiz qarjy­landy­ry­lýyna qatysty máseleler, joǵary oqý oryn­daryn­daǵy professor-oqytý­shy­lar quramy júrgi­ze­tin ǵyly­mı jobalar men zertteýlerdi qoldaý sha­ralarynyń tıisti deń­­geıde bolmaýy, son­daı-aq qa­jetti materıaldyq-tehnı­ka­lyq qam­tamasyz etýdiń kóńil kónshitpeıtini aıtyldy.

Is-shara barysynda zań sala­synyń kásibı standartyn ázirleý men bekitýdiń mańyzy da erekshe atalyp ótti. Túlekterdiń qu­qyq­taný salalary boıynsha táji­rıbelik jumys daǵdylary men mamandaný máseleleri de nazardan tys qalǵan joq. Tyńdaý aıa­synda aıtylǵan usynys­tar muqııat zerdelenip, sonyń nátı­jesinde tıisti usynymdar ázir­lenedi jáne ol Úkimetke joldanady.

Parlamenttik tyńdaýǵa qa­tys­­qan Ádilet mınıstri Erlan Sár­sembaev ádilet organdary mem­leket qyzmetin quqyqtyq qam­ta­masyz etýdi júzege asyra oty­ryp, zań bilimin damytý men memlekettik organdardyń zań qyzmet­terin jetildirýge atsalysyp jatqanyn aıtty. Sonyń ishinde birinshi baǵyt, ıaǵnı zań bilimi salasyndaǵy máselege ar­naıy toqtalyp, qazirgi joǵary bi­­lim­­niń úsh deńgeıli júıesi ba­ka­­lavr jáne magıstr dáreje­leri bo­ıyn­sha bilim berý baǵyt­tary­nyń min­detti túrde ózara baı­la­nysty bolýyn talap etpeı­ti­nin jetkiz­di. Onyń aıtýyn­sha, be­ıin­di emes joǵary bilimi bar tulǵa «Quqyq» baǵyty boıynsha ma­gıs­tratýraǵa túse alady jáne ony aıaq­taǵan­nan keıin joǵary zań bil­imi bar adam bolyp sanalady.

«Mysaly, tehnıkalyq maman­­dyq boıynsha (ınjener) 4 jyl oqyǵan stýdent «Quqyq» bo­ıynsha bir jyldyq magıstratýra kýrsynan ótip, óz baǵytyn túbegeıli ózgertip, nátı­jesinde zańger bolyp shyǵa keledi. Demek, memlekettik qyzmetker retinde norma shyǵarýǵa tikeleı qatysa alady nemese sotta advokat retinde azamattardyń quqyqtaryn qorǵaı alady. Bul rette bilim týraly zań «Quqyq» baǵyty boıynsha jeke magıstr dáre­je­sin tolyqqandy joǵary zań bilimine teńes­tirýge bola ma, joq pa degen suraqqa naqty anyq­tama bermeıdi. Osy oraıda bul máse­leni quqyqtyq naqtylyqty qamtamasyz etý tur­ǵy­synan pysyqtaý, son­daı-aq «Quqyq» baǵyty boıyn­sha bakalavrıat pen magıs­tratýra ara­syn­daǵy tikeleı baılanysqa qoıylatyn talaptardy belgileý oryndy dep sanaımyz», dedi ol.

Is-sharada Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek, osy saladaǵy belgili ǵalymdar Záýresh Baımoldına men Isıdor Borchashvılı jáne elimizdegi iri joǵary oqý oryndarynyń rektorlary men sarapshylar da sóz sóılep, oıyn ortaǵa saldy.